Nguyễn Văn Khanh
Tám tháng sau ngày không muốn nhìn mặt nhau, cuối cùng Tổng Thống Dân Chủ Barack Obama và ông Chủ Tịch Hạ Viện Cộng Hòa John Boehner đồng ý ngồi ăn trưa chung với nhau để bàn chuyện mức nợ trần.
Ðịa điểm cuộc gặp gỡ: Tòa Bạch Ốc; thực đơn: mỗi người một chén súp đậu xay nhuyễn, một cái sandwich thịt gà tây và một đĩa rau xà lách bên trên có vài quả cà chua nhỏ; tráng miệng có bánh ngọt và cà phê, chỉ còn thiếu mỗi một điều là ông chủ tịch Hạ Viện không thò tay vào túi áo móc điếu thuốc Camel Light ra làm vài hơi.
Bữa ăn trưa được dàn xếp từ 3 tuần trước và kéo dài gần 90 phút đồng hồ “diễn ra trong bầu không khí đầy thiện cảm” – theo lời một nhân viên Phòng Báo Chí Tòa Bạch Ốc – nhưng “không đem lại kết quả nào cả,” theo lời một phụ tá của ông Boehner. Bản tuyên bố ngắn do Văn Phòng Chủ Tịch Hạ Viện phổ biến cho biết trong bữa cơm, tổng thống Hoa Kỳ nói rõ ông muốn Quốc Hội thông qua mức nợ trần mới “mà không có điều kiện đi kèm,” câu trả lời của ông Boehner trước khi rời Tòa Bạch Ốc là “ngày nào tôi còn giữ chức vụ này, ông Obama đừng mong được vay thêm tiền mà không có kế hoạch cắt giảm ngân sách cụ thể.”
Những điều được tiết lộ sau bữa ăn trưa của hai nhà lãnh đạo Hành pháp và Lập pháp cho thấy tình hình đã bắt đầu căng thẳng cho dù hai bên chưa chính thức gặp nhau để đàm phán. Thứ Ba vừa rồi, ông Tổng Trưởng Tài Chánh Timothy Geithner cho biết từ bây giờ đến cuối năm, nước Mỹ lại chạm mức nợ trần – hiện giờ là 16,000 tỷ dollars – và Hành pháp lại phải yêu cầu Quốc Hội tăng thêm số tiền chính phủ có thể được vay để chi tiêu. Ông Geithner cũng nói Hành pháp có thể vay tiền từ quỹ hưu bổng liên bang để tiêu tạm vài tháng, nhưng cuối cùng vẫn là chuyện Quốc Hội phải đồng ý với mức nợ mới.
Ngay tức khắc phía Cộng Hòa Hạ Viện bắn tiếng cho biết sẵn sàng ủng hộ yêu cầu của Hành pháp với 2 điều kiện: thứ nhất chỉ cho phép vay thêm tiền nếu Tòa Bạch Ốc có kế hoạch cắt giảm ngân sách thật cụ thể, và thứ nhì, mức tiền được vay thêm phải ít hơn khoản cắt giảm, tức muốn vay 8 hay 9 thì phải cắt tới 10.
Ðòi hỏi hay điều kiện của cả 2 phía khiến mọi người nhớ lại chuyện mới xảy ra hồi mùa Hè năm ngoái cũng liên quan đến mức nợ trần. Cuộc tranh cãi dữ dội kéo dài gần 2 tháng trời khiến mọi sinh hoạt chính trị của quốc gia hầu như bị tê liệt chỉ vì cả 2 phía không phía nào chịu nhượng bộ chỉ kết thúc sau khi Tòa Bạch Ốc đồng ý với những điều kiện cắt giảm hôn 1,000 tỷ ngân sách mà Quốc Hội Cộng Hòa đòi hỏi, đánh đổi lấy mức nợ trần được tăng lên thành 16,000 tỷ.
Lần này tình hình có vẻ sẽ căng thẳng hơn. Trong bài diễn văn mới đọc nói về tình trạng nợ nần của quốc gia, ông Boehner cho hay điều ông tiếc là năm ngoái “đã không thúc đẩy bắt Hành pháp phải cắt giảm nhiều hơn nữa,” do đó “năm nay khi cuộc thảo luận về mức nợ trần bắt đầu, tôi sẽ giữ vững lập trường là mức cắt giảm ngân sách bắt buộc phải nhiều hơn số tiền chúng tôi đồng ý cho vay thêm.”
Ông chủ tịch Hạ Viện vừa nói xong, phía Tòa Bạch Ốc đã lên tiếng phản đối. Trong cuộc họp báo diễn ra trước khi hai nhà lãnh đạo Hành pháp và Lập pháp ngồi ăn trưa với nhau, phát ngôn viên Jay Carney nói rằng không chỉ Tổng Thống Obama mà cả nước Mỹ “không ai chấp nhận lối làm việc chỉ nghĩ đến quyền lợi cá nhân” và đặt câu hỏi có phải ông chủ tịch Hạ Viện lại muốn “sóng gió nổi lên” như mùa Hè năm rồi hay không?
Bên Thượng Viện, tin tức cho thấy cánh Dân Chủ đang chiếm đa số và cánh Cộng Hòa thiểu số cũng có những mục tiêu riêng. Nhân viên của Thượng Nghị Sĩ Harry Reid nói rằng ông chủ tịch Khối Ða Số muốn Hành pháp và Lập pháp bàn thảo xem có nên tiếp tục chương trình giảm thuế (được gọi là Bush Tax Cut) trước khi bàn đến chuyện tăng mức nợ trần. Chương trình giảm thuế này sẽ hết hạn vào ngày 31 tháng 12 năm nay, và ông Reid e ngại các đồng viện Cộng Hòa sẽ sử dụng chuyện này để làm áp lực với vị tổng thống Dân Chủ, như họ đã từng làm trong cuộc thương thuyết nợ trần hồi năm ngoái.
Văn phòng ông Chủ Tịch Khối Thiểu Số Mitch McConnell lại có ý kiến khác, nói là vấn đề phải làm ngay lúc này là phải thông qua dự luật duy trì mức tiền lời thật thấp cho các sinh viên vay tiền đi học. Còn về vấn đề Hành pháp muốn vay thêm nợ, ông McConnell và các nghị sĩ Cộng Hòa ủng hộ ý kiến của ông Boehner, tức “phải có kế hoạch cắt giảm ngân sách, chứ không thể cứ tiếp tục vay tiền chi tiêu.”
Tất cả những gì mới xảy ra trong vòng 24 tiếng đồng hồ qua báo hiệu trước là không khí chính trị ở thủ đô Washington D.C. vào mùa Hè năm nay sẽ nóng như lửa. Ngay cả lời nói đùa của ông Boehner trước khi lên xe về lại văn phòng cho biết sandwich Tòa Bạch Ốc làm “ăn rất ngon” cũng không đủ để làm hạ nhiệt.
