HÀ NỘI, Việt Nam (NV) – Mỹ vô cùng quan ngại trước báo cáo Trung Quốc chặn dòng, xây thủy điện, thay đổi dòng chảy tự nhiên của nguồn nước đổ xuống lưu vực hạ nguồn sông Mekong, làm khốn đốn hàng triệu người.
Tòa đại sứ Mỹ tại Hà Nội hôm Thứ Ba, 14 Tháng Tư, bày tỏ “hết sức quan ngại” trước thông tin được một tổ chức có tên là “Eyes on Earth” khảo sát tình trạng khô hạn của khu vực hạ lưu sông Mekong từ cao nguyên Tây Tạng chảy qua năm nước Lào, Miến Điện, Thái Lan, Cambodia, và Việt Nam.
“Chúng tôi hết sức quan ngại từ những phát hiện trong nghiên cứu gần đây của tổ chức Eyes on Earth cho thấy Trung Quốc đang làm thay đổi nhanh chóng dòng chảy tự nhiên của nguồn nước đổ xuống lưu vực hạ nguồn sông Mekong, với sự ngăn chặn dòng chảy lớn nhất xuất phát từ việc xây dựng và vận hành các đập thuỷ điện lớn,” bản tuyên bố của tòa đại sứ Mỹ viết.
Hôm Thứ Hai, hãng thông tấn Reuters có bài viết dựa trên các báo cáo nghiên cứu của tổ chức Eyes on Earth cáo buộc các đập thủy điện chặn dòng Mekong của Trung Quốc đã giữ lại một lượng nước khổng lồ nhiều hơn bình thường, gây khô hạn khủng khiếp cho các nước hạ lưu của dòng sông.
Theo hãng tin Reuters, Trung Quốc bác bỏ báo cáo của Eyes on Earth, nói rằng mùa mưa năm ngoái ít nước hơn bình thường trên con sông dài 4,350 km. Khu vực hạ lưu sông Mekong chảy qua năm quốc gia có dân số khoảng 60 triệu người sống dựa vào nó từ thủy sản, nước tưới vườn ruộng, nước ăn uống hàng ngày. Ghi nhận hồi năm ngoái thấy mực nước trên dòng Mekong tại khu vực hạ lưu thấp nhất kể từ 50 năm qua, theo nhịp các đập thủy điện được xây dựng mỗi ngày một nhiều hơn. Quan trắc thủy văn ghi nhận mực nước thấp hơn bình thường 3 mét vào Tháng Mười, 2019, khu vực sông Mekong ở biên giới Thái Lan với Lào.
Trên phần đất Trung Quốc có 11 đập thủy điện khổng lồ đã được xây dựng mà chỉ riêng tỉnh Vân Nam đã xây tới sáu đập. Đập Cảnh Hồng trên tỉnh Vân Nam là đập mới nhất đang chuẩn bị phát điện. Không những vậy, các nước hạ lưu từ Lào đến Thái Lan đến Cambodia cũng xây dựng và còn có kế hoạch xây dựng trước sau 11 đập thủy điện.
Ngày 20 Tháng Hai, tại hội nghị bộ trưởng ngoại giao hợp tác Mekong – Lan Thương (MLC) lần thứ năm tổ chức ở Lào, ông Vương Nghị, ngoại trưởng Trung Quốc, hứa “tăng thêm nước” xuống hạ lưu giúp chống hạn hán. Tuy nhiên, vì nếu họ có xả thêm nước nhưng với lưu lượng nhỏ, giới chuyên viên tại Việt Nam sau đó cho hay nước sông Mekong cũng không tới được khu vực đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam.
Năm nay, mấy tháng gần đây, báo chí tại Việt Nam báo động tình trạng khô hạn vô cùng nghiêm trọng tại một số tỉnh, ruộng đồng nứt nẻ đã vậy, người dân cũng không có cả nước để uống hay nấu ăn.
“Hạn hán nặng nề đang bủa vây miền Tây khắp mọi ngả, mặn xâm nhập sâu vào bờ chưa từng có. Nhiều địa phương ở miền Tây đang hứng chịu cảnh hạn hán và xâm nhập mặn khốc liệt, đặc biệt ở các tỉnh ven biển,” báo Tuổi Trẻ ngày 16 Tháng Hai viết.
Sau đó, đến giữa Tháng Ba, Bộ Tài Nguyên và Môi Trường Việt Nam kêu rằng “Xâm nhập mặn ở đồng bằng sông Cửu Long đang ở mức độ gay gắt và khốc liệt. Tình trạng thiếu nước ngọt xảy ra trên diện rộng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất và đời sống dân sinh.”
Tỉnh Bến Tre phải “ban bố tình trạng khẩn cấp” vì dân chúng thiếu cả nước uống. Không những không có nước cho nông nghiệp, nhiều tỉnh khác đã phải chở nước từ xa đến giúp khẩn cấp.
Gần 20 năm trước khi Trung Quốc chưa chặn dòng xây thủy điện, mùa lũ hàng năm làm đồng ruộng, làng mạc các tỉnh khu vực đồng bằng Cửu Long ngập nước mênh mông như biển. Nhiều khu vực đồng rộng hoặc làng mạc tỉnh Đồng Tháp phải đắp đê bao chống lụt. Hàng trăm người chết đuối mỗi năm, nhất là trẻ em, khi cha mẹ chống xuồng đi kiếm ăn, con nhỏ ở nhà ngồi trên các sàn tre tạm ngay trên mặt nước gần sát nóc.
Bây giờ, lũ lụt như thế đã trở thành lịch sử, dĩ vãng.
Từ năm 1992, một tổ chức có tên Tiểu Vùng Sông Mekong Mở Rộng (Greater Mekong Subregion, viết tắt là GMS) được thành lập với sự giúp đỡ của Ngân Hàng Phát Triển Châu Á, gồm các nước nằm trong lưu vực của sông Mekong: Việt Nam, Cambodia, Lào, Thái Lan, Miến Điện, và tỉnh Vân Nam và Quảng Tây của Trung Quốc. Mục đích thành lập là cùng nhau tiến hành các chương trình hợp tác về kinh tế, bảo vệ môi trường trên một diện tích 2.6 triệu km2 với dân số khoảng 326 triệu người.
Họp hàng năm thì cứ họp nhưng nước vẫn chặn, hạn hán mặn ngày càng vào sâu trong nội địa khu vực đồng bằng Cửu Long của Việt Nam. (TN) (Đ.D.)
