HÀ NỘI, Việt Nam (NV) – Nhà cầm quyền CSVN có thể đang cân nhắc việc kiện Trung Quốc ra tòa án quốc tế nhằm giải quyết các vùng biển tranh chấp trên Biển Đông.
Theo một bài viết của ký giả David Hutt trên Asia Times, đang có những nguồn tin không chính thức mà giới theo dõi phân tích thời sự tin rằng Việt Nam có thể tiến hành vụ kiện tương tự như Philippines đã làm và đã thắng khi Tòa Trọng Tài quốc tế tuyên bố hồi Tháng Bảy, 2016.
Tòa đã tuyên bố Trung Quốc không có cái gì gọi là “quyền lịch sử” trong phạm vi 9 đoạn “Lưỡi Bò” chiếm đến 90% Biển Đông. Bắc Kinh biết là đuối lý nên đã tuyên bố không tham gia phiên tòa cũng như không công nhận phán quyết của tòa Trọng tài Quốc tế.
Tòa Trọng tài Quốc tế tuy ra phán quyết nhưng lại không có khả năng buộc các bên tranh tụng phải thi hành quyết định của tòa. Bởi vậy, Bắc Kinh cậy sức mạnh quân sự ăn hiếp các nước nhỏ phía Nam, vẫn ngày càng ngang ngược, lấn tới.
“Có thêm nhiều tiếng nói đáng kể trong nội bộ cấp cao của nhà cầm quyền Việt Nam kêu gọi kiện Trung Quốc” từ năm ngoái, theo ông Alexander Vuving, giáo sư tại Trung tâm Nghiên Cứu An Ninh Á châu Thái Bình Dương ở Honolulu, Hawaii.
Derek Grossman, một phân tích gia cấp cao tại RAND Corporation, một tổ chức nghiên cứu ở Washington DC, nói rằng ông không được xác nhận là Hà Nội tiến hành vụ kiện quốc tế, nhưng ông “nghe thấy từ các nguồn trong nhà cầm quyền là đề nghị kiện đang được cân nhắc nghiêm chỉnh”.
Một nguồn tin ngoại giao của Việt Nam nói với báo Asia Times, với điều kiện ẩn danh, rằng các cuộc bàn luận ở Hà Nội về một vụ kiện quốc tế bây giờ mạnh hơn trước đây nhiều.
Phát biểu tại một cuộc hội thảo về Biển Đông hồi Tháng Mười Một năm ngoái do Học viện Ngoại giao CSVN tổ chức, thứ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung công khai nêu vấn đề kiện tại tòa án quốc tế. Đây là lần đầu tiên trong suốt 5 năm có một viên chức chính phủ CSVN đặt vấn đề như thế.
“Hiến chương Liên Hiệp Quốc và Công ước Quốc tế về Luật Biển 1982 (UNCLOS) có đầy đủ cơ chế cho chúng ta áp dụng các giải pháp đó.” Ông Trung nói vào dịp đó về công ước quốc tế UNCLOS.
Động cơ đang gia tăng cho Việt Nam đưa Bắc Kinh ra tòa án quốc tế. Tàu khảo sát địa chất Haiyang Dizhi 8 hoạt động ngang dọc trên vùng biển đặc quyền kinh tế của Việt Nam hơn ba tháng hồi năm ngoái, quấy rối hoạt động dò tìm và khai thác dầu khí của Việt Nam ở khu vực Tư Chính. Hà Nội chỉ cho mấy cái tàu đến theo dõi, ngó chừng mà không có khả năng xua đuổi.
Đến đầu Tháng Tư năm nay, tàu hải cảnh Trung Quốc đâm chìm một tàu đánh cá của Việt Nam ở Hoàng Sa, khu quần đảo Việt Nam vẫn tuyên bố chủ quyền dù đang bị Trung Quốc chiếm đóng. Không bao lâu sau, Bắc Kinh tuyên bố lập hai huyện hành chính tại hai quần đảo “Tây Sa” và “Nam Sa,” tức Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam. Đồng thời còn ngang nhiên đặt tên những bãi đá ngầm, thực thể ngầm dưới lòng biển, nằm sâu trong vùng biển đặc quyền kinh tế của Việt Nam.
Có vẻ như Hà Nội cảm thấy thời điểm đã đủ chín cho một giải pháp pháp lý, với chiều hướng lôi kéo được dư luận quốc tế thuận lợi cho mình. Lúc này, thế giới đang chĩa mũi dùi vào Trung Quốc, chỉ trích sự che đậy, sự dối trá về đại dịch COVID-19 hiện đang gây đại họa từ Âu châu đến Hoa Kỳ.
