HÀ NỘI, Việt Nam (NV) – Trung Quốc đột ngột hủy bỏ chương trình “Giao Lưu Quốc Phòng Biên Giới” với Việt Nam dù đã được chuẩn bị công phu, loan báo nhiều lần, theo hãng thông tấn Reuters hôm 14 Tháng Chín.
Trong cuộc họp báo tại Hà Nội ngày 29 Tháng Tám, Bộ Quốc Phòng Việt Nam loan báo, Thượng Tướng Lý Thượng Phúc, bộ trưởng Quốc Phòng Trung Quốc, dự trù có mặt tại chương trình lần thứ 8 này với Đại Tướng Phan Văn Giang, bộ trưởng Quốc Phòng Việt Nam, vào hai ngày 7 và 8 Tháng Chín tại hai tỉnh Lào Cai của Việt Nam và Vân Nam của Trung Quốc.
Cuộc họp báo cũng được toàn thể hệ thống truyền thông Việt Nam do nhà nước kiểm soát đưa tin rầm rộ.
Trước đó, hôm 27 Tháng Tám, Thượng Tướng Hoàng Xuân Chiến, thứ trưởng Quốc Phòng đặc trách đối ngoại, đến Lào Cai kiểm tra lần cuối cho sự kiện quan trọng này.
Ngày 29 Tháng Tám, tờ Quân Đội Nhân Dân đưa tin, tại trụ sở Bộ Quốc Phòng ở Hà Nội, Thượng Tướng Hoàng Xuân Chiến tiếp Trung Tướng Lưu Tử Trụ, phó tư lệnh Chiến Khu Miền Nam Quân Giải Phóng Nhân Dân Trung Quốc.
Lúc đó, bản tin này vẫn viết rằng: “Hiện nay, hai bên đang phối hợp chặt chẽ để chuẩn bị tổ chức Giao Lưu Quốc Phòng Biên Giới Việt Nam – Trung Quốc lần thứ 8, bảo đảm chu đáo, hiệu quả, và thành công.”
Tuy nhiên, sự kiện này sau đó không xảy ra theo dự kiến. Và cả hai phía Bắc Kinh và Hà Nội đều không đề cập công khai và cũng không cho biết tại sao.
Trong khi đó, Hà Nội tiếp đón Tổng Thống Joe Biden của Mỹ một cách rầm rộ vào ngày 10 Tháng Chín, với nghi thức cao nhất, vì đây là chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên của một lãnh đạo Hoa Kỳ đến với Việt Nam.
Nhân dịp này, Mỹ và Việt Nam đồng ý nâng cấp quan hệ song phương lên mức “Đối Tác Chiến Lược Toàn Diện,” mức cao nhất, và ngang bằng với Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, và Nam Hàn.
Hãng thông tấn Reuters hôm 14 Tháng Chín dẫn nguồn tin từ ba viên chức hiểu biết về vấn đề này cho hay sự vắng mặt của ông Phúc, 65 tuổi, tại sự kiện ở biên giới Việt-Trung và trước công chúng suốt hai tuần qua khiến người ta có nhiều nghi vấn.
Vài ngày trước khi diễn ra giao lưu, Bắc Kinh thông báo cho Hà Nội biết là “hoãn” sự kiện này vì ông Phúc “có vấn đề sức khỏe,” theo lời hai giới chức Việt Nam nói với Reuters.
Hội đồng thông tin nhà nước, Bộ Quốc Phòng cũng như Bộ Ngoại Giao Trung Quốc không thấy trả lời ngay các lời yêu cầu bình luận về chương trình “Giao Lưu Quốc Phòng Biên Giới” với Việt Nam bị bỏ ngang. Tòa đại sứ Việt Nam tại Bắc Kinh cũng không thấy trả lời ngay các yêu cầu bình luận.
Chuyến đi “giao lưu” của Tướng Lý Thượng Phúc đột ngột bị hủy bỏ có dấu hiệu tương tự như việc thay thế đột ngột ông Tần Cương ở vị trí ngoại trưởng Trung Quốc trước đó hồi Tháng Bảy sau nhiều tháng không ai thấy mặt rồi diễn ra sự thay đổi những lãnh đạo Lực Lượng Hỏa Tiễn ưu tú của Trung Quốc những tháng gần đây. Những động thái này khiến người ta đặt dấu hỏi về các quyết định của lãnh tụ Trung Quốc vì không thấy có những lời giải thích nào.
Một viên chức Mỹ, yêu cầu giấu tên, nói Washington biết có việc Tướng Lý Thượng Phúc hủy bỏ cuộc giao lưu với phía Việt Nam.
Trở lại chương trình giao lưu không thành, Bộ Quốc Phòng Việt Nam cho biết mục đích là cụ thể hóa “Tuyên bố chung Việt Nam – Trung Quốc về việc tiếp tục đẩy mạnh và làm sâu sắc hơn nữa quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Trung Quốc” đạt được trong chuyến thăm chính thức Trung Quốc của Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng hồi Tháng Mười Một, 2022, đồng thời tăng cường tin cậy, hợp tác giữa hai đảng, hai nhà nước và hai Bộ Quốc Phòng.”
