Ðịa danh quê nhà
Nam Sơn Trần Văn Chi/Người Việt
Ai về dưới miệt Tháp Mười,
Cá tôm sẵn bắt, lúa trời sẵn ăn.
Ca dao
Từ Sài Gòn theo quốc lộ 1 về miền Tây, tới ngã ba An Hữu quẹo phải vô quốc lộ 30 đi chừng 8km về hướng Cao Lãnh là tới cầu Long Hiệp. Từ đây, bạn bắt đầu ngao du sông nước bằng cách xuống “tắc rang” đi thẳng vô Tháp Mười.
Khói đốt đồng. (Hình: Hoang Dinh Nam/AFP/Getty Images)
Năm 1939, Nguyễn Hiến Lê đi Ðồng Tháp Mười đo mực nước sông phải đi tàu từ Tân An theo sông Vàm Cỏ Tây lên tận biên giới Việt Nam-Campuchia, đánh vòng qua Hồng Ngự rồi mới theo kinh Dương Văn Dương vô Tháp Mười.
Ðồng Tháp Mười không phải địa danh hành chánh, mà do người dân địa phương tự phát đặt ra vào đầu thế kỷ XIX, chỉ một vùng ngập nước, không có ranh giới rõ ràng, nằm giữa Sông Tiền và sông Vàm Cỏ Ðông rộng trên 930,000 mẫu.
Thời Ngô Ðình Diệm, vào năm 1958, cho xây tại đây một cái tháp mười tầng cao 42m, theo kiểu tháp chùa Thiên Mụ.
Ngày xưa Ðồng Tháp Mười hoang vu:
Muỗi kêu như sáo thổi,
Ðỉa lội tợ bánh canh,
Ngày nay Ðồng Tháp Mười có dân số tỉnh là 1,667,706 người, có vườn quốc gia Tràm Chim, có nhiều khu du lịch hấp dẫn du khách khắp nơi tham quan và thưởng thức đặc sản địa phương nổi tiếng.
* Lúa Trời Ðồng Tháp
Trịnh Hoài Ðức trong sách “Gia Ðịnh thành thông chí” gọi lúa này là lúa “Quỹ Cốc”; nông dân sống lâu năm ở vùng Ðồng Tháp Mười gọi là lúa ma.
Bởi lẽ lúa không ai gieo sạ mà nó tự nhiên mọc mênh mông trên đồng nước. Hằng năm, vào khoảng Tháng Tư Dương lịch, lúc trời bắt đầu sa mưa, hột lúa ở dưới đất bắt đầu nảy mầm và mọc lên, thân lúa cứng, lá to bản. Từ Tháng Tám đến Tháng Mười Hai, cây lúa vươn ngoi lên khỏi mặt nước, trổ đòng, đơm bông. Lúa ma bông to, dài, hạt thẳng chứ không uốn câu như lúa thường. Hạt lúa trời chín vào lúc nửa đêm về khuya và rơi rụng vào lúc mặt trời vừa ló. Gọi lúa ma là vậy.
Ngày xưa dân Ðồng Tháp Mười thường chèo xuồng đi đập lúa trời vào lúc nửa đêm tới hừng sáng lúa đầy xuồng là chở lúa về nhà.
Sau khi đem lúa về, đem ngâm trong nước ba ngày, đem phơi rồi cho vào cối giã thành gạo, nhưng không giã gạo quá trắng. Gạo lúa trời dài hơn gạo thường và có hàm lượng dinh dưỡng cao. Khi nấu, đổ gạo và nước vào nồi đất, úp một lá sen lên trước khi đậy vung để giữ được hương vị của cơm gạo lúa trời.
Nên mới nói ở Ðồng Tháp lúa trời sẵn ăn là vậy.
* Ðặc sản Ðồng Tháp Mười
Muốn ăn bông súng mắm kho,
Thì về Ðồng Tháp ăn cho đã thèm
Ca dao
Bạn đến miền Lục tỉnh, gần gũi với người miền này sẽ thấy họ có tài nấu nướng, chế biến món ăn bẩm sinh, và còn có tài tạo khẩu vị kỳ lạ, độc đáo thu hút người ăn.
Từ con chim, con rắn, con ốc, con cua, con tép cũng có thể làm thành món ngon quyến rũ mang đặc trưng địa phương. Từ các loại chim, người ở đây chế ra nào chim rôti ăn với bánh mì muối chanh để ăn nhậu, ăn chơi và để đãi khách phương xa…
Còn món ốc hấp lá gừng, món ăn dân dã nhưng ngon độc đáo dễ làm, ai cũng ưa.
