Chương IV
Ðôi bạn nhỏ
I
Câu chuyện thương tâm là câu chuyện giữa hai cậu nhỏ Uy và Ðồng thân nhau hơn ruột thịt mà rồi một bên lỡ lầm…
Trước ngày bùng nổ cuộc kháng chiến toàn quốc, 19 tháng 12, 1946, cha Uy đã bị công an Việt Minh bắt, người ta tình nghi ông có dính líu với Quốc Dân Ðảng. Gia đình còn lại hai mẹ con, tản cư lên Phú Thọ. Ở đây mẹ Uy lúng túng vì sinh kế đành gửi Uy vào “trại thiếu nhi bác Hồ.” Nhưng bà đã gửi nhầm Uy vào đoàn trẻ thuộc cô nhi viện phố Hàng Bột, Hà Nội nay tản cư lên đây. Khi Pháp nhảy dù Phú Thọ, mẹ Uy chạy xuống xuôi – Việt Trì – còn Uy theo đoàn ngược Thanh Ba, ngược Vũ Yển, ngược Phê Ðình, ngược Âm Thượng tới Văn Phú, dừng lại ở đây. Uy hoàn toàn mất liên lạc với mẹ từ đấy.
Trên con đường di chuyển từ Phú Thọ ngược đến Văn Phú, Uy làm quen với Ðồng rồi tình thân nảy nở rất chóng giữ đôi trẻ nhỏ.
Ðồng thực sự là trẻ mồ côi cả cha lẫn mẹ, được nuôi trong cô nhi viện từ thủa còn phải ẵm ngửa.
Tới Văn Phú đoàn thiếu nhi tự sửa soạn lấy nơi ăn chốn ở. Tại Văn Phú cũng như tại Phê Ðình, Âm Thượng, hai bên bờ sông chỉ thấy ngút ngàn ruộng mía, đây đó là mái tranh xám của những nhà quay mật. Quanh nhà quay mật, bã mía phơi khô chất thành những đống lớn như đống rơm ở vùng xuôi, ruồi nhặng bao phủ trên đó như cả một sư đoàn chiếm trọn khu đồi trọc dưới một mô hình nhỏ; thỉnh thoảng thấy động chúng bay vù lên tiếng ve ve dào dạt rộng lớn, qua đi một vài giây chúng lại đậu xuống tựa như con nào về nguyên chỗ cũ của con ấy, chỉ còn lại tiếng bước chân trâu theo vòng tròn kéo mật và tiếng máy nghiến mía kin kít tự bên trong vọng ra đều đều. Buổi trưa mùi bã mía khái khái bốc hơi dưới nắng tỏa ra ôm lấy khu nhà, trong khi mùi mật nồng nàn bốc lên từ lò lửa bên trong.
Buổi chiều Uy và Ðồng ra sông tắm. Ðồng mới võ vẽ biết bơi, Uy dắt tay Ðồng lội xuống nước lần theo bãi cát thoai thoải. Chợt bàn chân Ðồng gặp phải khoảng bùn trơn nhầy nhụa rồi sa vào một khoảng hoắm sâu như giếng. Vì mất đà, Ðồng ngã sấp xuống bị cuốn theo dòng, Uy nhào vội ra túm được một cánh tay bạn rồi Uy cố lựa theo dòng nước bơi vào
phía trong, một chân tầm phòng trên mặt nước, một chân quờ quạng bên dưới để xem đã đến quãng nông chưa.
Mấy lần chân Uy vừa chạm vào cát thì dòng nước như một cánh tay lực lưỡng và quái ác lại du Uy ra xa để gặp khối nước sâu lạnh như băng bên dưới. Chắc là Ðồng đã uống nhiều nước mà Uy thì cương quyết giữ chặt lấy tay bạn hy vọng dạt vào một quãng nông nào rộng hơn. Chợt có một cánh tay khác lực lưỡng hơn cánh tay của dòng sông, cánh tay đó phải dài lắm vì quàng được cả hai đứa. Ðồng, Uy cùng ngửa mặt thở không khí vì cả hai được lật ngửa kẹp vào giữa cánh tay và khoảng xương háng của người cứu.
Thoáng một phút sau thân hình lực lưỡng đó đã nhoai tới khoảng nông, nước chỉ vừa ngập đầu gối, cánh tay lực lưỡng dựng Ðồng, Uy đứng thẳng lên, rồi theo sau một tiếng thở phào là giọng nói khàn và ấm của một ông già:
– Tí nữa các cháu chết nhé!
Còn run cầm cập Ðồng, Uy ngẩng lên nhìn ân nhân. Ðó là một cụ già trạc trên sáu mươi tuổi nhưng còn vạm vỡ lắm, khuôn mặt cụ nếu đều đặn ra thì hình trái xoan nhưng vì má hóp xuống (chắc hẳn vì mấy chiếc răng hàm rụng) lưỡng quyền nhô lên, chiếc cằm càng nhọn với mấy sợi râu màu muối tiêu khiến bộ mặt cụ phảng phất giống một trái vải chín mõm.
Ðặc biệt cụ bị hói cả một khoảng từ trán đến gần đỉnh đầu, da khoảng đó nhẵn bóng như sẹo. Khoảng tóc còn lại hai bên và phía sau cũng đã hoa râm và không được nhiều nhặn gì cho lắm.
Cụ nhìn hai đứa trẻ lúc đó đã cùng cụ lên tới bãi cát. Ðôi mắt sáng cương quyết một cách thuần hậu, nụ cười còn thuần hậu hơn, cụ hỏi:
– Quần áo của các cháu trên bãi cát đằng kia phải không?
Ðồng, Uy gật đầu.
Cụ nói:
– Ðứng đây chờ bủ chạy lại lấy cho nghe!
Lát sau Ðồng, Uy đã ngồi sưởi bên lò mật của Bủ Tôn, tên cụ già (miền này chữ “bủ” có nghĩa như ông hay cụ miền xuôi).
Lò mật của Bủ Tôn ở ngay bên bờ sông, còn nhà thì ở chân đồi cách đấy chừng ba trăm thước. Về trại, tối hôm đó trước khi đi ngủ, Ðồng nắm lấy tay Uy nói:
– Anh em mình khi vui khi buồn có nhau nhỉ.
“Khi buồn” đây Ðồng muốn ám chỉ tai nạn suýt chết đuối ban chiều.
