TIỀN GIANG (NV) – Ðộ sâu của sông Tiền và sông Hậu càng ngày càng lớn vì phù sa giảm nhiều, sự mầu mỡ của đất đai sẽ biến mất, dòng chảy sẽ thay đổi và nguy cơ sạt lở càng ngày càng cao.
Công ty Trường Phát có trụ sở tại tỉnh Tiền Giang vừa gửi văn bản xin Bộ Giao Thông-Vận Tải cho tạm dừng dự án nạo vét đoạn sông Tiền từ thành phố Mỹ Tho đến huyện Cái Bè vì độ sâu của đoạn sông này lớn hơn dự kiến.
Trò chuyện với tờ Tuổi Trẻ, ông Trần Duy Phương, giám đốc công ty Trường Phát, cho biết, năm 2012, công ty của ông ta đã khảo sát đoạn sông Tiền vừa kể và vì độ sâu của nó chỉ khoảng 9 mét, trong khi độ sâu cần thiết để tàu vận tải qua lại là 10 mét nên công ty Trường Phát đã xin Bộ Giao Thông-Vận Tải Việt Nam cho nạo vét một mét, vừa để tàu vận tải dễ lưu thông, vừa có thể khai thác được khoảng 1,5 triệu khối cát.
Tuy nhiên do thời gian làm thủ tục quá dài, đầu năm 2016, công ty Trường Phát mới bắt đầu nạo vét đoạn sông dài 40 cây số đó. Suốt bốn tháng nạo vét 10/40 cây số, Công ty Trường Phát chỉ thu được 12,000 khối cát vì độ sâu của lòng sông nay đã tăng thêm từ 5 mét đến 7 mét và cát rất ít. Ông Phương lưu ý, giờ có nhiều chỗ trong lòng sông Tiền ở đoạn mà công ty Trường Phát đã nạo vét suốt bốn tháng qua, sâu tới 16-17 mét. Với độ sâu như vậy, nếu tiếp tục nạo vét sẽ gây ra sạt lở nghiêm trọng.
Ông Hoàng Văn Hùng, chi cục trưởng Chi Cục Ðường Thủy Nội Ðịa phía Nam, thuộc Cục Ðường Thủy Nội Ðịa Việt Nam, xác nhận, từ năm 2008 đến nay, độ sâu của sông Tiền và sông Hậu đã tăng thêm trung bình từ 3 mét đến 7 mét. Tình trạng này phổ biến suốt chiều dài cả hai con sông chứ không riêng đoạn nào.
Từ khi Trung Quốc bắt tay vào việc xây dựng các công trình thủy điện ở thượng nguồn sông Mekong, các chuyên gia trong và ngoài Việt Nam đã lên tiếng cảnh báo rằng, lượng phù sa đổ về đồng bằng sông Cửu Long sẽ giảm đáng kể nhưng chính quyền Việt Nam không làm gì cả.
Sau khi hoàn tất các công trình thủy điện ở thượng nguồn sông Mekong, Trung Quốc rót vốn, gửi nhà thầu đến Lào, Campuchia, mời gọi mượn vốn, mướn nhà thầu, xây dựng thêm những công trình thủy điện khác ở đoạn sông Mekong phía trên đồng bằng sông Cửu Long. Phản đối những dự án này vẫn chỉ là các chuyên gia của Ủy Hội Sông Mekong chứ không phải viên chức chính quyền.
Cảnh báo cách nay khoảng hai thập niên giờ đã thành sự thực. Không được phù sa bồi đắp, độ sâu của sông Tiền dài 250 cây số và của sông Hậu dài 200 cây số giờ tăng thêm trung bình từ 5 mét đến 7 mét. Giới khoa học nhận định, sông Tiền và sông Hậu sâu hơn trước vừa vì lượng phù sa đã giảm khoảng 50% so với cách nay mười năm, vừa do chính quyền Việt Nam và chính quyền các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long thi nhau cấp giấy phép khai thác cát.
Các chuyên gia Việt Nam nhắc nhiều đến kết quả một cuộc nghiên cứu do hai chuyên gia ngoại quốc làm việc tại Ðại Học Lyon của Pháp thực hiện và công bố. Theo đó, trong mười năm từ 1998 đến 2008, sông Tiền mất khoảng 90 triệu tấn vật liệu ở đáy sông (cát, sỏi), còn sông Hậu thì mất 110 triệu tấn, trung bình khoảng 20 tấn/năm. Tuy nhiên đến giai đoạn từ 2008 tới 2012, khối lượng khai thác vật liệu ở đáy sông vọt lên đến 57 triệu tấn/năm.
Hai chuyên gia đó cho biết thêm, việc khai thác ồ ạt cát ở đáy sông Mekong không chỉ xảy ra tại Việt Nam mà còn là phong trào lan khắp Cambodia, Lào, Thái Lan. Cát từ bốn quốc gia này được moi lên để đem đi bán cho Trung Quốc và Singapore. Từ 1960 đến nay, diện tích của Singapore tăng thêm 1/5 là nhờ mua cát sông, cát biển của nhiều quốc gia về bồi đắp.
Ông Nguyễn Hữu Thiện, một chuyên gia về sinh thái đồng bằng sông Cửu Long và là trưởng nhóm chuyên gia Việt Nam, thực hiện dự án “Ðánh giá môi trường chiến lược 11 đập thủy điện trên dòng chính Mekong năm 2010” theo ủy nhiệm của Ủy Hội Mekong, cho biết, việc khai thác cát quá mức đã tạo ra những hố sâu ở Lào, Cambodia. Cát thô và cát trung bình từ thượng nguồn sông Mekong đổ về vốn càng ngày càng ít lại bị mắc kẹt ở những hố khổng lồ đó nên không tới lượt đồng bằng sông Cửu Long.
Ðáng lưu ý là theo ông Thiện, khi 11 công trình thủy điện trên sông Mekong, đoạn chảy ngang Lào và Cambodia hoàn tất, 100% lượng vật liệu di chuyển ở đáy sông sẽ bị chặn lại, không còn đường về đồng bằng sông Cửu Long.
Ông Lê Mạnh Hùng, tổng cục phó Tổng Cục Thủy Lợi, bảo với tờ Tuổi Trẻ rằng, năm 2013, khi điều hành một nhóm chuyên gia nghiên cứu về tác động của việc khai thác cát đối với sông Tiền, sông Hậu, ông đã khuyến cáo, việc quy hoạch, cấp giấy phép khai thác cát phải chú tới yếu tố ổn định của lòng sông, bờ sông. Tuy nhiên các quy hoạch vẫn chỉ đánh giá trữ lượng rồi cấp giấy phép khai thác, không đánh giá khối lượng cát từ thượng nguồn đổ về để bù đắp mà cũng chẳng lưu tâm đến yêu tố khai thác cát có gây ra xói lở lòng sông hay sạt lở bờ sông không.
Ðại diện chính quyền một số tỉnh như Tiền Giang, Ðồng Tháp, Bến Tre mới phân bua rằng, họ đã nhìn ra hậu quả thảm khốc của việc khai thác cát và đã ngưng cấp giấy phép khai thác cát trên sông nhưng Bộ Giao Thông-Vận Tải thì vẫn thản nhiên cấp những giấy phép loại này. Cả ba tỉnh vừa kể đều đã gửi văn bản phản đối. (G.Ð)