Chương trình giao lưu gồm cả tô sơn cột mốc biên giới, trồng cây hữu nghị, xây nhà văn hóa hữu nghị, thăm trường học v.v… để từ đó “tăng cường quan hệ hữu nghị, đoàn kết, thúc đẩy hợp tác thực chất giữa lực lượng bảo vệ biên giới hai nước, chính quyền địa phương và nhân dân khu vực biên giới, góp phần xây dựng biên giới Việt Nam – Trung Quốc hòa bình, hữu nghị, ổn định, hợp tác, và phát triển.”
Vài ngày sau, ngày 5 Tháng Chín, ông Lưu Kiến Siêu, trưởng Ban Liên Lạc Đối Ngoại Trung Ương đảng CSTQ, gặp Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng tại Hà Nội. TTXVN chỉ đưa tin tuyên truyền bề ngoài thấy là hai bên “quán triệt, thực hiện tốt nhận thức chung và thỏa thuận quan trọng giữa hai đồng chí tổng bí thư” … “kịp thời đề xuất với trung ương hai đảng về các phương hướng tăng cường hợp tác giữa hai đảng, hai nước trong tình hình mới.”
Dù sự kiện bị đột ngột hủy bỏ, toàn bộ guồng máy thông tin tuyên truyền của Việt Nam, gồm cả các báo, đài quân đội, đều nín lặng. Tin tức những ngày đó đầy những bình luận về chuyến thăm viếng sắp diễn ra của Tổng Thống Joe Biden.
Dù sao, guồng máy tuyên truyền của Việt Nam vẫn tế nhị, tránh không nói trước như truyền thông quốc tế, là ông Biden đến để nâng cấp mối quan hệ Hà Nội – Washington.
Truyền thông quốc tế, đặc biệt là Mỹ, hầu hết đều cho rằng Washington đang cố gắng chèo kéo Hà Nội vào quỹ đạo chống lại Bắc Kinh.
Người ta nghi rằng việc ông Lưu Kiến Siêu đến Hà Nội có vẻ có liên quan đến việc thông báo hủy bỏ chương trình “Giao Lưu Quốc Phòng Biên Giới” để bày tỏ không hài lòng việc Việt Nam “đu giây” với Mỹ hoặc ông Lý Thượng Phúc bị dính vào tham nhũng ở Lực Lượng Hỏa Tiễn trước khi được cử làm bộ trưởng Quốc Phòng, nên bị trừng phạt theo hai tướng cầm đầu cơ quan này.
Cũng hôm 14 Tháng Chín, nhật báo The Financial Times dẫn lời ba giới chức Mỹ và hai giới chức tình báo Mỹ được báo cáo tình hình nói rằng ông Lý nhiều phần đã bị cách chức và đang bị điều tra.
Tuy nhiên, những người này không mô tả nguyên nhân điều tra.
The Financial Times có hỏi về vấn đề này, nhưng chưa được Bộ Ngoại Giao Trung Quốc hồi âm.
Qua ngày Thứ Sáu, 15 Tháng Chín, hai nhật báo The Washington Post và The Wall Street Journal đều đưa tin ông Lý đang bị điều tra. The Wall Street Journal cho hay ông Lý bị tạm giữ để thẩm vấn vào tuần trước.
Reuters thì cho biết, ngoài ông Lý, còn có tám giới chức thuộc Cục Phát Triển Trang Bị Quân Đội cũng bị điều tra liên quan đến hoạt động mua sắm. Cục này là nơi ông Lý từng giữ chức cục trưởng trong giai đoạn 2017-2022 trước khi được đề bạt vào quân ủy trung ương và giữ chức bộ trưởng quốc phòng.
Reuters cho biết họ có được thông tin này sau khi được 10 người thạo tin ở Bắc Kinh cho biết.
Cuộc điều tra chín người này do Ủy Ban Kiểm Tra Quân Đội Trung Quốc thực hiện, theo hai người có liên lạc trực tiếp với quân đội nói với Reuters.
Cũng trong bản tin ngày 15 Tháng Chín, Reuters cho biết phía Việt Nam nói rằng Trung Quốc thông báo hủy việc giao lưu hôm 3 Tháng Chín.
Những diễn biến trong mối quan hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc trong những ngày tháng tới đây sẽ cho người ta hiểu rõ hơn về chiều hướng bang giao giữa hai nước Cộng Sản anh em “núi liền núi, sông liền sông” có “bốn tốt” và “16 chữ vàng” xưng tụng mỗi khi lãnh tụ hai bên gặp nhau.
Năm 2017, Tướng Phạm Trường Long, phó bí thư Quân Ủy Trung Ương Trung Quốc, đột ngột bỏ về, không tham dự giao lưu biên giới giữa hai nước. Tin tức dạo đó tiết lộ rằng ông Phạm bỏ về sau khi đe dọa các lãnh tụ Hà Nội là nếu không chấm dứt kế hoạch dò tìm và khai thác dầu khí tại Biển Đông trong phạm vi “Lưỡi bò” thì Trung Quốc sẽ đánh chiếm các vị trí Việt Nam trấn giữ tại quần đảo Trường Sa. (TN) [đ.d.]
