Nguyễn Văn Khanh
“Tôi thấy không dễ lắm đâu,” chuyên gia Pinto Hernandez của Phòng Thương Mại Mỹ-Mexico phát biểu trong cuộc thảo luận ở Washington D.C. đúng lúc Tổng Thống Hoa Kỳ Barack Obama đang sửa soạn lên máy bay sang thăm quốc gia láng giềng.
“Có nhiều điều ông và Tổng Thống Enrique Pena Nieto bàn thảo với nhau, nhưng chỉ có mỗi chuyện hợp tác thương mại là điều chắc chắn sẽ thành công, còn những chuyện khác như võ khí đưa lậu từ Mỹ sang bên kia biên giới, chuyện chận bắt các đường dây mua bán ma túy từ bên kia đưa hàng vào Mỹ, cho đến cả chuyện chận đứng làn sóng người từ Mễ vẫn tìm đường sang Hoa Kỳ kiếm sống… thì chưa chắc.”
Tổng Thống Obama (phải) bắt tay Tổng Thống Enrique Pena Nieto của Mexico, tại thủ đô Mexico City hôm Thứ Năm. (Hình: Alfredo Estrella/AFP/Getty Images)
Câu nói của ông Hernadez khiến mọi người trong phòng hội phải suy nghĩ. Quả thật, mối quan hệ thương mại mỗi năm đem về cho 2 nước gần ngàn tỷ dollars đang tiến triền tốt đẹp, trách nhiệm của 2 nhà lãnh đạo là phải tiếp tục thúc đẩy “cho tốt hơn và rõ ràng không khó,” theo lời một phóng viên truyền hình của đài Univision, nhưng “còn những chuyện khác có lẽ phải đợi một thời gian nữa may ra mới thấy kết quả.”
Chỉ nhìn vào chuyện súng đạn đã thấy cái khó của ông Obama.
Tháng trước cuộc nghiên cứu do Igarape Institute và Trans-Boder Institute (thuộc Ðại Học San Diego) thực hiện cho thấy trong khoảng thời gian từ 2010 đến 2012 “số súng chuyển lậu từ Hoa Kỳ sang Mexico có thể lên đến 426,729 khẩu,” trong đó số lượng súng loại AK-47 và AR-15 không phải là ít. Mới tuần trước, phúc trình của Viện Nghiên Cứu Woodrow Wilson ghi nhận lượng súng lậu đưa vào Guatemala “ngày một nhiều,” vì bọn buôn lậu ma túy ở Mexico chuyển bản doanh sang vùng Trung Mỹ sau khi chính phủ Mexico cho thực hiện những cuộc bố ráp bài trừ ma túy. Chính vì thế nên chính trị gia Filipe Ramos, thành viên Ban Ðiều Hành Ðảng Hành Ðộng (Partido Acción Nacional, PAN) mới nói rằng, “chúng tôi đã, đang và sẽ làm công việc của chúng tôi, đã đến lúc nước Mỹ cũng phải làm như thế.” Ý ông muốn nói: nếu muốn giúp Mexico bài trừ các đường dây mà túy xuyên quốc gia, chính phủ Hoa Kỳ phải tìm cách ngăn chận được những đường dây chuyên đưa lậu súng đạn vào Mexico.
Ðó là điều ông Obama rất muốn làm, nhưng chẳng dễ. Nói cho đúng: ít nhất đến giờ này, ông vẫn chưa làm được.
Trước ngày ông lên đường sang thăm nước láng giềng miền Nam, ngay chính những vị dân cử Dân Chủ cùng đảng với ông cũng lắc đầu không ủng hộ dự luật kiểm soát súng đạn ở trong nước, chuyện ông liên tục thúc đẩy Quốc Hội phê chuẩn hiệp ước cấm buôn bán võ khí xuyên qua những quốc gia Châu Mỹ (CIFTA) đến nay cũng không được Thượng Viện Dân Chủ ngó ngàng tới, cho dù trong thư gửi Quốc Hội Liên Bang, ông nói rõ “việc phê chuẩn hiệp ước này sẽ giúp tăng cường quan hệ giữa nước Mỹ với những quốc gia trong cùng Châu Lục, đặc biệt giúp kiểm soát các loại võ khí cá nhân từ Hoa Kỳ lọt vào tay bọn buôn bán ma túy ở bên kia biên giới.”
