Bài và hình: Phạm Ðình
Như bài trước có nói, điều nhiệt kế (thermostat) trục trặc có thể dẫn đến một trong hai vấn đề sau: Overheat (Máy quá nóng, vượt ngoài sức chịu đựng) hoặc Underheat (Không đủ sức nóng để đầu máy làm việc hiệu quả). Như trường hợp của người bạn dưới đây:
Hỏi:
Tôi chạy xe Ford Focus đời 2005, với 150,000 dặm trên đồng hồ cây số. Mấy ngày trước, đèn “check engine” nổi sáng. Tôi đưa lại cho đại lý, và để xe lại đó cho thợ coi. Ít ngày sau họ gọi lại cho biết trục trặc là ở nơi thermostat, nên đầu máy không có đủ nhiệt lượng, vậy có bằng lòng thay không? Dĩ nhiên là phải bằng lòng. Nhưng khi đến lấy xe thì bật ngửa là vì họ chạc hơn $350, bởi vì họ phải bỏ ra gần 3 giờ công, rồi lại còn thay nhớt mới cho xe nữa! Nghe nói thay thermostat cũng dễ dàng, mà sao họ lấy nhiều thế?”
I. Công xá có đắt không?
Phạm Ðình không làm việc cho đại lý, cũng như không hành nghề sửa xe, nên không dám phán đoán về công xá. Tuy nhiên, chúng tôi có thể đưa ra một vài nhận xét khách quan về việc làm dưới con mắt của một người nghiên cứu về xe và thích “tự mình làm lấy.”
Lần tay theo ống dẫn Upper Hose về phía đầu máy để tìm vị trí Thermostat. Nó có thể nằm sâu bên dưới một nắp đậy khác, như trong xe Corolla.
1-Ðèn báo “check engine” sáng lên, cho biết rằng có một điều gì đó trục trặc gây phiền phức cho đầu máy. Ðây là một lời cảnh báo rất tổng quát, bởi vì có trục trặc gì – dù lớn dù nhỏ – mà không ảnh hưởng tới đầu máy đâu. Nên khi nhận được cảnh giác như vậy, bạn lưu ý ngay, nhưng cũng đừng hoảng sợ quá. Bởi vì, có thể đó chỉ là một trục trặc đơn giản, dễ đối phó thôi.
2-Nhưng khi mang ra cho đại lý, họ không có cách gì hơn là phải dùng máy móc để chẩn bệnh (diagnosis) xem vấn đề thực sự do đâu. Cái công chẩn bệnh này là rất lớn. Thật vậy, họ cho biết mất gần 3 giờ công, chưa kể đồ pạc.
Thực ra thay điều nhiệt kế không mất lâu giờ đến như vậy đối với thợ chuyên môn, phần lớn thời giờ được dùng cho việc tìm hiểu và chẩn bệnh. Chắc chúng ta cũng đã từng biết chuyện họa sĩ vẽ tranh gà: Ông chỉ mất chừng 5, 10 phút đã xong một tác phẩm thật sống động, nhưng lại đòi công rất cao. Cũng may, khách hàng là triệu phú, nên sẵn sàng trả ngay, sau khi thấy bằng chứng là họa sĩ đã phải làm việc miệt mài trong nhiều ngày đêm mới tìm ra được cách thể hiện tác phẩm một cách tuyệt vời như thế. Phần chúng ta, đa số không phải là triệu phú, nên dù có được giải thích về công xá của thợ, nhưng móc túi ra trả bằng ấy tiền cũng vẫn thấy đau lòng, xót dạ!
3-Nói một cách trung thực thì tuy công việc chính là thay điều nhiệt kế nhưng người thợ phải thay nhớt, và có nhiều phần người thợ cũng thay luôn nước Coolant. Ðể biết đắt hay rẻ, bạn nên xin họ ghi chi tiết những việc đã làm, đương nhiên thợ máy ở đại lý nào cũng phải đáp ứng yêu cầu này, rồi dùng bản chiết tính đó đi khảo giá một vài nơi khác, hoặc những tiệm sửa xe tư nhân.
II. Có thể tự làm được không?
Thực ra, với những công việc như thay nước coolant, thay nhớt máy, và ngay cả thay điều nhiệt kế, giới lái xe bình dân có thể tự làm được hết, trong vòng 2 hoặc 3 tiếng đồng hồ là tối đa. Tự làm lấy, chắc chắn đỡ tốn tiền hơn (nước coolant, nhớt máy và cái điều nhiệt kế mới, tổng cộng chỉ khoảng $60!), nhưng bạn phải chấp nhận đôi chút dơ dáy, và phải bằng lòng nằm dưới gầm xe. Nhưng trên hết, bạn phải là người thích làm và sẵn sàng làm mới được. Nếu có ý thích và sẵn sàng bắt tay vào việc, gần như không có việc gì liên quan tới cái xe mà chúng ta không làm được.
Nói cụ thể về tình trạng xe của bạn, có những công việc sau đây bạn nên tìm hiểu:
1-Khi thấy đèn “check engine,” đó là một cảnh giác rất tổng quát. Là người sử dụng xe bình dân, những việc chúng ta có thể làm được là kiểm tra dầu nhớt xem có đầy đủ không? Mở bình nước Coolant xem có hao hụt không? Có bị rò rỉ không? Kiểm tra bình nhớt máy xem mức nhớt thế nào? Còn đủ không? Kiểm tra dầu hộp số xem tình trạng ra sao?
