Tác giả: Thoại Dung trích dịch/Người Việt Utah
Trong chuyến tham quan mới đây ở Kazakhtan, thuộc vùng Trung-Á, tôi có dịp đi theo những thợ săn vẫn còn dùng chim Ưng để săn mồi. Tôi không muốn bàn cãi về từ “săn” ở đây, trừ phi nói rằng, trong trường hợp này, thiên nhiên đã có cách giải quyết rất đơn giản như sau đây.
Tôi không có người thông dịch, nhưng vấn đề này hóa ra lại may mắn cho tôi. Không thể nói chuyện với họ, tôi bằng chăm chú vào những gì họ làm.
Nhóm chúng tôi dừng lại, người đàn ông với con chim ưng trên cánh tay vẫn còn cách chúng tôi một quãng ngắn, ông ta lấy cái mũ đội đầu bằng bạc trên đầu con chim ra. Tôi không hiểu tại sao ông ta quyết định dừng lại ở đây, tôi cũng chẳng có cách gì hỏi được. Con chim cất cánh lượn vài vòng rồi đâm thẳng xuống một hẻm núi và ở lại đấy. Ðến gần, chúng tôi mới thấy một con chồn đã bị móng vuốt của chi ưng tóm gọn. Buổi sáng hôm ấy cảnh đó lặp lại một lần nữa.
Trở về làng, tôi gặp những người đang đợi tôi, tôi liền hỏi họ huấn luyện như thế nào để chim ưng làm tất cả những điều tôi đã thấy, thậm chí nó ngoan ngoãn đậu trên cánh tay chủ, và cả trên cánh tay tôi nữa (họ đeo một dải bằng da trên tay tôi cho chim đậu nên tôi thấy rất rõ móng vuốt sắc nhọn của con chim).
Ðó là một câu hỏi lạc lõng, chẳng ai có một lời giải thích. Họ bảo nghệ thuật huấn luyện là do cha truyền con nối từ thế hệ này sang thế hệ khác. Nhưng những ấn tượng sẽ khắc sâu mãi mãi trong tâm trí tôi là dãy núi tuyết ở phía sau, hình bóng những con ngựa và các kỵ mã, con chim ưng cất cánh, từ tay người thợ săn và cú đâm bổ xuống rất mãnh liệt.
Ngoài ra, cũng còn lại trong tôi câu chuyện do một thợ săn kể trong buổi ăn trưa:
Một buổi sáng Thành-Cát-Tư-Hãn đi săn cùng với quần thần, đoàn tùy tùng mang theo cung tên, nhưng Ðại-Hãn lại mang theo trên cánh tay con chim yêu quí của mình. Chim ưng vừa săn giỏi vừa chắc chắn bắt được con mồi hơn bất cứ loại cung tên nào, vì nó có thể bay lên trời và nhìn thây tất cả mọi vật mà con người không thể thấy được.
Tuy nhiên, mặc cho những nỗ lực rất nhiệt tình của đoàn tùy tùng, họ chẳng tìm được con mồi nào cả. Thất vọng, Ðại-Hãn trở về trại lính, rồi không chịu nghe lời can ngăn của quần thần, Ông để toán quân ở luôn lại cỡi ngựa đi một mình, Họ đã ở trong rừng quá lâu và Ðại-Hãn đã lâm vào tình trạng mệt mỏi, đói khát rất nghiêm trọng, vào mùa Hè nóng bức, tất cả những dòng suối đều khô cạn, nên Ðại-Hãn không thể tìm đâu ra nước để uống.
Bỗng nhiên, trước sự sửng sốt của Ðại-Hãn, một mạch nước chảy ra từ tảng đá ngay trước mặt ông ta.
Ðại-Hãn thả chim ưng ra để rảnh tay lấy chiếc cốc bạc luôn mang theo bên mình, phải hứng rất lâu mới đầy cốc, ngay lúc Ông ta đưa cốc lên môi, chú chim ưng bay đến, giật chiếc cốc khỏi tay ông rồi thả xuống đất.
Ðại Hãn rất phẫn nộ nhưng nghĩ lại chú chim cưng của mình chắc cũng đang khát nước, Ông nhặt chiếc cốc, lau sạch bụi đất rồi lại hứng nước. Lần này khi ông chỉ mới hứng được nửa cốc, con chim lại lao đến một lần nữa làm đổ hết nước.
Ðại-Hãn rất yêu quí chú chim, nhưng dù thế nào đi nữa nó cũng không được phép bất kính như thế, nếu từ xa có ai đó nhìn thấy cảnh này rồi sau đó bảo với các chiến binh của ông rằng nhà chinh phục vĩ đại đã không chế ngự nỗi một con chim.
Lần này ông ta rút kiếm ra, nhặt chiếc cốc rồi lại hứng nước, mắt vừa nhìn dòng nước vừa ngó chừng chú chim ưng. Ngay khi ông ta hứng đủ nước và sắp uống, con chim lại cất cánh lao thẳng về phía ông.
Với một nhát kiếm, Ðại-Hãn đâm thủng ngực chú chim. Tuy nhiên mạch nước bây giờ đã ngưng chảy; nhưng Ðại-Hãn cũng đã xác định được nơi có nguồn nước, ông trèo lên tảng đá để tìm dòng suối. Thật kinh hoàng, đúng là có một vũng nước nhưng có một con rắn thuộc loại cực độc nằm chết ngay giữa vũng nước, nếu Ðại-Hãn uống cốc nước ấy ông ta đã không còn.
Ðại-Hãn ôm chú chim ưng đã chết, trở về trại lính. Ông ra lệnh làm một bức tượng bằng vàng hình chim ưng, một bên cánh ông ta khắc hàng chữ:
“CHO DÙ BẠN TA LÀM ÐÔI ÐIỀU TA KHÔNG THÍCH THÌ NGƯỜI ẤY VẪN TIẾP TỤC LÀ BẠN TA.”
Còn cánh bên kia khắc hàng chữ:
“BẤT CỨ HÀNH ÐỘNG BUỘC TỘI TRONG LÚC NÓNG GIẬN ÐỀU ÐƯA ÐẾN THẤT BẠI.”
(Thoại-Dung trích dịch “Genghis Khan and His Falcon” trong cuốn: Like The Flowing River của Paulo Coelho, bản tiếng Anh của: Margaret Jull Costa.)
