PHẠM ÐÌNH
Trước nay chúng ta nói về xe với trọng tâm phần lớn đặt trên xe hơi (car) nhưng dường như không mấy khi nói về xe truck, người Việt mình gọi là xe tải. Mặc dầu gọi như vậy rất đúng với chức năng của xe Truck, nhưng cái danh từ tải hoặc vận tải, không hiểu sao nghe có vẻ to tát và nặng nề quá. Ðúng là nguyên thủy, xe truck được thiết kế như một phương tiện vận chuyển hàng hóa, mà người điều khiển thường là những ông tài xế râu ria xồm xoàm, ăn to nói lớn, nhưng về sau này, các nhà sản xuất lại cho ra đời những xe chở hàng kiểu dáng nhẹ nhàng thanh lịch, và xuất hiện trong cabin có thể là một cô tài xế nhỏ nhắn xinh xinh nhưng điều khiển tay lái thì ngầu chẳng kém ai. Nên người Việt, tuy chưa nịnh đầm giỏi bằng người Pháp (không đánh phụ nữ dù bằng một cành hoa), nhưng cũng cảm thấy ngượng ngùng khi bắt mấy cô mấy bà phải lái một thứ gọi là xe tải, bèn đổi sang chữ Truck cho bớt phần nặng nề chăng? Vậy thì chúng ta hãy cứ gọi chung là xe Truck cho tiện đường chữ nghĩa.
Một chiếc xe truck có trọng tải 2,000 pounds. (Hình minh họa: Ðỗ Dzũng/Người Việt)
Ðó là nói về cái tên, còn về công dụng thì xe truck trước sau vẫn như vậy, được thiết kế chủ yếu nhắm vào việc vận chuyển hàng hóa với cabin dành cho người ngồi thường nhỏ hơn nhiều so với phần thùng xe khá lớn khá dài dành cho hàng hóa. Với mục đích như vậy thì công tác bảo trì xe truck phải bao gồm cả việc làm sao chở hàng cho đúng. Nghĩa là, chở củi, chở gỗ, chở xi măng, chở gạch đá, và không chở đào! Chỉ trừ trường hợp “yêu nhau trái ấu cũng tròn,” đào nhìn xe truck mà tưởng lầm xe Mercedes 2012 và vẫn bằng lòng đi với mình thì OK.
Chở hàng đúng còn có nghĩa là không chở quá nặng, vượt quá trọng tải của xe. Ðòi hỏi này coi vậy mà hơi khó giữ, là vì cái thùng xe quá lớn, quá rộng, mà chủ xe có khi lại quá tham, cái gì cũng muốn chất lên đó, có người còn bắt nó cõng thêm cái khung để chất thêm hàng.
Chính vì vậy mà nhà sản xuất thường có qui định khá chi tiết về trọng tải tối đa cho xe truck. Nhưng theo nhận định của giới bảo trì thì chẳng mấy khi tài xế để ý đến các qui định này. Nhìn những cái xe bẹp dí di chuyển ì ạch bên dưới từng đống hàng hóa chất chồng như ở Việt Nam hiện nay, chắc ngay cả nhà sản xuất cũng không thể hoặc không dám nhận ra đó là sản phẩm của mình. Người biết chơi xe, người dùng xe điệu nghệ không bao giờ hành hạ cái xe như thế.
Trọng tải của xe truck
Trước tiên, chúng ta phải biết cái xe có sức chở tối đa là bao nhiêu mà không bị tổn hại, đó là trọng tải. Nhà sản xuất phân biệt hai loại trọng tải căn bản như sau:
-GVWR (Gross Vehicle Weight Rating): Ðây là tổng trọng lượng tối đa – bao gồm trọng lượng riêng của xe, hành khách và hàng hóa – mà đầu máy xe có thể gánh vác được. Vượt quá số đó mà vẫn cứ bắt xe di chuyển là sẽ gây tổn hại sớm cho đầu máy, cho bộ nhún, và cho bộ lốp xe. Con số này được ghi rõ trong sách cẩm nang bảo trì của tất cả mọi loại xe, chứ không riêng gì xe truck, chủ xe buộc phải biết và nhớ kỹ.
-Curb Weight (trọng lượng khi xe đậu ở lề đường): Là trọng lượng của xe khi xe không có người và không có hàng hóa.
Vậy nếu sách cẩm nang ghi con số Curb Weight 5,000 pounds và số GVWR 7,000 pounds thì phải hiểu thế nào? Có nghĩa là, xe này chỉ có thể chở thêm được 2,000 pounds, bao gồm người và hàng hóa. Chở quá số 2,000 pounds này là quá sức, xe hỏng trước thời hạn, cũng như người già trước tuổi vậy.
-Tuy nhiên, không phải sách cẩm nang nào cũng dùng những danh từ như vậy. Có sách chỉ ghi trọng lượng hàng hóa cộng với số hành khách trên xe. Thí dụ: Sách cẩm nang của chiếc Tacoma Truck dùng chữ Cargo Weight Rating, tức là trọng lượng hàng hóa tối đa như sau:
1) 500 kg (hoặc 1,100 pounds) nếu xe có 1 người hoặc 2 người.
2) 430 kg (hoặc 850 pounds) nếu xe có 3 người.
3) 295 kg (hoặc 650 pounds) nếu xe có 5 người.
Xét trường hợp cụ thể: Nếu bạn có cái xe truck trên đây và chiều nay bạn cùng với một “tên lính” phải đi chở xi măng thì bạn tính toán ra sao? Ðối chiếu với bảng trên, và làm một con tính đơn giản chúng ta sẽ được kết quả rõ ràng: Chiếc xe chở 2 người, nên có thể chở thêm 500 kg (hoặc 1100 pounds) hàng nữa. Giả sử đó là những bao xi măng 90 pounds, chúng ta lấy 1100 chia cho 90 thì được 12, đó là số bao xi măng bạn có thể chở theo trong thùng xe.
