*Phân bón không quan trọng bằng tưới
Trong ba mươi năm với nghề vườn cây, chúng tôi đối diện hằng ngày với những câu hỏi: Phân bón gì cho cây tốt, ít người hỏi chúng tôi, tưới làm sao cho đúng. Nếu không tưới đúng và đủ cho cây, dù có bỏ loại phân bón tốt nhất, đắt tiền nhất, cây cũng không thể phát triển tốt.
Cam sành (Hình: Dung Bùi)
Do đó, chúng tôi quan niệm, phân bón là hàng thứ yếu, không quan trọng bằng tưới.
Khi chúng ta đào lỗ hoặc hố lớn để trồng cây, thế đất tại đó không có chất này cũng có chất kia, có thể không có chất sắt nhưng lại có chất vôi hoặc một vài chất khác. Lại nữa, trong không khí, trong nước chúng ta dùng hàng ngày cũng có những chất dinh dưỡng cho cây, vì vậy dù chúng ta không cho phân bón nhưng tưới đúng, cây vẫn có thể lên tốt.
*Các loại phân bón
Phân bón có hai dạng: Hữu cơ và vô cơ. Hữu cơ đến từ những thoái hóa của động, thực vật. Vô cơ được con người hỗn hợp những hóa chất tạo nên những công thức cho từng giống, từng loài của cây cỏ. Vậy chúng ta nên sử dụng loại phân bón nào?
Có nhiều quan điểm khác nhau về cách sử dụng phân bón, có người yêu sự lành mạnh của thiên nhiên, sẽ chậm rãi và nhẹ nhàng với hữu cơ. Có người cần cây bốc nhanh, dùng phân bón hóa học liên tục. Có người nghe bạn bè, hàng xóm nói dùng loại phân bón đó tốt, vội đi mua, không đọc lời chỉ dẫn đã dùng ngay, ngày hôm sau nguyên cả khu vườn, lá vàng, cây chết đứng. Trong thiên nhiên, vạn vật đều có cái quân bằng của nó, phân bón giúp cây cỏ phát triển tốt hơn nhưng nó cũng là con dao hai lưỡi. Nếu bỏ một lượng phân bón quá nhiều, khi phân bón tan theo nước xuống khối rễ với một nồng độ cao, toàn bộ khối rễ sẽ bị cháy và cây chết tức thì. (Trong trường hợp lỡ bỏ một loại phân bón tan nhanh, lượng phân bón không đủ nhiều để làm chết cây, cây từ từ trở nên vàng vọt, điều đó có nghĩa một phần rễ bị hư hại. Chúng ta vẫn có thể cứu kịp cây đó, bằng cách để vòi nước cho chẩy chậm ngay gốc cây, mục đích để rửa tất cả những phần phân bón còn lại xuống lòng đất. Sau đó cắt bỏ nửa cây và không được tưới cho đến khi cây ra lại lá non, lý do không tưới nữa vì cây không có lá để luân chuyển nhựa, mỗi ngày mỗi tưới, phần rễ còn lại sẽ bị thối luôn.)
*Ảnh hưởng trên đời sống của con người
Tốc độ quay của đời sống văn minh trên thế giới hiện giờ khá chóng mặt. Kinh tế trên thế giới đi vào một quỹ đạo gay gắt, canh nông của toàn cầu cũng không ngoại lệ. Các quốc gia trên thế giới đua nhau tìm những công thức hóa học tốt nhất nâng sản phẩm nông nghiệp của mình lên cao để hầu dễ tiêu thụ trên thị trường thế giới, điều đó đưa đến một sự lạm dụng chất hóa học và biến thành một vấn nạn lớn cho toàn cầu: Môi trường sống của chính chúng ta bị hủy hoại.
Những tiểu bang dọc theo hai bên dòng sông Mississippi là vựa ngũ cốc của Hoa Kỳ. Lúa mì, ngô bắp, khoai tây đều dư dùng cho nội địa, người khách lớn nhất mua những nông phẩm thặng dư đó chính là Liên Xô. Nông phẩm tốt nhưng cũng cần một lượng phân bón hóa học khổng lồ. Lượng phân bón đó đa số được rễ của cây cỏ, ngũ cốc hút lấy để dùng, phần nhỏ còn lại sẽ thấm xuống lòng đất, vào mạch nước ngầm, ra sông nhỏ, đổ vào sông lớn. Dòng Mississippi từ miền Bắc đổ xuống miền Nam với lưu lượng lớn, mang theo những cặn bã thừa dư của phân bón ngang qua tiểu bang Louisiana trước khi đổ ra biển, tại đó, những nhánh rẽ nhỏ của dòng sông, những lạch nước con không có sự chuyển dịch của dòng nước sẽ tích tụ lại những cặn phân bón và biến những nhánh sông nhỏ thành những nhánh sông chết, nước nhìn thấy trong vắt nhưng không một sinh vật, thủy sản, rong rêu có thể tồn tại.
Tại đây, chúng tôi xin mở ngoặc kép: “Những chủ nông trại đều phải tính toán sao cho lượng phân bón dùng đúng mức để khỏi lạm vào tiền lãi. Do đó lượng phân bón dư, đi xuống lòng đất tương đối hợp lý so với lượng phân bón họ đã dùng, nghiên cứu cho thấy, cư dân trong thành phố dùng phân bón nhiều gấp mười lần những nông trại và lượng phân bón xuống dòng nước đều phần lớn đến từ cư dân.”
