Vũ Quí Hạo Nhiên/Người Việt
Tin lớn trong ngày: Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ phán quyết luật cải tổ y tế là hợp hiến. Luật này, quen gọi là “Obamacare,” là một đạo luật dày mấy trăm trang, mục tiêu là giúp tất cả mọi người có bảo hiểm sức khỏe.
Luật Obamacare có nhiều điều khoản: Cấm các hãng bảo hiểm không được từ chối bán cho người bệnh, bắt buộc mọi người phải mua bảo hiểm sức khỏe – không có tiền thì được hỗ trợ 95% – lập thị trường giao dịch bảo hiểm giống thị trường chứng khoán, bắt các tiểu bang phải áp dụng luật này nếu không muốn mất tiền Medicaid, v.v…
Ðiều khoản mà người bảo thủ ghét nhất, là điều khoản bắt mọi người phải mua bảo hiểm. Họ cho rằng chính phủ không có quyền ép người ta phải mua món hàng này nọ nếu người ta không muốn.
Ðiều khoản đó lấy ở đâu ra? Ðiều khoản đó bắt chước luật cải tổ y tế của tiểu bang Massachusetts, được Mitt Romney, khi đó là thống đốc, ủng hộ và vận động để thông qua.
Sau này, các đối thủ của Romney sẽ gọi luật này là “Romneycare.” Hiệu lực năm 2006, luật Romneycare khiến Massachusetts trở thành tiểu bang đầu tiên bắt buộc tất cả mọi người đều phải mua bảo hiểm sức khỏe.
Có phải Massachusetts hay Romney tự sáng tác ra điều khoản đó? Không, sáng kiến đó đến từ cơ quan nghiên cứu Heritage Foundation, một cơ quan bảo thủ, và sáng kiến đó được đưa ra thời Tổng Thống Clinton như là một sáng kiến bảo thủ để chống lại chương trình cải tổ do Hillary Clinton vận động.
Khi ra tranh cử tổng thống kỳ trước, năm 2008, Romney dùng luật cải tổ y tế Massachusetts làm bàn đạp, để chứng mình là ông là một chính trị gia Cộng Hòa có khả năng làm được chuyện lớn.
Mà chuyện đó lớn tới mức được Barack Obama ngưỡng mộ. Obama bèn mời những người có công lập nên luật cải tổ y tế của Massachusetts, giúp ông viết luật cải tổ y tế cho cả nước Mỹ. Toàn bộ ban cố vấn của Romney được mời cố vấn cho Obama.
Cho nên rốt cuộc hỏi Obamacare tới từ đâu thì phải trả lời là nó tới từ Romneycare. Một trong những viên cố vấn cho cả Romney lẫn Obama gọi luật cải tổ y tế của liên bang là “luật của Massachusetts có thêm 3 con số 0.”
Jon Gruber, giáo sư kinh tế tại MIT và một trong 3 cố vấn của cả hai luật Romneycare và Obamacare, nức nở khen Romney là “cha đẻ của cải tổ y tế.” Ông nói: “Nếu Mitt Romney không ủng hộ cải tổ ở Massachusetts… tôi không nghĩ điều này sẽ xảy ra ở mức quốc gia.”
Nhưng Romney thì đã từ lâu hiểu rằng luật cải tổ y tế, với điều khoản ép buộc mua bảo hiểm, bị giới bảo thủ ghét.
Và Romney cũng hiểu rằng, nếu không giữ được phiếu của cánh bảo thủ, Romney sẽ thất bại vào tháng 11, như John McCain hay George Bush cha đã từng thất bại.
Nên từ ngày đụng phải Rick Perry, Newt Gingrich, Rick Santorum, thì Romney đã khước từ di sản Romneycare rồi. Trong một cuộc tranh luận với đối thủ Cộng Hòa, Romney gọi đó là “một cuộc thử nghiệm” không thể áp dụng được toàn quốc.
Tới bây giờ, khi Tối cao Pháp viện giữ nguyên luật Obamacare, Romney lấy ngay điều đó làm mục tiêu tranh cử: “Nếu ta muốn bỏ Obamacare, chúng ta sẽ phải thay thế Tổng Thống Obama.”
Không chỉ riêng Romney mà toàn bộ đảng Cộng Hòa có vẻ muốn dùng thất bại tại Tối cao Pháp viện làm vũ khí tấn công Obama trong ngày bầu cử.
“Obama có thể đã giữ được luật của ông, nhưng đảng Cộng Hòa nay có lý tưởng để tranh đấu,” nhà vận động tranh cử Terry Holt phát biểu.
Phía Dân Chủ có vẻ không sợ. Jim Manley, một cố vấn đảng Dân Chủ, nói: “Mitt Romney là cha đỡ đầu của Obamacare. Vấn đề là chi phí y tế quá tăng và luật này giải quyết vấn đề đó.”
Tiền tiền tiền
Bất kể Obamacare có là bản photocopy của Romneycare hay không, nhưng quyết định của Tối cao Pháp viện là con gà đẻ trứng vàng cho Mitt Romney.
Ngay trong ngày phán quyết này đưa ra, Romney quyên được $2 triệu. Trên trang mạng, Romney viết: “Obamacare được giữ nguyên – Bầu cử là có hậu quả” rồi để một nút “DONATE” khổng lồ bên cạnh đó.
(Cập nhật: Sau 24 tiếng, con số này đã lên tới $4.6 triệu.)
Nói chuyện tiền: Trong tuần lễ từ 19 tới 25 tháng 6, phe Romney (gồm ban tranh cử cũng như super PAC ủng hộ) chi $12 triệu trong 12 tiểu bang suýt soát nhất, trong khi phe Obama chỉ có $9 triệu.
Lý do đơn giản, là vì mặc dù ủy ban tranh cử của Obama có nhiều tiều hơn ủy ban của Romney, các super PAC ủng hộ Romney có nhiều hơn rất nhiều phe Obama. Ai có nhiều tiền hơn người đó chi nhiều hơn.
Mười hai tiểu bang được xem là khít khao, là Colorado, Florida, Iowa, Michigan, Nevada, New Hampshire, New Mexico, North Carolina, Ohio, Pennsylvania, Virginia, và Wisconsin. (Không có California-chắc chắn Obama, và Texas-chắc chắn Romney.)
Tea Party vẫn tiến tới
Mặc dù bị mang tiếng cực đoan và bị mất ngôi vị ứng cử viên tổng thống vào tay Mitt Romney, phái Tea Party trong vẫn tiếp tục đưa người ra chống lại các ứng cử viên Cộng Hòa mà chưa đủ bảo thủ theo ý họ.
Nạn nhân mới nhất là John Sullivan, một dân biểu Cộng Hòa đương nhiệm, bị thua ứng cử viên Tea Party trong ngày bầu cử sơ bộ ở tiểu bang Oklahoma. Người thắng cuộc là Jim Bridenstine, cựu phi công Hải Quân.
Sullivan là dân biểu đương nhiệm thứ 8 bị thua bầu cử sơ bộ năm nay.