Trong khi dư luận quốc tế lên án Bắc Kinh thì lại khen ngợi chế độ Hà Nội đã đối phó với đại dịch thật tốt. Một số quốc gia, đặc biệt là Hoa Kỳ và Nhật đang thúc đẩy các nhà đầu tư của họ bỏ Trung Quốc chuyển về nguyên quán hoặc sang các nước khác. Khi đó, Việt Nam là một trong những nước có cơ hội hưởng lợi.
Năm nay, Việt Nam vừa là chủ tịch luân phiên cùa Hiệp hội ASEAN, vừa là thành viên không thường trực của Hội đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc. Đây là lợi thế để Hà Nội lợi dụng để lôi kéo hậu thuẫn từ các thành viên quốc tế khác.
Tuy nhiên, Trung Quốc là thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc nên có quyền phủ quyết, Hà Nội không đạt được bao nhiêu tác dụng bằng đưa Trung Quốc ra một tòa án quốc tế theo con đường mà Philippines đã tiến hành. Dựa trên công ước UNCLOS, một số tòa án mà Hà Nội có thể tiến hành gồm Tòa án Quốc tế về Luật Biển, Tòa án Quốc tế, Tòa Trọng tài hoặc Tòa Trọng tài Đặc biệt (the International Tribunal on the Law of the Sea, the International Court of Justice, an Arbitral Tribunal or a Special Arbitral Tribunal).
Tuy nhiên, theo ý kiến giáo sư Carl Thayer của Học viện Quốc phòng Hoàng gia Úc, nếu Hà Nội được hậu thuẫn từ dư luận quốc tế nhưng Bắc Kinh phớt lờ thì Hà Nội cũng chẳng làm được gì, tương tự như Philippines đã gặp phải.
Không những vậy, khi đưa Trung Quốc ra tòa không phải là không có những nguy hiểm. Hồi Tháng Tám năm ngoái, phân tích gia Lê Hồng Hiệp từng nêu ra là những lãnh đạo chóp bu CSVN lưỡng lự kiện Trung Quốc ra tòa quốc tế vì “cho dù thắng kiện, họ cũng không ngăn cản được Bắc Kinh xâm phạm các vùng biển chủ quyền của Việt Nam trong tương lai”.
“Tệ hại hơn nữa”, ông Hiệp cho là “có thể kích thích Bắc Kinh hung hăng hơn và làm mối quan hệ giữa Hà Nội và Bắc Kinh mất ổn định hơn. Như vậy, đe dọa triển vọng kinh tế của Việt Nam và đẩy Việt Nam vào vị thể chiến lược đầy rủi ro”.
Phân tích gia Grossman của tổ chức RAND nhận dịnh hồi năm ngoái là nếu Trung Quốc muốn gây chiến, Việt Nam có thể là đối thủ mà Bắc Kinh muốn lựa chọn để thử sức vì họ cần thêm nhiều kinh nghiệm chiến đấu về mọi mặt, đặc biệt là trên biển và trên không, vì không có sự can dự của Hoa Kỳ và trong tình thế thắng được.
Hiện không biết có phải Việt Nam được các đồng minh quốc tế, đặc biệt Hoa Kỳ, thúc đẩy kiện Trung Quốc với hy vọng có thêm một căn bản pháp lý phản bác lại tuyên bố chủ quyền phi lý của Trung Quốc.
Một số nhà phân tích cho rằng nếu Việt Nam kiện và thắng, sẽ là cơ hội để Hoa Kỳ được “châm thêm đạn” nhằm gia tăng hoạt động tự do hải hành trên Biển Đông.
Trên nhiều mặt vừa lợi vừa hại, Việt Nam đang đối diện với tình thế tiến thoái lưỡng nan. Những lời phản đối ngoại giao, các cuộc biểu tình trong nước, các kênh điều đình ngầm qua hai đảng cộng sản, chẳng có tí tác dụng nào. Nhưng nếu đi kiện thì mối quan hệ giữa Hà Nội với Bắc Kinh lại gần hơn nữa với xung đột võ trang.
Hà Nội nhiều phần biết rằng họ không có hy vọng thắng nếu không có hậu thuẫn quốc tế thật mạnh. (TN) (kn)
