Du Tử Lê
(Tiếp theo và hết)
Không. Không thể. Rõ ràng, mới đây thôi, Nguyên Sa còn nói với tôi về một tương lai rất gần: Tương lai trở về Việt Nam, khi chế độ Cộng Sản không còn. Anh sẽ đòi lại ngôi trường Văn Học. (Chỉ ngôi trường này thôi. Những chỗ khác, cho hết!)
Nguyên Sa. (tranh Nguyên Khai)
Ngôi trường nằm trên một khúc đường Phan Thanh Giản. Nếu từ Ngã Bảy đi lên, qua bệnh viện Bình Dân chút xíu, phải chuẩn bị rẽ tay trái. Rẽ trái ngay, mới kịp. Rẽ trái vào con đường nhỏ. Một bên là những lớp học, tầng ba lầu cao. Một bên là nhà in. Nhà in ngay đầu ngõ, tay trái.
Con ngõ tôi đã vào nhiều lần. Nếu bước tới căn nhà cuối ngõ, bên tay phải, tôi sẽ bấm chuông. Tác giả “Tuổi Mười Ba” sẽ hiện ra, với chiếc mũ (luôn luôn mũ) trên đầu. Nếu tôi dừng xe ngay đầu ngõ, bên trái, là nhà in. Tôi cũng đã bước lên nhiều lần. Ðó là những năm tháng đầu thập niên 70, tác giả “Paris Có Gì Lạ Không Em,” đồng ý để tôi tái bản (không biết lần thứ bao nhiêu) cuốn “Thơ Nguyên Sa,” tập một, chỉ với một điều kiện, in tại nhà in đó. Tôi trở lại nhà in nhiều lần sau, để in bìa mầu, những cuốn sách riêng của tôi, mà, cuốn sau cùng là “Ðời Mãi Ở Phương Ðông” (1974).
Không. Không thể. Rõ ràng, mới đây thôi, anh còn bàn với tôi rằng:
“Lúc chúng ta về được Saigon, bà ấy không cần tôi phải dạy học dạy hành gì nữa. Tôi với ông sẽ đi khắp Việt Nam. Chúng ta sẽ đọc thơ cho đồng bào nghe. Nơi nào vui, chúng ta ở lâu. Nơi nào buồn, chúng ta đi ngay. Ai cấm? Phải không ông?”
“Dạ, ai cấm!”
“Ðọc thơ ở đây, không có người nghe. Họ chỉ thích nghe cái gì khác, không phải thơ ông ơi.”
“Dạ, một cái gì khác…”
Tôi nhớ những năm đầu tỵ nạn. Tôi nhớ những năm đầu thập niên 80, chúng tôi đi đọc thơ với nhau, ở nhiều nơi. Không khí, hoàn cảnh lúc đó, của người Việt, của người dân bản xứ rất khác. Nó không phải là không khí, điều kiện của ngày hôm nay. Tôi nhớ những lần chúng tôi đọc thơ tại các giảng đường đại học, tại Ðại Hội Thi Ca Thế Giới lần thứ 23, ở Los Angeles, ở quán Doanh Doanh của Thái Tú Hạp, ở café Tay Trái, ở Lup…
Phải rồi. Chúng tôi sẽ đi đọc thơ cho đồng bào nghe, từ Nam chí Bắc. Tôi sẽ giới thiệu với đồng bào tôi: “Ðây là nhà thơ Nguyên Sa, người tôi từng bị ảnh hưởng trong những năm làm thơ đầu đời.”
Tôi hình dung có nhiều tiếng reo hò, la hét của những người trẻ ở Cà Mau, ở Nam Quan. Những người trẻ, cũng như tôi thời trẻ, chúng tôi đều đi qua ngưỡng cửa lãng mạn của thơ Nguyên Sa. Chúng tôi đều lớn lên trong bóng mát cõi thơ, sinh phần thơ, của nhà thơ này.
Tôi hình dung tác giả “Tháng Sáu Trời Mưa” sẽ mỉm cười với chúng tôi. (Tôi rất thích nụ cười đôn hậu, đầy thương yêu, trìu mến của ông. Tôi chưa thấy một nụ cười hiền hậu nào, có thể làm cho gương mặt người đó sáng láng, rỡ ràng, đến như nụ cười trên gương mặt Nguyên Sa. Tôi vẫn cho Nguyên Sa thật nhất, Nguyên Sa không áo giáp, không phòng thủ, không gươm, không ngựa… nhất, khi ông… cười.)
Như vậy đó, cách gì, tôi có thể bảo tôi: Không bao giờ còn nữa, Nguyên Sa. Không bao giờ còn nữa, những cú điện thoại, mở đầu với câu nói thân tình “Có gì lạ không ông?” “Có gì vui không ông?”
Như vậy đó, cách gì, tôi có thể bảo tôi: Không bao giờ còn nữa, trong chiếc máy nhắn tin của tôi, “If you like to make a call, please hang up and try again…”
Không. Tôi không tin, chưa tới 100 ngày, mà, Việt Nam ngoài cũng như trong đất nước mất đi hai tài năng chói lói nhất, lớn lao nhất của hai mươi năm văn học miền Nam. Nó quá sức chịu đựng của tất cả chúng ta, (dù cho chúng ta đã quen, quá quen khứng nhận bất hạnh.) Nó quá sức chịu đựng của đất nước, (dù cho đất nước của chúng ta đã quen, quá quen tang chế.)