Dĩ nhiên, với 12 bao xi măng, thùng xe vẫn còn dư khá nhiều chỗ. Nếu không tính trước mà cứ chất cho đầy, thì thùng xe có thể chở được tới 20 bao, tức là chiếc xe phải cõng thêm 8 bao hay 720 pounds quá tải. Làm việc trong tình trạng “ép dầu, ép mỡ” như vậy, chiếc xe chắc chắn bị tổn thương nặng nề. Thường xuyên bị “abuse,” chiếc xe có thể sẽ lãnh các hậu quả sau đây:
-Ðầu máy chóng hư vì phải làm việc quá sức.
-Dàn thắng phải làm việc “căng” hơn khi cần điều chỉnh tốc độ, thậm chí không thể chậm lại hoặc ngừng lại theo ý muốn.
-Bộ nhún bị ép quá sẽ sớm hư, tay lái nặng khó bẻ lái, và dàn khung (suspension) bị ảnh hưởng.
-Lốp xe có thể nổ, bởi vì sự chịu đựng của lốp có giới hạn. Những người thường xuyên dùng xe truck để chở hàng phải để ý đến chỉ số “Load Rating” ghi trên thành lốp, để biết sức nặng tối đa lốp có thể chịu đựng là bao nhiêu. Vượt quá mức chịu đựng đó, lốp có thể nổ trong lúc xe đang chạy với khối hàng hóa lớn lao cõng trên lưng mình, hậu quả xảy ra sau đó thật khó mà tưởng tượng.
Trải đều trọng lượng trên hai trục xe
Thế nhưng, nếu chỉ chở đúng 12 bao, thùng xe còn dư ra nhiều chỗ, thì chúng ta phải dàn các bao xi măng cho trải đều trong thùng xe. Nếu xếp dồn cả ở một chỗ, ở trục bánh trên, hoặc trục bánh dưới thì bộ nhún ở trục đó sẽ bị ép căng hơn, khiến hệ thống làm việc không đều và sớm hư.
Vì thế, người biết dùng xe truck luôn luôn phải giữ 2 điều sau đây:
-Biết trọng tải tối đa của xe mình, và không bao giờ chở hàng vượt quá số đó. Trong tải tối đa thường được ghi trong sách cẩm nang, hoặc ở thành cửa bên tài xế.
-Biết dàn hàng hóa ra đều trên 2 trục xe, để không gây sức ép thái quá cho dàn nhún ở một phía nào đó.
Làm cách nào để tăng trọng tải của xe truck?
Nếu công việc đòi hỏi thường xuyên chở nặng, vượt quá trọng tải tối đa do nhà sản xuất qui định thì sao? Thì đi hỏi các ông tài xế ở Việt Nam! Người Việt Nam bây giờ tuy chưa chế được xe, nhưng có khả năng tận dụng đến một mức mà ngay cả cha đẻ chiếc xe cũng không tưởng tượng nổi. Cứ xem họ chở hàng hóa là biết. Nhưng chắc chắn đó không phải là phương cách khôn ngoan, và không thể nói là tận dụng mà phải nói là lạm dụng, là abuse, khai thác, bóc lột để được việc trước mắt bất kể những hậu quả sau đó.
Thực ra cũng có những phương cách khoa học giúp ta nâng cao trọng tải của xe Truck. Tuy đó không phải là việc giới tài xế bình dân có thể làm, nhưng chúng tôi xin kể ra đây để bạn tùy nghi, và bàn thêm với một người thợ máy tín nhiệm:
1-Tăng cường sức chịu đựng của khung suspension bằng cách cải tiến dàn nhún (shock absorbers) và ghép thêm các lá nhíp (leaf springs).
Nói theo lý là như vậy, nhưng sợ rằng khi bạn ướm thử chuyện này với một thợ máy nào đó, thì họ sẽ cười rồi bàn ngay cho bạn một phương pháp khác, giản tiện và có thể đỡ tốn kém hơn, đó là mua cái Truck mới, có sức tải lớn hơn. Phạm Ðình đồng ý: “Lên đời” để làm việc cho hiệu quả, chứ có phải là khoe khoang show-off đâu mà ngại. Hơn nữa, cái xe là một cấu trúc bao gồm nhiều thành phần phức tạp, tương hợp ăn ý với nhau theo từng chi tiết nhỏ, nay mình ghép cái nọ, nâng cái kia tưởng rằng tăng sức chịu đựng của xe, nhưng biết đâu lại chỉ làm cho nó xục xịch thêm mà thôi.
2-Nếu thực sự muốn tăng sức chở hàng mà không muốn mua truck mới thì biện pháp tốt hơn là kiếm một cái Trailer, cũng gọi là rờ moọc, gắn vào đuôi xe và kéo đi đây đó. Tức là towing.
Nhưng chuyện towing cũng có qui tắc, không phải cứ móc vào là towing được. Lần sau chúng ta sẽ bàn tiếp chuyện này.
Phạm Ðình
Xe lột dên, xe kêu lóc cóc, xe rỉ nhớt…? Xin xem Cẩm Nang Bảo Trì Tập III đã phát hành. Cùng với Tập I, Tập II, mỗi tập $6.00+$2.00 cước phí. Money Back Guarantee 3 tháng. Gửi cheque hoặc tiền mặt cho Phạm Ðình, PO Box: 9255, Fountain Valley, California 92728-9255. Tel: 714-837-1935. Cho biết điện thoại và email, nếu có. Có thể hỏi tại nhà sách Tú Quỳnh 714-531-4284; hoặc Tự Lực 714-531-5290.
