Hồ Sơ
Ðỗ Dzũng/Người Việt (tổng hợp)
Dự án xe điện cao tốc California, kéo dài từ San Francisco xuống tới San Diego, trong đó có đoạn đi qua Orange County, ngay từ đầu tạo ra nhiều tranh cãi và cho thấy sẽ gặp khó khăn. Cho đến nay, những tranh cãi này vẫn chưa dứt, trong khi khó khăn ngày càng thấy rõ, nhất là trong tình hình kinh tế phát triển chậm và chính phủ thiếu hụt ngân sách như hiện nay.
Dự án xe điện cao tốc California, giai đoạn đầu, nối San Francisco và Anaheim. (Hình: wikipedia.org)
Hình thành
Trong cuộc bầu cử ngày 4 Tháng Mười Một, 2008, cử tri California bỏ phiếu thông qua Dự Luật Prop. 1 A, cho phép tiểu bang bán trái phiếu trị giá gần $10 tỉ tài trợ ban đầu dự án “California High Speed Rail,” dài 800 dặm, với 24 trạm, đi qua các thành phố Sacramento, San Francisco, San Jose, Fresno, Bakersfield, Palmdale, Los Angeles, Anaheim, Riverside, Irvine, và San Diego.
Theo dự trù, trong giai đoạn đầu, xe điện nối San Francisco và Anaheim, với tốc độ 220 dặm/giờ, chạy trong 2 giờ 40 phút. Sau đó, hệ thống xe điện kéo dài sang Sacramento ở phía Bắc và San Diego ở phía Nam.
Phí tổn của dự án được ước tỉnh khoảng $68 tỉ.
Ngoài trái phiếu, dự án cần tài trợ của chính quyền liên bang, khoảng $39 tỉ, và các nguồn tài chánh khác.
Thống Ðốc Jerry Brown cũng đang đề nghị thu tiền phạt các cơ sở sản xuất làm ô nhiễm môi trường để tài trợ thêm cho dự án.
Lợi ích
Theo cơ quan quản trị hệ thống xe điện cao tốc California (CHSRA), dự án sẽ tạo ra các lợi ích:
1. Kinh tế
-Khoảng 100,000 việc làm xây dựng hệ thống xe điện, mỗi năm.
-Sau khi hoàn tất, nhiều việc làm được tạo ra để phục vụ nhà hàng và doanh nghiệp dọc tuyến đường, cùng với việc làm bảo trì hệ thống.
-Khoảng 450,000 việc làm lâu dài trong vòng 25 năm.
-Giúp người dân, hàng hóa và dịch vụ di chuyển nhanh hơn.
-Di chuyển từ khu đô thị này sang khu đô thị khác nhanh hơn.
-Giảm nạn kẹt xe trên xa lộ và sự đông đúc tại phi trường.
2. Môi trường
-Nguồn điện cho hệ thống xe điện có thể là gió và năng lượng mặt trời. Do đó, dự án sẽ giảm ô nhiễm không khí và giảm khói thải ra môi trường.
-Làm cho không khí sạch hơn.
-Gia năng hiệu quả sử dụng năng lượng: Xe điện chỉ sử dụng năng lượng tương đương một phần ba năng lượng sử dụng cho máy bay và một phần năm năng lượng sử dụng cho xe hơi.
-Giảm lệ thuộc vào nguồn dầu hỏa nước ngoài: Tiết kiệm 12.7 triệu thùng dầu/năm.
-Giảm khí carbon trong môi trường: Giảm 12 tỉ pound/năm.
3. Cộng đồng
-Chi phí đi lại giữa các địa phương rẻ hơn và tiện lợi hơn.
-Cộng đồng dọc đường rầy hệ thống xe điện được tái phát triển.
-Phương tiện giao thông công cộng và đường bộ phục vụ hệ thống xe điện được phát triển.
-Gia tăng an toàn giao thông vì nhiều người sử dụng phương tiện giao thông công cộng sẽ làm ít người sử dụng đường bộ hơn.
Khó khăn
1. Tài chánh
-Theo báo The Orange County Register, dựa trên đánh giá của hai tổ chức “Reason Foundation” và “Howard Jarvis Taxpayers Association,” chi phí thực tế của dự án có thể lên đến $100 tỉ, nếu tính yếu tố lạm phát và các chi phí khác phát sinh khi thực hiện hệ thống đường rầy.
-Chi phí nghiên cứu và phác họa lên quá cao, vì thay đổi quy hoạch tới bốn lần, trong khi việc xây dựng hệ thống chưa bắt đầu.
-Rất khó lấy lại vốn trong vòng 25 năm.
2. Thủ tục
-Liên bang đồng ý tài trợ trước cho dự án $3 tỉ, nhưng phải bắt đầu xây dựng hệ thống tại San Joaquin Valley.
-Văn Phòng Phân Tích Quốc Hội California (LAO) cho biết mới chỉ có $11.5 tỉ được bảo đảm cho dự án.
