HÀ NỘI, Việt Nam (NV) – Trung Quốc không để Mỹ khai thác mỏ đất hiếm tại Việt Nam mà họ bị đẩy ra ngoài, hay ít nhất không được chia phần lợi ích.
Tuần trước, Chủ Tịch Tập Cận Bình của Trung Quốc tới Việt Nam ký kết 36 văn bản hợp tác giữa hai nước. Người ta thấy Trung Quốc có những hành động không để CSVN đi xa hơn vào quỹ đạo địa chính trị của Washington, hoặc tệ hại hơn, nhằm bao vây Trung Quốc.
Danh sách 36 văn bản hợp tác giữa Trung Quốc với Việt Nam, hầu hết chỉ có tựa đề danh mục hợp tác mà không cho người ta biết nội dung của chúng gồm những gì. Không có chữ nào nói đến hợp tác khai thác đất hiếm giữa Việt Nam với Trung Quốc, nhưng các tin bán chính thức ở Trung Quốc bắn tiếng Bắc Kinh không muốn bị gạt ra ngoài.
Theo một bài viết trên tạp chí Asia Times điện tử ngày Thứ Bảy, 16 Tháng Mười Hai, ngoài những điều được thỏa hiệp, Hà Nội và Bắc Kinh không đồng thuận được trên chín lãnh vực, trong đó có cả chuyện đất hiếm và khai thác các kim loại khác.
Khi đến thăm viếng Việt Nam hồi Tháng Chín vừa qua, Tổng Thống Joe Biden của Mỹ đã ký thỏa thuận với Việt Nam, giúp nước này khai thác đất hiếm và phát triển kỹ nghệ điện tử bán dẫn. Ông khuyến khích kỹ nghệ Mỹ đầu tư khai thác đất hiếm tại Việt Nam có trữ lượng lớn thứ hai thế giới sau Trung Quốc. Bắc Kinh hiện thống trị thị trường đất hiếm thế giới mà Mỹ đang tìm cách thoát ra.
Asia Times dẫn ý kiến của giới chuyên gia Trung Quốc cho biết Bắc Kinh sẽ cho gia tăng đầu tư tại Việt Nam chừng nào nước này vẫn duy trì mối quan hệ tốt đẹp với quốc gia láng giềng phương Bắc. Họ cho rằng nếu Việt Nam lấy đầu tư của Mỹ để khai thác đất hiếm tại Việt Nam, hãy nên xem xét chuyện vận chuyển chúng sang Trung Quốc để tinh luyện.
Theo Cơ Quan Khảo Sát Địa Chất Hoa kỳ, trữ lượng đất hiếm tại Việt Nam ước lượng 22 triệu tấn so với Trung Quốc có khoảng 44 triệu tấn. Đất hiếm tại Việt Nam gần như vẫn còn nguyên chưa khai thác bao nhiêu, một phần vì Việt Nam cấm xuất cảng đất hiếm dạng thô, phần khác Trung Quốc ấn định giá đất hiếm rất thấp nên khai thác không có lợi về tài chính.
Tuần qua, Bắc Kinh bắn tiếng sẽ viện trợ để Việt Nam xây dựng đoạn đường sắt Côn Minh-Hải Phòng đi xuyên qua khu vực rừng núi có mỏ đất hiếm ở các tỉnh Lào Cai, Lai Châu, và Yên Bái.
“Nếu Việt Nam yêu cầu Trung Quốc làm đường sắt trên nước của mình, lẽ đương nhiên hai bên phải hợp tác về đất hiếm,” bài viết của một tờ báo ở tỉnh Sơn Tây (Trung Quốc) viết hôm Thứ Sáu. “Sẽ thật xấu hổ nếu Trung Quốc làm đường sắt mà Mỹ lại khai thác mỏ đất hiếm tại Việt Nam.” Bài viết này cho rằng việc Trung Quốc xây dựng đường sắt xuyên qua khu vực có quặng mỏ đất hiếm sẽ khó hơn cho Việt Nam hình thành đối tác với Mỹ về đất hiếm.
“Mỹ đề nghị giúp Việt Nam phát triển kỹ nghệ khai thác mỏ để lấy quặng đất hiếm, nhưng hành động đó lại chỉ giúp gia tăng sự hợp tác giữa Việt Nam với Trung Quốc,” ông Hoàng Toàn, một nhà bình luận ở Hắc Long Giang, viết như vậy và còn thêm rằng Trung Quốc rất giỏi về tinh luyện đất hiếm.
Dù sao, báo chí chính thông của Trung Quốc tránh né đề cập chuyện hợp tác khai thác đất hiếm với Việt Nam. Hồi Tháng Chín, sau chuyến thăm Việt Nam của Tổng Thống Biden, tin tức cho hay Hà Nội dự tính phát động trở lại chuyện khai thác đất hiếm. Bước khởi đầu là đấu thầu khai thác một số mỏ, đặc biệt là mỏ Đông Pao, thuộc huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu, trước cuối năm nay.
Nhưng một số doanh nhân đứng đầu khai thác đất hiếm quốc doanh bị bắt với cáo buộc tham nhũng khiến cho kế hoạch bị chậm lại. Nay lại thêm yếu tố Trung Quốc, vấn đề khai thác có vẻ phức tạp thêm vì có cả yếu tố địa chính trị chen vào ảnh hưởng. (TN) [đ.d.]
