HẢI NAM, Trung Quốc (NV) – Các nước ASEAN và Trung Quốc vẫn chưa thỏa thuận được Bộ Quy Tắc Ứng Xử vì thế nguy cơ gia tăng xung đột trên Biển Đông vẫn rất cao.
Nhiều nhà phân tích tình hình Biển Đông tham dự cuộc hội thảo do Trung Quốc tổ chức tại thành phố Tam Á (Sanya) trên đảo Hải Nam bầy tỏ lo ngại khả năng diễn biến trên biển có thể vượt ra ngoài tầm kiểm soát khi Mỹ và Trung Quốc theo nhau tập trận quy mô từ tháng này sang tháng khác.
Trong khi đó, Trung Quốc thường xuyên đưa các nhóm tàu dân quân biển và hải cảnh xâm phạm vùng đặc quyền kinh tế của các nước khác, hay quấy nhiễu các hoạt động dầu khí của các nước nhỏ phía Nam.
“Chúng ta thấy ngày càng gia tăng các hành động quân sự hóa trên các thực thể bị lấn chiếm và bồi đắp thành đảo nhân tạo, những hoạt động hải quân quảng bá rầm rộ và những vụ xâm phạm vào các vùng lãnh thổ có tranh chấp, cũng như các hành động quấy nhiễu ngư dân và các hoạt động dò tìm và khai thác dầu khí.”
Ông Herizal Hazri, giám đốc Viện Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế của Malaysia phát biểu như trên tại cuộc hội thảo ở Tam Á tuần qua được báo South China Morning Post tường thuật hôm Chủ Nhật, 14 Tháng Mười Một.
Theo ông, cơ chế hiện có cho thấy không hữu hiệu để đối phó với những thách đố đang diễn ra.
Kể từ những năm đầu của thập niên 1990, sau khi Trung Quốc đánh chiếm một số bãi đá ngầm của Việt Nam tại quần đảo Trường Sa, các nước ASEAN đã mở nhiều cuộc đối thoại với các đối tác trong và ngoài khu vực để giữ hòa bình tại thủy lộ quan trọng hàng đầu thế giới. Đến năm 2002, ASEAN và Trung Quốc ký bản Tuyên bố Ứng xử trên Biển Đông (gọi tắt là DOC – Declaration of Conduct).
DOC mở đường cho các cuộc đàm phán cho Bộ Quy Tắc Ứng xử trên Biển Đông. Đến nay, gần 20 năm đã trôi qua, bản Quy Tắc Ứng Xử Trên Biển Đông (COC) vẫn chưa thấy đâu. Các cuộc đàm phán suốt nhiều năm mới chỉ đạt được cái sườn cho các điều khoản sẽ phải bàn cãi để đồng thuận.
Hồi đầu tuần trước diễn ra vòng đàm phán thứ 34 cho bản dự thảo thỏa hiệp mà Bắc Kinh khoe rằng “tiến bộ tích cực” và hy vọng có thể đạt được vào năm tới khi Cambodia trở thành chủ tịch luân phiên ASEAN. Trong khi đó không thấy các nước ASEAN nói gì về cuộc đàm phán.
Tuy nhiên, không mấy ai tin chắc được cái “tiến bộ tích cực” khi những vấn đề gây tranh cãi, bao gồm sự giải thích khác nhau về những hoạt động nào được bao gồm trong Bộ Quy Tắc, tình trạng pháp lý của Bộ Quy Tắc là những nét chính được ông Shafiah Muhibat, giám đốc quan hệ quốc tế của Viện Nghiên Cứu Chiến Lược và Quốc Tế của Indonesia, nêu ý kiến tại cuộc hội thảo.
Bộ Quy Tắc Ứng Xử cũng cần phải xác định vai trò của các cường quốc bên ngoài khu vực cũng như cơ chế buộc nước đã ký thỏa hiệp chịu trách nhiệm nếu vi phạm, đến giờ liệu có thỏa hiệp được hay không, không hề thấy có tin tức gì.
“Thiếu sự tin cậy là điều quan tâm thật sự”. Ông Muhibat được SCMP dẫn lời.
“Có vẻ như sau khoảng thời gian đình lại vì ảnh hưởng của dịch COVID-19 nhưng ASEAN và Trung Quốc tái tục đàm phán như kiểu đàm phán chỉ để đàm phán.”
Không thấy có chi tiết nào được tiết lộ về nội dung cuộc đàm phán và kết quả ra sao trong khi các cuộc tập trận quy mô của Mỹ vá đồng minh vẫn diễn ra trên Biển Đông và Bắc Kinh cũng giương nanh múa vuốt không chịu kém cạnh.(TN) [kn]