Không biết tôi đã điên chưa, khi tới hôm nay, tôi vẫn không thể tin: Nguyên Sa đã chết! (Như Mai Thảo đã chết!) Dù, chúng tôi đã nhận được tin dữ vào lúc 9 giờ tối, Thứ Bảy 18 tháng 4.
Ngay khi đặt chân vào tòa soạn Phương Ðông ở Seattle, thay lời chào hỏi, thay sự mừng rỡ cố hữu mỗi khi gặp nhau, Võ Thành Ðông kể, Orchid gọi lên, nhờ báo tin cho anh chị biết, anh Nguyên Sa mất rồi.
“Cái gì?”
“Anh Nguyên Sa mất rồi!”
“Mất rồi?”
“Mất rồi! Lúc 2 giờ hơn. Khi anh chị vừa mới rời nhà ra phi trường.”
“Ai báo tin đó cho Orchid?”
“Nguyễn Mạnh Trinh.”
Tôi hiểu. Nguyễn Mạnh Trinh cho tin, thì không thể sai được. Tôi hiểu. Hiểu. Hiểu. Tôi bảo T. gọi ngược về nhà. Bảo Orchid thông báo tin này tới K. Chinh ở quận Cam. (Tôi tin khi chị K. Chinh được hung tín, chị sẽ biết những bạn hữu nào cần được thông báo sớm…)
Căn phòng đột ngột đông lạnh. Ánh sáng đột ngột đông lạnh. Từ bàn máy của Ðông, tôi gọi cho BBTrúc, ở Hoa Thịnh Ðốn, NÐAn ở Florida, LVNinh, ở Dallas, Ð. Khánh và, TTTrác ở Houston,… nhờ họ thông báo tiếp cho các bạn… Tôi biết giọng tôi lạnh băng. Nhanh. Gấp. Tôi biết giọng tôi không hề bị dát mỏng. Bởi vì tôi chỉ thông báo cho bạn hữu, như từng thông báo tin Nguyên Sa đã có được tập “Thơ Nguyên Sa, Ba.” Như Nguyên Sa đang hoàn tất “Thơ Nguyên Sa, Bốn”…
Ðêm đó, trái với thường lệ, chúng tôi chia tay sớm. Ðông về phòng của Ðông. Chúng tôi chui vào căn phòng dẹp lép, vừa sẵn cho tấm nệm loại single bed. Tôi bảo T., Thứ Hai ta về sớm. T. im lặng. Tôi im lặng. Chúng tôi im lặng. Tôi nghe được tiếng gió thốc qua khe vách dán băng keo giấy. Tôi nghe được tiếng mưa đập trên mái thấp. Tôi nghe được tiếng chân lá chạy hoảng trong con hẻm phía sau ngôi nhà Ðông. Và tiếng hú vắng, xa của một con sói núi nào đó…
Trong im lặng, tôi nghe (tôi tin chắc chắn T. cũng nghe) được cái điệp khúc quen thuộc, tự động bật lên bởi chiếc cassette tape của công ty điện thoại: “If you like to make a call, please hang up and try again. If you need help, hang up, and then dial the operator…”
Niềm tin của chúng tôi, được thực chứng. Thực chứng đầu tiên là khi về lại nhà, trong máy nhắn của tôi có không dưới ba lời nhắn, “If you like to make a call, please hang up and try again…”
Nguyên Sa và phu nhân.
Và, trước khi ngồi vào bàn viết, viết những dòng chữ này, khi bấm máy, nghe lại những lời nhắn đêm qua, tôi lại bắt gặp lời nhắn: “If you like to make a call, please hang up and try again. If you need help, hang up and then dial the opearator.”
Tôi biết, đó là cú điện thoại của nhà thơ Nguyên Sa. Chỉ Nguyên Sa. Không thể một ai khác được!
Rất có thể ông đã gọi cho chúng tôi, từ một nơi khác hơn 10 Winterbranch, Irvine. Cái địa chỉ mà ông đã cư ngụ dài lâu, đời lưu vong của ông. Hẳn nhiên là một nơi rất xa. Nhưng dù xa mấy thì cũng vẫn trên mặt địa cầu này.
Cũng có thể ông gọi từ Paris. Từ nơi chốn ông viết những bài thơ tình đầu đời, trong số có bài “Nga.” Có thể. Có thể. Có thể…
Riêng tôi, tôi đoán, có thể, rất có thể, nhiều phần, ông đã gọi cho tôi, từ ngôi trường Văn Học, trên khúc đường Phan Thanh Giản, Saigon, xưa…
Có thể lắm chứ! Ai cấm? Ðúng thế. Ai cấm? Vĩnh viễn sẽ chẳng một ai có thể cấm cản, hoặc làm phiền Nguyên Sa được nữa!
Mừng anh. Mừng những dòng thơ của anh, được cởi bỏ khỏi anh, để, cả hai, cùng cất cánh bay vào vĩnh cửu.
