QUẢNG NAM, Việt Nam (NV) – Hệ thống sông Vu Gia-Thu Bồn lớn nhất miền Trung hiện có 42 thủy điện đắp đập ngăn nước, trong khi đó dưới sông tình trạng khai thác cát tràn lan, khiến bờ sông, cửa biển bị sạt lở khủng khiếp.
Nói phóng viên báo Tuổi Trẻ, ngày 10 Tháng Tám, ông Bùi Văn Ba, trưởng phòng khoáng sản Sở Tài Nguyên-Môi Trường Quảng Nam cho biết, hiện nay tỉnh có khoảng 35 đơn vị được cấp phép khai thác cát sông “đúng theo quy định trong giấy phép,” chủ yếu trên hệ thống sông Vu Gia-Thu Bồn.
Theo mô tả của báo Tuổi Trẻ, tại những điểm khai thác và thu gom cát lớn trên dòng sông này đều có thể nhìn thấy hàng chục sà lan “ăn cát” hàng giờ. Lòng sông ầm ào như những đại công trường không ngưng nghỉ.
Ngay dưới chân cầu Hà Nha, xã Ðại Ðồng, huyện Ðại Lộc, có ba bãi khai thác lớn với hàng chục thiết bị máy móc được tập kết. Ông Hồ Bình, người dân địa phương, cho biết các bãi này đã khai thác hơn 5 năm nay với quy mô mỗi bãi hơn ba sà lan hút cát.
“Ban đầu các vòi hút được đưa ra lòng sông cách xa bờ, nhưng mỗi đợt nước lụt qua dòng sông thay đổi thì điểm hút cát cũng vào dần trong bờ. Bây giờ điểm hút cát chỉ nằm cách khu vực canh tác của người dân chừng 50 mét, nên đợt lũ cuối năm vừa qua cả một vệt bãi bồi đã bị ‘hà bá’ táp xuống sông. Dân kéo ra đây phản ứng thì chính quyền mới yêu cầu dừng khai thác,” ông Bình nói.
Trong khi đó, chỉ cách khu vực hút cát 20 mét, một bờ kè dã chiến được làm chắn ngang dòng sông để “nắn” con nước đi ra xa bờ. Phía sau bờ kè này, một cảnh tượng trái ngược đau lòng đang diễn ra là người dân địa phương đang đổ cát vào bao tải, đóng cọc tre để chống xói lở.
“Tôi thấy rất nực cười khi cùng một vị trí thì một bên cấp phép cho ra sức hút, còn một bên bỏ tiền để giữ cát lại với bờ. Kiểu này khi thủy điện xả nước, lũ về thì bãi bờ còn sạt lở nữa,” ông Lê Ðình Phong, một người làm kè ở đây nói.
Cách đó chừng 15 cây số đường chim bay, ngay đoạn giữa cầu Quảng Huế và cầu Giao Thủy, huyện Ðại Lộc, một điểm khai thác cát khác cũng “sình sịch” ngày đêm, với khoảng 20 sà lan lớn đang chực chờ nhận cát từ sáu ghe hút cát. Các ghe này chở cát đến một bãi dưới chân cầu Giao Thủy để giao hàng.
Không chỉ gây sạt lở bờ sông, uy hiếp cuộc sống người dân, hậu quả xói lở khủng khiếp mà bãi biển Cửa Ðại, Hội An từ năm 2014 đến nay đang phải gánh một phần nguyên nhân cũng từ việc khai thác cát trên hệ thống sông Vu Gia-Thu Bồn.
Ông Nguyễn Thế Hùng, phó chủ tịch thành phố Hội An cho biết, đến nay tổng số tiền “đắp” vào sạt lở ở Hội An đã lên đến 140 tỉ đồng.
Trong hàng chục cây số sạt lở dọc sông Vu Gia-Thu Bồn, số tiền bỏ ra xây đê kè không phải ít. Tại cầu Hà Nha, huyện Ðại Lộc, mỗi 1 cây số kè tốn gần 25 tỉ đồng, trong khi tổng nguồn thu ngân sách từ 18 mỏ cát trên toàn huyện chỉ khoảng 6 tỉ đồng.
Và để tìm lời giải cho “bài toán” chống sạt lở Cửa Ðại, rất nhiều cuộc hội thảo được tổ chức, mà ở đó các nhà khoa học đều có chung nhận định rằng tác nhân chính gây ra hệ lụy mà Cửa Ðại phải gánh chịu chính là việc đập thủy điện và khai thác cát trên thượng nguồn. (Tr.N)