“Ðương nhiên tổng thống biết tầm quan trọng của việc phê chuẩn hiệp ước này,” nhà phân tích Johana Mendelson Forman của Trung Tâm Nghiên Cứu Chiến Lược Quốc Tế CSIS trình bày trong bài viết nói về chuyến đi Mexico của Tổng Thống Obama. “Hiệp ước này (nếu được Thượng Viện phê chuẩn) sẽ giúp tăng cường quan hệ giữa Mexico với Hoa Kỳ,” giúp chính phủ Mỹ giải quyết được “một trong những gai nhọn của mối quan hệ song phương.”
Cũng như các nhà quan sát khác, bà Mendelson không thể quên hồi 2009 khi sang thăm Mexico, vị tổng thống vừa đắc cử của nước Mỹ hân hoan cho biết, “Thượng Viện Mỹ hoàn toàn ủng hộ bản hiệp ước ngăn chận buôn bán võ khí trái phép qua biên giới những nước hội viên của Tổ Chức Các Quốc Gia Châu Mỹ” mà hành pháp Hoa Kỳ ký cả 10 năm nay nhưng không hề được Thượng Viện phê chuẩn. Với sự ủng hộ triệt để của 2 thượng nghị sĩ John Kerry (Dân Chủ) và Richard Lugar (Cộng Hòa), hiệp ước được xếp nằm trong những đề tài sẽ bàn thảo trước nghị trường nhưng cuối cùng không được đưa ra bỏ phiếu. Lý do: Hiệp Hội Súng (National Riffle Association, viết tắt là NRA) mở cuộc vận động quy mô với các vị dân cử, cho rằng hiệp ước này khi được thông qua “sẽ tạo cho những người chủ trương cấm bán súng một cơ hội để kêu gọi chính phủ phải giới hạn ngay quyền được mua súng đạn ở ngay nước Mỹ.”
Chuyện không dừng ở đó.
Ðầu Tháng Tư năm 2013, Ðại Hội Ðồng Liên Hiệp Quốc vừa thông qua hiệp ước buộc tất cả các nước hội viên phải công bố mọi chi tiết khi mua hay bán võ khí, đặc biệt những quốc gia bán võ khí có trách nhiệm phải cân nhắc xem quốc gia muốn mua sẽ sử dụng vào mục đích gì. Hiệp ước quốc tế này được thông qua với số phiếu áp đảo, mục đích để ngăn cản chuyện mua bán võ khí để gây chiến tranh, cung cấp cho các tổ chức khủng bố và những tổ chức băng đảng quốc tế. Nếu được thi hành đúng mức, bản hiệp ước sẽ ngăn cấm Liên Bang Nga và Trung Quốc bán võ khí cho những nước như Syria.
Giới thạo tin tại Washington cho biết chắc chắn NRA cũng sẽ lên tiếng chống đối, lại mở một cuộc vận động mới với Thượng Viện. Cần có 67 phiếu mới thông qua các hiệp ước hành pháp ký kết với nước ngoài, đến giờ đã có ít nhất 50 vị nghị sĩ tỏ dấu hiệu không ủng hộ hiệp ước Liên Hiệp Quốc vừa thông qua, điều đó được hiểu là số phận của bản hiệp ước chưa ráo mực này và cả số phận của hiệp ước cấm buôn bán võ khí xuyên qua những quốc gia Châu Mỹ (CIFTA) rất mong manh.
“Chúng ta cần thông qua cả 2 hiệp ước này cũng như cần tất cả những gì chính phủ Obama có thể làm để chứng tỏ cho mọi người thấy nước Mỹ rất quan tâm đến chuyện kiểm soát lượng võ khí từ nước này đưa sang nước khác,” bà Forman nói. Nói như vậy nhưng bà cũng hiểu việc tổng thống không được sự ủng hộ của Quốc Hội với dự luật kiểm soát võ khí ngay trong nước Mỹ khiến chuyện phe chuẩn cả 2 bản hiệp ước trở nên khó khăn hơn “rất nhiều.”
Ðược hỏi về vấn đề này, nữ phát ngôn viên Caitlin Hayden của Hội Ðồng An Ninh Quốc Gia cho hay Washington “không nghĩ chuyện phê chuẩn hay không phê chuẩn hiệp ước về súng đạn sẽ được 2 nhà lãnh đạo nói tới,” nhưng nhắc lại “từ lâu hành pháp đã ủng hộ thông qua hiệp ước và sẽ tiếp tục làm việc với Quốc Hội để có ngày đạt được mục tiêu.”
