KON TUM, Việt Nam (NV) – “Sông Đăk Psi chỉ chừng 70 km nhưng bị ngăn để xây dựng 10 thủy điện, gây nhiều hệ lụy cho người dân dọc hai bờ sông,” theo báo Người Lao Động hôm 22 Tháng Mười Một.
Báo này cho hay các đập thủy điện này rất nhỏ, công suất nhiều lắm chỉ được 70MW thậm chí chỉ có 4MW nhưng vẫn được đầu tư.
Sông Đăk Psi là một phụ lưu của sông Pô Kô chảy qua các huyện Tu Mơ Rông, Đăk Hà và Đăk Tô của tỉnh Kon Tum có những đoạn rất nhỏ hẹp nhưng vẫn được Bộ Công Thương “đưa vào quy hoạch.” Trong đó, bảy thủy điện đã xây dựng xong, hai thủy điện đang xây dựng và một thủy điện “đang chuẩn bị đầu tư.”
Theo nguồn tin trên “các thủy điện nằm dày đặc ở một số xã. Điển hình như xã Đăk Psi (huyện Đăk Hà) có năm thủy điện; xã Đăk Hà, xã Ngọc Yêu (huyện Tu Mơ Rông) mỗi địa phương có hai thủy điện.
Ông Trần Phước Tuấn, chủ tịch xã Đăk Psi, cho biết sông Đăk Psi chảy qua địa bàn xã chỉ khoảng 10 km nhưng có năm dự án thủy điện đã hoàn thành, gồm: Đăk Psi, Đăk Psi 1, Đăk Psi 5, Đăk Trưa 1, Đăk Trưa 2. Gần đó là thủy điện Đăk Psi 6 đang triển khai.
Ngày 11 Tháng Mười Một, người ta thấy báo mạng Vietnam Finance dẫn báo cáo của Thanh Tra Chính Phủ nói nhiều dự án thủy điện tại tỉnh Kon Tum được tiến hành bất chấp thủ tục, luật lệ về đầu tư. Chuyện này xảy ra vì chính quyền địa phương “buông lỏng quản lý đất đai, đầu tư, xây dựng.” Người ta hiểu rằng mỗi khi có dự án đầu tư một công trình gì đó là quan chức các địa phương được “lại quả,” có cơ hội ăn hối lộ.
Theo bản tin của tờ Người Lao Động, Thanh Tra Chính Phủ chỉ trích các dự án thủy điện ở tỉnh Kon Tum “chưa quan tâm đúng mức đến việc ảnh hưởng tới môi trường, đất rừng; chạy theo nhà đầu tư.” Cơ quan này đòi “rà soát, điều chỉnh, loại bỏ bớt các dự án thủy điện nhỏ và vừa tránh nguy cơ xảy ra lũ lụt, do thủy điện chiếm đất rừng, làm ảnh hưởng đến môi trường và mất tài nguyên rừng.”
Những gì đang diễn ra không có dấu hiệu gì thay đổi vì 10 km vẫn gánh năm đập thủy điện chảy qua xã Đăk Psi. Về những đập thủy điện đã xây dựng, báo Người Lao Động nói “Việc phát triển thủy điện ồ ạt tại tỉnh Kon Tum đã dẫn đến nhiều hệ lụy như người dân mất đất sản xuất, thủy điện dây dưa không bồi thường khiến đời sống người dân trong vùng thủy điện bị ảnh hưởng nghiêm trọng.”
Mưa lũ kéo dài, các đập thủy điện ở Kon Tum, cũng như thủy điện các tỉnh khác, hối hả xả lũ gây ngập lụt, trôi nhà, thiệt hại tài sản hoa màu cho các khu vực hạ du. Năm 2020, “tài sản, hoa màu của 62 nhà dân quanh lòng hồ Thủy Điện Đăk Psi 5 bị nước ngập gây thiệt hại nặng nề. Sở Công Thương xác định do lũ về quá lớn nên Thủy điện Đăk Psi bậc 1 và Đăk Psi bậc 2 (công ty cổ phần Thủy Điện Đức Nhân Đăk Psi làm chủ đầu tư) mở van xả lũ vượt giới hạn cho phép và chưa đúng quy trình vận hành hồ chứa khiến lưu lượng xả về hạ du tăng nhanh, dẫn đến lũ chồng lũ dưới hạ du.” Đến nay “chủ đầu tư” các nhà máy thủy điện vừa kể vẫn không chịu bồi thường cho người dân nên người ta vẫn tiếp tục khiếu kiện.
Các con sông tại miền Trung Việt Nam vừa ngắn và có độ dốc cao, quan chức địa phương toa rập với các “chủ đầu tư,” xây dựng ồ ạt các đập thủy điện để có cơ hội ăn hối lộ. Từ Bắc chí Nam, Việt Nam có tới hơn 500 đập thủy điện mà hầu hết rất nhỏ, thậm chí không có hiệu quả kinh tế nhưng vẫn được xây dựng.
Mùa bão lũ hằng năm, tin tức thủy điện xả lũ gây ngập lụt các khu vực hạ du, người chết, thiệt hại nhà của mùa màng, gia súc rất lớn nhưng không hề thấy tin dân chúng được bồi thường.
Tương tự như tỉnh Kon Tum, con sông Rào Trăng thuộc hệ thống sông Hương ở tỉnh Thừa Thiên Huế chỉ dài có 26 km nhưng cõng tới bốn đập thủy điện. Khi xây dựng đập thủy điện Rào Trăng 3, núi lở làm chết 17 công nhân. Dọc tuyến sông Lam ở Nghệ An cũng gánh bốn đập thủy điện, năm nào cũng có “nhân tai” xảy ra.
Có lẽ đáng kể nhất, hệ thống hai sông Vu Gia-Thu Bồn ở tỉnh Quảng Nam chỉ dài khoảng 200 km nhưng được “quy hoạch” tới 112 dự án thủy điện. Đổ đồng, mỗi đập chỉ cách nhau chưa tới 2 km. Sau những lần thủy điện xả lũ chết người, thiệt hại nghiêm trọng, số dự án đập thủy điện ở khu vực này giảm xuống còn 46, trung bình chỉ cách nhau hơn 4 km. (TN) [qd]