2-Kiểm tra hệ thống giải nhiệt (cooling system) xem có bế tắc chỗ nào không, bằng cách sờ nắn các đường ống nước, quan sát sự lưu thông của nước coolant. Xin xem lại bài lần trước về các kỹ thuật dùng tay và mắt thường, để tự mình chẩn bệnh điều nhiệt kế.
3-Trong trường hợp của bạn – mà sau này được xác định là đầu máy không đạt tới mức nhiệt cần thiết – bạn có thể thấy triệu chứng thể hiện qua cây kim trên đồng hồ nhiệt: Chắc chắn là kim nhiệt không lên tới vạch giữa đồng hồ, giống như trước đây! Hoặc, cây kim có lên, nhưng phải ì ạch mãi, phải mất lâu giờ hơn mới tới lên tới vạch giữa.
Ðó là do điều nhiệt kế bị kẹt mở, có nghĩa là nó mở ra rồi không đóng lại được, để cho dòng Coolant lưu thông ồ ạt vô qui tắc. Bình thường, chúng ta chỉ để ý cây kim khi nó vượt quá mức trung bình, biểu thị tình trạng Overheat thôi, chứ ít khi quan tâm trường hợp ngược lại, tức là khi nó không chịu lên đúng mức. Thật ra, không chịu “lên” cũng là một vấn đề lớn, có thể sinh đổ vỡ như chơi. Chắc hẳn trong một trường hợp khác, bạn sẽ rất lo lắng khi “cây kim” không chịu lên, nằm thẳng góc ở vị trí 90 độ. Rất tiếc bạn lại lơ là trong trường hợp này, âu cũng là một kinh nghiệm đáng giá!
Có thể tìm thấy Thermostat dễ dàng hơn ở cuối Upper Hose như trong xe Tacoma.
III. Thay điều nhiệt kế
Nếu tự phát hiện được rằng trục trặc là ở nơi điều nhiệt kế, thì dù đó là kẹt mở hay kẹt đóng, chúng ta cũng phải thay. Trong một số kiểu xe, điều nhiệt kế được bố trí ở một vị trí dễ thấy, mở nắp Hood ra, lần tay theo đường ống dẫn trên (Upper Hose) là thấy ngay, và chỉ cần mở một vài con ốc, hoặc đai xiết là có thể lấy điều nhiệt kế cũ ra, và thay vào đó một cái mới cùng loại. Trong một số kiểu xe khác, điều nhiệt kế nằm ở dưới nhiều bộ phận khác, khiến công việc thay thế hơi khó khăn hơn một chút đối với người không chuyên. Chúng tôi có thể trình bày với bạn một số bước tổng quát như sau với một đầu máy đã nguội hẳn. Xin nhắc lại: Tuyệt đối tránh làm việc trong lúc đầu máy còn nóng!
1-Ðiều nhiệt kế ở đâu? Tìm ra chỗ ẩn của nó bằng cách lần theo ống trên (upper hose) đi về phía đầu máy: Ðiều nhiệt kế nằm ở cuối ống, tiếp giáp với đầu máy, như trong phần lớn các kiểu xe (Trong một số ít trường hợp, điều nhiệt kế nằm trên ống hạ (lower hose) thì bạn cũng làm như vậy: Lần tay theo đường ống, về phía đầu máy để tìm ra vị trí điều nhiệt kế).
2-Tháo ống: Trước tiên gỡ các đai xiết ống, hoặc ốc xoáy, rồi rút ống dẫn ra khỏi đầu máy. Nước Coolant sẽ trào ra ít nhiều, vì thế nên đặt trước một chậu hứng bên dưới để đón nước Coolant. Nên dùng chậu sạch để hứng, bởi vì bạn có thể đổ lại số nước này trở về Radiator. Nhưng, nên nhân dịp này để thay nước Coolant là tốt nhất.
3-Gỡ điều nhiệt kế ra khỏi hộp: Ðiều nhiệt kế là dụng cụ nằm bên trong hộp, tháo ốc để gỡ điều nhiệt kế ra khỏi hộp. Nhớ bóc cả miếng đệm (gasket) chung quanh chỗ an tọa điều nhiệt kế cũ.
4-Lắp điều nhiệt kế mới: Nhớ tìm một điều nhiệt kế cùng loại để thay vào, đúng theo vị trí cũ. Nếu điều nhiệt kế mới không hoàn toàn giống cũ, cần phải trở lại tiệm và đổi lấy một cái giống chính xác.
Mô tả cách tiến hành công việc chỉ có như thế. Xắn tay áo lên làm thì khó hơn, nhưng cũng không khó hơn việc vận sức để xoáy ốc, mở đai. Rồi lại vặn ốc, xiết đai. Mà ngay khi bạn không muốn đụng tay vào, và chỉ muốn mang ra cho thợ, thì yêu cầu họ thay cái thermostat cũng dễ hơn nhiều so với yêu cầu nhờ họ tìm hiểu vấn đề “check engine.”
[email protected]
Xe lột dên, xe kêu lóc cóc, xe rỉ nhớt…? Xin xem Cẩm Nang Bảo Trì Tập III đã phát hành. Cùng với Tập I, Tập II, mỗi tập $6.00+$2.00 cước phí. Money Back Guarantee 3 tháng. Gửi cheque hoặc tiền mặt cho: Phạm Ðình 9800 Bolsa Ave., # 86, Westminster, CA 92683 (địa chỉ mới). Tel: 714 675 8628. Cho biết điện thoại và email, nếu có. Có thể hỏi tại nhà sách Tú Quỳnh 714-531-4284; hoặc Tự Lực 714-531-5290.
