HÀ NỘI (NV) – Trong khi các chuyên gia kinh tế và Quốc hội CSVN hối thúc phải nhanh chóng tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước (DNNN) thì chủ nhiệm Văn Phòng Chính Phủ cho rằng “không nên áp đặt”.
Tàu Speedy Falcon mang cờ Mông Cổ được Tổng Công Ty Hàng Hải Việt Nam mua lại với giá 70 tỷ đồng rồi vứt ở Quảng Ninh vì quá cũ, không dùng được. (Hình: Tiền Phong)
Hồi giữa năm 2008, Quốc Hội CSVN từng nêu ra yêu cầu chính phủ phải tái cơ cấu nền kinh tế. Theo đó, chính phủ CSVN phải sớm điều chỉnh cơ cấu của các DNNN, hệ thống ngân hàng – tài chính, đầu tư công.
Tuy nhiên tới đầu năm nay, thủ tướng mới phê duyệt 99 dự án tái cơ cấu DNNN.
Sự chậm trễ đó được xem là một trong những nguyên nhân chính khiến kinh tế Việt Nam suy thoái nghiêm trọng. Theo một phúc trình của Phòng Thương Mại và Công Nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố hồi tháng 4 vừa qua thì đã có 300,000 trong số 700,000 doanh nghiệp Việt Nam đã chết. Những doanh nghiệp đã chết thuộc loại vừa và nhỏ – vốn là khu vực kinh tế năng động và hiệu quả nhất.
Nhiều chuyên gia kinh tế tin rằng tình trạng hàng trăm ngàn doanh nghiệp vừa và nhỏ lăn ra chết là vì nguồn lực quốc gia chỉ đổ vào các DNNN. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ không thể tiếp cận được nguồn lực này, khiến chúng teo dần rồi chết.
Các doanh nghiệp vừa và nhỏ chết hàng loạt còn vì bị những DNNN và một số tập đoàn tư nhân chuyên khai thác quan hệ để tìm lợi thế kinh doanh, chèn ép, tước đoạt cơ hội phát triển. Sự phân biệt đối xử trong phân bổ nguồn lực quốc gia khiến chủ nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ tuyệt vọng, thay vì nỗ lực vượt qua khó khăn, họ tự thu hẹp hoạt động hoặc quyết định ngưng hoạt động.
Tuy nắm giữ khoảng 75% tài sản cố định của quốc gia, 60% tổng tín dụng ngân hàng và tổng vốn vay nước ngoài nhưng các DNNN chỉ tạo ra khoảng 40% tổng sản phẩm trong nước.
Chưa hết, theo một nghiên cứu về tình hình nợ công của Việt Nam do Ủy ban Kinh tế của Quốc hội CSVN thực hiện thì nếu “tính đúng, tính đủ”, nghĩa là cộng cả nợ nần của các DNNN vào gói nợ quốc gia, nợ công của Việt nam sẽ tăng từ 55% GDP lên… 95% GDP. Cũng vì vậy, uỷ ban này báo động, nợ của các DNNN đang là mối đe dọa nghiêm trọng cho an ninh tài chính quốc gia.
Bất kể thực trạng này, cho đến nay, chế độ Hà Nội chỉ mới “sắp xếp lại” 16 DNNN. Trong 16 DNNN này, chỉ có 10 được cổ phần hóa đúng với yêu cầu của Quốc Hội và khuyến cáo của các chuyên gia kinh tế. Có đến 6 DNNN được sáp nhập, hợp nhất và… thành lập mới.
Bên cạnh đó, hiện có 76 DNNN thuộc diện phải “tái cơ cấu” theo kế hoạch mà thủ tướng đã phê duyệt hồi đầu năm nay, đang xin… lùi thời hạn cổ phần hóa đến sau năm 2015.
Đáng lưu ý hơn là vị bộ trưởng, đảm nhận vai trò chủ nhiệm Văn Phòng Chính Phủ, đã phân bua giúp những DNNN này: Trong tình trạng kinh tế khó khăn như hiện nay nếu vội vàng áp đặt tiến độ như đã định, DNNN có thể bị rơi vào cảnh ‘thua thiệt’. Ông bộ trưởng này biện bạch rằng trong bối cảnh kinh tế khó khăn như hiện nay, “nếu vội vàng và cương quyết áp đặt tiến độ như kế hoạch sẽ dẫn đến tình trạng giá trị DNNN bị giảm trong quá trình định giá – nghĩa là tài sản của của nhà nước bị thua thiệt”. Mặt khác, cổ phần hóa còn có một mục tiêu quan trọng khác là “phải tránh làm thất thoát tài sản của nhà nước”.
Báo chí Việt Nam tường thuật rằng, nhiều đại biểu Quốc Hội CSVN không đồng tình với kiểu biện bạch này. Họ khẳng định, muốn đưa kinh tế Việt Nam thoát khỏi tình trạng trì trệ kéo dài như hiện nay, chính phủ phải “mạnh tay” với khối DNNN. Việc kéo dài quá trình “tái cơ cấu” DNNN chỉ làm cho nợ nần thêm nặng nề.
Một chuyên gia kinh tế tên là Nguyễn Ngọc Sơn, cho rằng, đối với DNNN, phải chấp nhận xiết nợ, bán tài sản để trả nợ, tạo khung pháp lý để thay đổi, kích hoạt thị trường mua bán nợ. Cái giá phải trả có thể tới 50% GDP và sẽ làm hàng loạt ngân hàng phá sản, nhưng điều đó sẽ giúp “làm sạch nền kinh tế và giải thoát con tàu kinh tế khỏi những cái mỏ neo nặng nề, hoen gỉ từ khối DNNN”.
Vài chuyên gia kinh tế khác thì cảnh báo, tiếp tục duy trì sự bảo bọc các DNNN, vốn đang là gánh nặng cho nền kinh tế, tiếp tục chần chừ giải quyết cổ phần hóa có thể khiến nền kinh tế lún sâu vào khủng hoảng. Không chấp nhận hy sinh lợi ích của thiểu số là các DNNN và những cá nhân có liên quan thì xã hội sẽ gánh chịu những tổn hại trầm trọng.
Dẫu những đề nghị vừa kể là xác đáng và cần thiết, nhưng sẽ rất khỏ dẹp bỏ các DNNN của nhà cầm quyền CSVN. Hồi đầu tháng trước, trình bày trước Quốc Hội, Ủy Ban Soạn Thảo Hiến Pháp vẫn đề nghị giữ nguyên tính chất nền kinh tế Việt Nam là “kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa”, vì “định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế sẽ tạo tiền đề cho việc khắc phục những hậu quả, khiếm khuyết của kinh tế thị trường cũng như những tác động tiêu cực trong quá trình xây dựng, phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế”.
Đã giữ nguyên tính chất nền kinh tế Việt Nam là “kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa” thì DNNN vẫn tiếp tục là “trụ cột” của nền kinh tế. (G.Đ.)