Ốc bắt đem về, trước tiên các bạn đem rửa cho hết bùn đất bằng cách ngâm nước vo gạo. Xếp ốc vào vỉ hấp để ốc mở miệng, dùng gai bưởi cạy lấy phần ruột ốc, rửa lại lần nữa với chút giấm cho hết sạch nhớt. Lấy lá gừng nhét vào trong vỏ ốc rồi nhét kín ruột ốc vào phần miệng ốc. Xếp ốc vào nồi hấp khoảng 10 phút là ốc chín. Món này ăn với nước mắm gừng, lai rai với rượu đế thì đúng điệu…
Du khách đến thăm Ðồng Tháp, đừng quên món nem Lai Vung, bánh phồng tôm Sa Giang, chuột đồng Cao Lãnh, hủ tiếu Sa Ðéc, cá linh kho chấm bông điên điển.
Ðể có món chuột Cao Lãnh ngon và hấp dẫn không phải dễ, cần có một chút tỉ mỉ. Trước tiên, nên chọn chuột lớn vừa phải. Nhúng chuột vào nước sôi để làm lông sao cho không bị rách da, có như vậy, khi quay chuột mới có được màu vàng ươm và độ giòn của da chuột.
Sau đó làm sạch ruột; ướp gia vị xả, đường, bột ngọt… để cho thấm. Chuột sau khi sơ chế có thể quay chảo, nướng trên thang. Món này từ xưa là món được người sành ăn nhậu ưa chuộng.
Chuột ăn rất béo, thịt thơm ngon không kém gì thịt nai rừng nên người miền Tây gọi thịt chuột là “nai đồng quê”.
Món này dùng kèm với muối tiêu chanh và rau răm, chuối chát…
* Mắm kho bông súng…
Bông súng trải khắp cánh đồng nước miệt Tháp Mười vào mùa nước nổi, mang một vẻ đẹp đơn sơ, giản dị và gần gũi với người dân.
Bông súng còn dâng tặng cả bản thân mình để con người làm món ăn ngon vào mùa nước nổi. Bông súng ăn với mắm kho độc đáo mà tới nay không biết ai là tác giả món ăn này?
Mắm kho phải là mắm cá sặc mới ngon, mắm lại có màu đo đỏ, sầm sậm trông rất bắt mắt. Và mắm cá sặc kho ăn bông súng thì hình như không thứ nào thay thế được.
Nấu mắm cũng phải biết cách thì mới ngon được.
Cho mắm vào nồi rồi cho nước vào lấp xấp, nấu cho mắm tan ra rồi lược lấy nước cốt bỏ xương mắm đi. Mắm phải lược nước nhất, nước nhì, nước ba mới lấy hết nước cột. Cho tất cả vào nồi nấu sôi, nêm nếm gia vị cho vừa ăn. Phải bỏ ớt và sả bằm vào. Nồi mắm kho mà không có sả và ớt thì không phải là mắm nữa.
Ngày xưa ở quê không có thịt heo ba rọi người ta nấu mắm kho với cá rô, cá lóc, cá linh… và cho thêm cà nâu vào, ăn ngon lắm.
Như thế là một nồi mắm kho khá hoàn tất rồi đấy.
Thuở ban đầu người quê Lục Tỉnh ăn mắm kho không phải dọn ra bàn như ăn cơm, mà phải dọn trên nền nhà ăn mới ngon và thú vị. Nồi mắm kho để chính giữa xung quanh là những người trong gia đình ai cũng háo hức vì mùi mắm kho thơm ngào ngạt, mùi mắm kho bay xa khắp cả xóm. Chính vì vậy mà mỗi lần nhà nào ăn mắm kho như kích thích mấy nhà khác trong xóm cũng phải nấu mắm kho để ăn cho đã thèm.
Bông súng tước sạch vỏ, rửa sạch, ngắt đoạn khoảng gang tay cho vào rổ. Khi ăn mạnh ai nấy dùng tay bốc một nắm bông súng rồi bẻ nùi cho vào chén rồi múc nước mắm kho cho vào thêm cá, thêm cà nâu nữa. Mắm thơm ngon, bông súng giòn giòn, ớt hiểm cay cay, sả the the chót lưỡi… làm cho một món ăn tuyệt vời.
Món ăn mắm kho bông súng đơn sơ, giản dị, ai cũng có thể làm để thưởng thức cùng gia đình, một món ăn mang đậm hương vị phương Nam, nay mang hơi hớm quốc hồn quốc túy.
Mắm kho chấm với dưa bồng
Nồi cơm vét sạch mẹ chồng khen ngon
Ca dao
***
Trên đồng nước mênh mông, từng đám lúa ma đưa bạn vô Ðồng Tháp Mười – Bạn có thể với tay nhổ một cây lúa ma để trải nghiệm cuộc sống nông dân xưa ở vùng này.
Tối lại về khách sạn vườn quốc gia Tràm Chim, bạn có thể đi giăng câu, bắt cá, đặt lọp với người dân bản địa. Rồi với cá lóc, cá trê vàng, ếch nhái đặc sản mới thu hoạch… tự làm những món ăn để tự thưởng thức. Một bữa tiệc dân dã giữa rừng sẽ làm bạn nhớ suốt đời…
Mời bạn đi Ðồng Tháp Mười một chuyến.
