Pao Lâm
Việt Nam là quê hương của nhiều làn điệu dân ca đặc sắc. Từ tiếng ầu ơ giản dị của mẹ khi còn trong nôi, đến những bài đồng dao khi còn chăn trâu, cắt cỏ rồi lớn lên với những điệu lý, điệu thương. Dường như, trong không gian dải đất hình chữ S luôn phảng phất dư âm của những làn điệu ngọt ngào.
Một tiết mục ca trù. (Hình: Ciao Travel cung cấp)
Là một đất nước có 54 dân tộc cùng sinh sống nên dễ hiểu vì sao Việt Nam lại có đa dạng những làn điệu dân ca đến thế. Sẽ thật khó để kể hết được những điệu dân ca của tất cả dân tộc anh em nhưng cũng sẽ là tạm đủ với một dòng chảy dân ca tiêu biểu, đặc sắc từ Bắc vào Nam với nhiều đại diện nổi bật được cả thể giới biết đến là di sản phi vật thể của nhân loại.
Một du khách ngoại quốc đánh cồng chiêng. (Hình: Ciao Travel cung cấp)
Dòng sông thi ca bắt đầu với điệu hát Xoan, hát Ghẹo của vùng đất tổ vua Hùng. Ðây được xem là làn điệu dân ca cổ xưa nhất, có xuất xứ từ thời Hùng Vương, nay thuộc huyện Phong Châu, Phú Thọ. Lối hát Xoan là lối hát tế thần trong nghi thức hội làng vào dịp đầu xuân để cầu cho mưa thuận, gió hòa, thóc lúa đầy nhà, dân làng ấm no, thịnh vượng. Hát Xoan thường được trình diễn tại cửa đình hoặc trong đình làng nên còn có tên gọi khác là hát cửa đình. Mỗi một phường hát Xoan có từ 15-20 người, chủ yếu là những cô gái xinh đẹp (nam chiếm khoảng 4-5 người) do “ông trùm” đứng đầu. Ông trùm là người có uy tín, kinh nghiệm và biết chữ nôm để vừa quản lý phường Xoan, vừa hướng dẫn các “ké”, “đà” (người nam trong phường Xoan gọi là “ké”, người nữ gọi là “đà”) trình diễn. Hát Xoan là đại diện tiêu biểu cho dân ca gắn liền với tín ngưỡng và tâm linh của người Việt.
Một tiết mục ca Huế. (Hình: Ciao Travel cung cấp)
Xuôi dòng đến đất Bắc Ninh, con thuyền dân ca neo đậu bến sông Quan Họ ngọt ngào, lúng liếng. Hát Quan Họ là lối hát đối đáp, giao duyên giữa nam-nữ hay còn gọi là “liền anh”, “liền chị”. Trong hội Quan Họ, nhất thiết không thể thiếu cơi trầu têm cánh phượng, chén nước trà xanh sóng sánh đầy để thể hiện cái tình ý nhị, sự mến khách với người phương xa. Nghe Quan Họ trên quê hương Bắc Ninh trong ánh lửa đèn dầu le lói hay giữa đình thủy tạ bát ngát mây trời đều mang đến cảm giác bâng khuâng, đắm say mà không ở đâu có được. Có lẽ, cái “tình” Quan Họ đã thấm đượm vùng đất nơi đây khiến người đi lưu luyến, khó dời với lời ca da diết “người ơi người ở đừng về…”
Ðờn ca tài tử miền Tây Nam bộ. (Hình: Ciao Travel cung cấp)
Kinh thành Thăng Long xưa nổi tiếng “linh thiêng, hào hoa”, vì thế không thể không ghé thăm vùng đất anh tài hội ngộ với nhịp đàn, nhịp phách thánh thót điệu ca trù vang vọng thủa xa xưa.
