HÀ NỘI, Việt Nam (NV) – Việt Nam, Thái Lan và nhiều nước ASEAN khác đang giúp Trung Quốc trốn thuế quan Mỹ khi làm đầu cầu cho các hàng hóa của Trung Quốc “mượn đường” trôi vào nước Mỹ?
Câu hỏi này vẫn đang làm các giới chức Washington nhức đầu khi nhìn vào các thống kê thương mại giữa Trung Quốc với ASEAN nhất là Việt Nam và Thái Lan gia tăng theo tỉ lệ thuận với trị giá hàng hóa những nước này xuất cảng sang thị trường Mỹ.
Ngay từ nhiệm kỳ thứ nhất, chính phủ Donald Trump đã mở cuộc thương chiến, đánh thuế quan rất cao các loại hàng hóa nhập cảng từ Trung Quốc. Để đối phó, Trung Quốc đã mượn các công ty Việt Nam, Thái Lan, Cambodia, Malaysia, nhập cảng các bộ phận đã làm sẵn, lắp ráp hoàn chỉnh thành phẩm giai đoan cuối rồi xuất cảng sang Mỹ với xuất xứ ghi “Made in Vietnam,” “Made in Thailand,”…
Gần chục năm sau, Tổng Thống Donald Trump quay lại Tòa Bạch Ốc, ông dựng hàng rào “thuế quan đối ứng” với cả thể giới, trong đó thuế quan với Trung Quốc có lúc lên hơn 100%, còn với Việt Nam lên 46%. Mấy nước ASEAN khác cũng bị dập khá bạo không kém.
Rồi các cuộc đàm phán diễn ra, thuế quan Mỹ cho hàng Việt Nam tụt xuống còn 20%, cái gì bị coi là “trung chuyển” bị dập tới 40%. Hàng của nước ASEAN khác nói chung cũng trong hoàn cảnh tương tự.
Hiện các cuộc đàm phán thương mại giữa Hà Nội và Washington vẫn chưa kết thúc mà người ta tin rằng một trong những cái khó thỏa thuận dứt khoát về định nghĩa thế nào là “hàng trung chuyển” để đánh thuế quan trừng phạt. Tỉ lệ nội địa hóa là bao nhiêu phần trăm thì được coi là do Việt Nam hay Thái Lan sản xuất? Nên áp dụng quy định của Tổ Chức Thương Mại Thế Giới (WTO) không?
Việt Nam “nhập cảng $90 tỷ hàng từ Trung Quốc rồi họ đội giá lên và xuất cảng sang nước chúng ta.” Bộ Trưởng Thương Mại Mỹ Howard Lutnick nói như thế khi điều trần ở Thượng Viện mấy tháng trước. “Họ chỉ là cửa ngõ cho hàng Trung Quốc xâm nhập thị trường Mỹ.”
Trong khi đó, trị giá hàng hóa mà Trung Quốc xuất cảng sang Việt Nam và Thái Lan chỉ từ Tháng Năm đến Tháng Mười năm nay đã tăng hơn 25% so với cùng thời kỳ này năm ngoái, theo thống kê thương mại của Trung Quốc.
Xuất cảng từ Trung Quốc sang các nước khác ở ASEAN cũng gia tăng hai con số. Đồng thời, mức thâm thủng mậu dịch giữa Mỹ với Việt Nam và Thái Lan lại cũng tăng lên mức kỷ lục mới.
Mặc dù một phần sự gia tăng xuất cảng của hai nước vừa kể vào Mỹ phản ảnh việc đẩy mãnh xuất cảng của họ trước khi bị Mỹ áp đặt thuế quan đối ứng mới với mức được điều chỉnh vào Tháng Tám, các dữ liệu thống kê khác cũng cho thấy chiều hướng thương mại vẫn gia tăng mạnh mẽ.
Phần lớn hàng Trung Quốc xuất sang Việt Nam và Thái Lan gồm linh kiện điện tử (electronic chips), và bộ xử lý máy tính (computer processors), theo tài liệu của Nikkei lấy từ tổ chức nghiên cứu thương mại quốc tế Trade Data Monitor. Để rồi các nước đó gia tăng xuất cảng các sản phẩm điện tử hoàn tất như máy tính cầm tay, điện thoại thông minh, máy chơi game sang nước Mỹ.
Việt Nam đã xuất cảng thêm $9 tỷ máy tính cầm tay vào Mỹ từ Tháng Năm đến Tháng Chín năm nay so với năm ngoái, trong khi lại nhập cảng từ Trung Quốc $100 triệu nhiều hơn con số vừa kể.
Các nhà phân tích cho rằng các sản phẩm từ máy tính đến xe hơi sản xuất ở các nước ASEAN chỉ là lắp ráp theo chiến lược “Trung Quốc cộng một” (China + One) mà Bắc Kinh tiến hành nhằm đối phó với đường lối thương chiến của Washington.
Các công ty kỹ nghệ của Trung Quốc đã đầu tư hàng tỷ đô la vào các công ty ở khu vực ASEAN để sản xuất và xuất cảng.
Tin tức mới đây cho thấy Trung Quốc gia tăng đầu tư vào Việt Nam dù nước này bị Mỹ ép phải từ bỏ vai trò “trung chuyển” hàng hóa cho Trung Quốc. Các nước này chiếm đến một phần ba tổng số đầu tư trực tiếp của các công ty Trung Quốc đầu tư ra nước ngoài. Đồng thời có đến chín trong 10 công ty Mỹ đầu tư sản xuất ở Trung Quốc cũng chạy sang các nước ASEAN gồm cả Việt Nam mở hãng xưởng.
Cùng với việc các công ty đa quốc gia và cả Trung Quốc gia tăng đầu tư vào ASEAN, họ cũng cố gắng tìm cách đa dạng hóa thị trường xuất cảng thay vì chỉ nhắm vào Mỹ không ngoài mục đích hóa giải đường lối “thuế quan đối ứng” của Washington. Cho thấy, tranh chấp kinh tế đẩy chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển từ nơi này sang nơi khác, thay vì chạy về Mỹ như ông Trump thúc đẩy. (NTB) [kn]