-LAO cũng cho biết nếu bắt đầu, chỉ nên thực hiện dự án tại Fresno trước, trị giá từ $1.5 tỉ đến $2 tỉ, và khoan thực hiện những chỗ khác.
3. Bồi thường
Hệ thống xe điện cao tốc California sẽ chạy qua 18 quận hạt và sẽ đi qua nhiều khu đất tư nhân. Tuy nhiên, cho đến nay, theo báo OCR, CHSRA chưa biết rõ sẽ phải bồi thường bao nhiêu cho chủ đất, mặc dù họ dự trù mua những khu đất này với giá thị trường.
Theo tính toán riêng của báo OCR, dựa trên bản đồ quy hoạch qua bốn quận hạt Fresno, Kern, Merced và Los Angeles, hệ thống đường rầy đi qua ít nhất 2,000 khu đất do 1,300 cá nhân làm chủ.
Một số chủ đất có thể đồng ý nhận tiền bồi thường, một số khác không. Vì vậy, giải quyết vấn đề này không phải dễ, và có khi phải trải qua nhiều khó khăn về mặt pháp lý.
Ðến Los Angeles hay Anaheim?
Hôm 6 Tháng Tư, theo nhật báo The Los Angeles Times, CHSRA quyết định chỉ xây đường xe điện đến Los Angeles, thay vì tới Anaheim, trong phần đầu của dự án.
Theo kế hoạch mới này, sau khi đi xe điện cao tốc, hành khách sẽ sử dụng xe điện Metrolink hoặc xe lửa Amtrak để đi tiếp đến Anaheim, thành phố lớn nhất Orange County và là nơi thu hút nhiều khách du lịch nhờ có khu giải trí Disneyland và sân vận động Angel và một số khu giải trí và thể thao khác.
Chi phí xây dựng đoạn đường xe điện cao tốc từ Los Angeles xuống Anaheim, dài 40 dặm, tốn $6 tỉ, và chỉ tiết kiệm cho người dân 10 phút nhanh hơn so với xe hơi, báo LAT trích lời ông Dan Richard, chủ tịch CHSRA, nói.
“Tại sao phải tốn tới $600 triệu để tiết kiệm 1 phút cho người sử dụng xe điện cao tốc?” ông Dan Richard đặt câu hỏi.
Ðó là lý do tại sao dự án được sửa đổi để xe điện cao tốc chỉ chạy đến Los Angeles, một thành phố lớn và đông dân hơn Anaheim nhiều.
Nghị Viên Kris Murray của Anaheim không đồng ý.
Bà nói: “Xe điện cao tốc chạy đến Anaheim là rất quan trọng vì thành phố là một nơi thu hút du khách. California đang phát triển rất nhanh. Chúng ta cần phát triển phương tiện giao thông cộng cộng cùng lúc với hệ thống xa lộ.”
Một tuần sau, qua đề nghị của một số doanh nghiệp, với sự ủng hộ của một số chính trị gia, CHSRA lại thay đổi dự án một lần nữa.
Ðó là xe điện cao tốc sẽ đến Anaheim, như dự định ban đầu, nhờ chi phí rẻ hơn.
Trang blog của CHSRA viết: “CHSRA chấp thuận kế hoạch sửa đổi dự án trong phiên họp ngày 12 Tháng Tư, thêm vào điều khoản Anaheim tiếp tục là một phần của hệ thống xe điện cao tốc từ San Francisco xuống.”
Chủ Tịch Dan Richard cho biết thay đổi này là do lãnh đạo doanh nghiệp ở Orange County đưa ra đề nghị với chi phí thấp hơn để xây dựng đoạn đường xe điện cao tốc dài 40 dặm này. Ðề nghị này do ba vị dân cử ủng hộ mạnh mẽ. Ðó là Dân Biểu Liên Bang Loretta Sanchez, Thượng Nghị Sĩ Tiểu Bang Lou Correa và Dân Biểu Tiểu Bang Jose Solorio.
Anaheim nằm trong các địa hạt của ba nhà lập pháp này.
Trong một thông cáo báo chí gởi cho giới truyền thông, bà Loretta Sanchez cho biết: “Tôi rất vui mừng khi thấy CHSRA rút lại quyết định loại bỏ thành phố Anheim ra khỏi giai đoạn một của công trình xây dựng xe điện cao tốc.”
“Như tôi và nhiều người đã mạnh dạn chia sẻ, Quận Cam là một trong những địa danh với rất nhiều điểm tham quan du lịch nhất tiểu bang California,” Dân Biểu Sanchez cho biết. “Thật là một điều thiếu sót trầm trọng nếu Quận Cam không được bao bồm trong giai đoạn đầu của kế hoạch xây dựng xe điện cao tốc.”
Theo vị nữ dân biểu, kế hoạch lớn này rất cần thiết cho cộng đồng và sẽ giúp củng cố nền kinh tế địa phương tạo ra hàng ngàn công việc làm mới cho cư dân Quận Cam.