Hát ca trù chính là hát ả đào, hát cô đầu. Gọi là hát ả đào vì nguồn gốc từ thời lý về người con gái tên Ðào Thị nổi tiếng hát hay, đàn giỏi vì vậy mà con hát (cô gái hát) đều được gọi chung là Ðào Nương. Tên gọi Ca Trù có nguồn gốc từ chiếc thẻ tre (trù), trên thẻ có ghi số tiền, các vị quan viên xem hát dùng để thưởng cho đào (cô hát) và kép (người chơi đàn, trống) biểu thị sự khen thưởng, thay cho việc thưởng bằng tiền mặt, để cuối chầu hát sẽ căn cứ vào số thẻ mà tính tiền trả cho đào và kép hoặc giáo phường.
Một tiết mục hát xoan. (Hình: Ciao Travel cung cấp)
Ca trù có nhiều làn điệu khác nhau với nhiều cách gọi theo địa điểm hát như: Hát Cửa quyền, hát Nhà tơ (hát ở dinh quan, tư gia các gia đình quyền quý)… Hát ca trù là lối hát sử dụng hơi trong một cách tài tình ở khoang miệng, khoang họng, khoang mũi kết hợp với ba nhạc khí quan trọng: Ðàn đáy, Phách và Trống chầu tạo nên những giai điệu khi thì rộn ràng, lúc lại dìu dặt, trầm bổng làm mê đắm không biết bao nhiêu các vương tôn, công tử, anh tài, thực khách hào hoa khi xưa. Các ca nương thường là những người có thanh sắc đủ đầy, như có văn nhân xưa từng tả: Mặt tròn thu nguyệt. Mắt sắc dao cau. Vào, duyên khuê các. Ra, vẻ hồng lâu. Lời ấy gấm – Miệng ấy thêu – Tài lỗi lạc chẳng thua nàng Ban – Tạ. Dịu như mai – Trong như tuyết – Nét phong lưu chi kém bạn Vân – Kiều.
Hoa đăng. (Hình: Ciao Travel cung cấp)
Thưởng thức ca trù trong lòng phố cổ hay nơi cửa đình yên tĩnh mang đến những khoảnh khắc bay bổng tựa thi nhân, mặc khách từ ngàn năm trước; một chút lãng mạn đắm say lòng người.
Trôi theo dòng vào khúc ruột miền trung, dòng chảy dân ca đọng bên dòng Hương Giang thơ mộng với những làn điệu ca Huế đậm chất nắng gió. Nếu kể hết thì ở Huế có 3 loại hình dân ca đặc sắc nhất là: Nhã Nhạc Cung Ðình Huế, hò Huế và ca Huế.
Ðào Nương. (Hình: Ciao Travel cung cấp)
Nhã Nhạc Cung Ðình huế là hình thức tổ chức của dàn nhạc cung đình với nhiều loại nhạc cụ kết hợp hòa tấu giữa dàn nhạc với hát và múa với số lượng ca công, vũ công có đến hàng trăm người dùng để lễ tế giao, lễ triều hạ ở sân điện kinh thành. Còn hò Huế là loại hình hát đối đáp có vần, dân dã của những người dân thường trong khi lao động, sản xuất. Ðiệu hò có lúc như thở than, trách móc, lúc lại vui tươi, hài hước, bông đùa bởi giai điệu của hò mang tâm trạng của người hát.
Ca Huế được xem như sự kết hợp tinh túy giữa sự cao quý của nhã nhạc cung đình và điệu hò dân dã. Về nội dung âm nhạc thì bộ phận đặc sắc nhất của ca Huế lại chịu ảnh hưởng rõ rệt của hò, lý dân gian. Về mặt trình diễn, ca Huế luôn luôn đòi hỏi phần phụ họa của nhạc khí chứ không hát suông như hò. Chính từ sự kết hợp hài hòa của hai luồng giao thoa đó đã làm cho ca Huế có một phong vị đặc biệt, vừa thỏa mãn được yêu cầu thẩm mỹ của giới “quí tộc phong lưu”, lại vừa được dân chúng mến mộ.