Cây đu đủ. (Hình: Dung Bùi)
Cũng vậy, thành phố Quảng Châu thuộc tỉnh Quảng Ðông của Trung Quốc đầu thập niên tám mươi với bầu trời xanh ngăn ngắt, những dòng sông nhỏ nước trong xanh, cá tươi đánh bắt ê hề, chỉ thấy đầy đường phố dân chúng với y phục toàn bằng vải kaki trên những chiếc xe đạp chỉ cùng một mầu đen, đời sống giản dị và thô sơ. Bốn mươi năm sau, Trung Quốc làm nghiêng ngả thế giới với một nền kinh tế cực mạnh, họ phát triển nhanh đến độ không kịp nghĩ đến việc bảo vệ môi trường sống của chính họ. Với dân số lên đến mười triệu vào năm 2012, chính quyền của Quảng Châu chỉ nghĩ đến việc thúc đẩy thật nhanh việc tăng xuất nông nghiệp hầu đủ thực phẩm cho người dân. Lúc đó họ chưa biết nhiều đến việc bảo vệ môi trường, khi ý thức được, sức ép của sự cạnh tranh giá cả trên thế giới đã khiến họ phải làm ngơ. Ngoài những thặng dư đến từ phân bón hóa học, họ đổ thêm tất cả những phế liệu hóa học dùng cho những kỹ nghệ nặng xuống sông, những dòng sông giẫy chết với mầu nước đen, bầu trời không còn trong xanh với mây trắng, cư dân sống dưới bầu trời âm u của khói kỹ nghệ 360 ngày trong một năm, năm ngày còn lại nhờ mưa bão lớn mới thấy được bầu trời. Môi trường sống đang chết dần, sức khỏe của người dân tại đó đang chết theo, tỷ số ung thư tăng vọt và chỉ được biết bởi chính những người dân Quảng Châu, chính quyền im lặng. Không biết có một thống kê nào đề cập, so sánh đến tỷ số người bị ung thư tại một quốc gia văn minh như Hoa Kỳ và một nước chậm tiến như tại Châu Phi? Chắc chắn tại Châu Phi, người bị đói chết nhiều hơn người bị ung thư.
(Còn tiếp)
***
Câu hỏi của độc giả …[email protected]
Tôi có 2 cây đu đủ cao khoảng 6 feet
Cây đu đủ 1: Lá nó dài khoảng 1 feet, trái nhỏ khoảng một nắm tay đàn ông, đến khi trái chín trên cây khoảng được nửa trái, thế là trái đu đủ đó bị thúi.
Cây đu đủ 2: Lá nó dài hơn cây 1 khoảng 2 feet, trái nó to gấp đôi cây1, đến khi trái chín trên cây khoảng được nửa trái, thế là trái đu đủ đó bị thúi luôn.
Cây nhãn: Có trái bé và lại rụng.
Tôi bón phân bò và gà mua ở Homedepot Warehouse, 2 tuần tôi tưới Micracle Gro thật là thấm đất một lần, sometime 3 tuần tôi tưới một lần. Cây đu đủ và nhãn, tôi bón phân và tưới như nhau, cùng số lượng nước, và cùng số lượng phân bón. Xin anh giúp giùm tại sao trái cây bị như vậy. Thành thật cám ơn anh.
* Nhà văn Nguyễn Dũng Tiến trả lời:
Cây đu đủ khi trái lớn bị thối có thể bị cháy nắng phần trên của trái và thối lan, trường hợp nữa, nếu thời điểm trái lớn, sắp chín và rơi vào mùa Ðông, trái có thể bị cháy vì đông đá ban đêm và từ đó trái bị hỏng. Riêng về phân bón, tôi nghĩ ông dùng hơi quá nhiều cho cây theo như những gì ông kể. Ông nên kiểm soát lại loại ba con số cấu trúc trên loại phân bón Miracle Gro, có quá nhiều chất đạm hay không. Vui lòng theo dõi trên bài viết tổng quát về phân bón. Xin cám ơn.
Câu hỏi của độc giả Henry H. Giap:
Tôi có trồng một cây cam, trái mọc quanh năm. Trái trên ngọn cây giống như loại cam sành, vỏ dày, rất dễ bóc, bên trong thì lại chua. Nhưng trái dưới gần gốc cây thì ngọt, trái chắc, vỏ mỏng. Tôi đã bón đủ loại phân, chôn biết bao nhiêu xác chó, mèo con, cá tôm dưới gốc, nhưng chả có gì thay đổi. Xin anh cho biết làm sao để có trái ngọt từ trên ngọn xuống dưới gốc.
Nhà văn Nguyễn Dũng Tiến trả lời:
Ông đã dùng quá nhiều phân bón và cũng không nắm chắc cấu trúc của những loại phân bón đó. Lượng chất đạm ông cho quá nhiều, cây cam bốc nhanh trên phần ngọn (tiếng Anh gọi: watershoot), trái lớn quá nhanh bởi nước, phần đường lên bởi thân mộc ở bên trong bị những cành phía dưới lấy trước nên những trái phía trên không được ngọt. Bớt dùng phân bón. Chúng tôi sẽ có bài chi tiết hơn về phân bón.