Lắng đọng cùng điệu ca Huế trên dòng sông Hương thơ mộng trong đêm trăng dát vàng lấp lánh, thả đèn hoa đăng lăn tăn theo làn gió để cảm nhận được hết một thời vàng son của xứ Huế “mộng mơ, thâm trầm mà sâu lắng”. Quý vị sẽ có khoảnh khắc lắng đọng tuyệt vời trước khi đến với sự hào hùng và âm vang của núi rừng Tây Nguyên.
Một con thuyền trên sông Hương, Huế, thường có ca Huế phục vụ khách du lịch. (Hình: Ciao Travel cung cấp)
Cồng Chiêng là loại hình nghệ thuật đặc sắc của người dân Tây Nguyên, gắn bó mật thiết với cuộc sống, là tiếng nói của tâm linh, tâm hồn con người, để diễn tả niềm vui, nỗi buồn trong cuộc sống, trong lao động và sinh hoạt hàng ngày của họ. Tất cả các lễ hội trong năm của người Tây Nguyên từ lớn đến nhỏ đều không thể thiếu tiếng cồng. Vào những ngày hội, hình ảnh những vòng người nhảy múa quanh ngọn lửa thiêng, bên những vò rượu cần trong tiếng cồng chiêng vang vọng núi rừng, tạo cho Tây Nguyên một không gian lãng mạn và huyền ảo, đầy chất sử thi hùng tráng. Khám phá vùng đất của chàng Dam San dũng cảm và hòa mình trong tiếng cồng chiêng, bập bùng ánh lửa sẽ là dịp để quý vị trải nghiệm hết những nét đặc sắc của một nền văn hóa đa dạng và phong phú.
Cập bến đỗ cuối cùng bên dòng sông Mekong trù phú, nơi vùng đất Tây Ðô bốn mùa cây trái để nghe đờn ca tài tử dìu dặt, đu đưa. Ðờn ca tài tử ra đời từ khoảng thế kỷ 19, mang nét đẹp và nguồn gốc từ ca Huế nhưng đã thay đổi nhiều và mang đậm bản chất phóng khoáng của con người và nếp sống miền Nam.
Ðờn ca là khởi nguồn của tiếng đàn, lời hát, còn 2 chữ “tài tử” mang ý nghĩa là “người có tài” hoặc ám chỉ việc không lấy đó làm nghề, không dùng tiếng đờn giọng hát làm kế sinh nhai mà chỉ để giải trí, để gởi gắm tâm sự riêng, hay cùng với bạn đồng điệu hòa đờn cho người mộ điệu thưởng thức. Các điệu, các hơi của đờn ca tài tử đều phảng phất nỗi buồn, thương nhớ cố hương của cổ nhân xưa đi mở nước. Trong vườn cây trái xum xuê giữa vùng sông nước, tiếng đờn ca lay động cả chân bèo sẽ ngấm mãi trong lòng người nghe một nỗi niềm da diết.
Với một hành trình dân ca xuyên suốt chiều dài Việt Nam, quý vị vừa có dịp khám phá những cảnh đẹp, những di tích danh lam đặc sắc của những vùng miền, vừa có dịp tìm hiểu những nét văn hóa đặc sắc nhất của dân tộc qua những làn điệu dân ca tiêu biểu trên chính quê hương của những làn điệu ấy. Chuyến đi giờ đây không chỉ đơn thuần là thư giãn, ngắm cảnh mà còn là sự tìm tòi, chiêm ngưỡng và tận hưởng những nét tinh túy thấm đượm quốc hồn người Việt đã được truyền giữ qua nhiều thế kỷ.
Lưu ý: Ðể có thêm thông tin chi tiết về chương trình khám phá Việt Nam theo chủ đề dân ca, quý vị có thể liên hệ trực tiếp với Ciao Travel để được tư vấn.
CIAO TRAVEL
Add: 1st Floor, 3 Phan Huy Ich Street, Hanoi, Vietnam
Tel: 84-4-39290270; Fax: 84-4-39290271
E-mail: [email protected]
Website: www.ciaotravels.com
