WASHINGTON (AP) – Sau khi bị Hoa Kỳ chính thức truy tố, Edward Snowden, người tiết lộ chương trình do thám điện tử của NSA, từ Hong Kong đến Moscow hôm Chủ Nhật và chưa biết rồi đây sẽ đi đến nơi nào.
Truyền thông săn tìm Richard Snowden ráo riết: Trong hình, các phóng viên xúm quanh chiếc xe của đại sứ Ecuador ở Moscow, đợi Snowden từ Hong Kong đến phi càng Sheremetyevo chiếu Chủ Nhật; và sau đó không biết là Snowden ở đâu nữa. (Hình: AP/Alexander Zemlianichenko Jr)
Cho đến bây giờ không có dấu hiệu gì cho thấy Snowden sẽ bị bắt và dẫn độ về Hoa Kỳ vì một mặt Trung Quốc và Nga không muốn phải tuân hành đòi hỏi của Hoa Kỳ, mặt khác tìm cách tránh va chạm rắc rối về ngoại giao. Trung Quốc và Nga đều tỏ ra không muốn dính dấp với Snowden lâu và tìm cách đẩy trái banh qua chổ khác.
Hôm Thứ Hai, nhiều phóng viên quốc tế lấy vé lên chiếc máy bay Airbus A330 của hãng hàng không Nga từ Moscow đi Havana để theo sát Snowden vì được tin đương sự sẽ đến Cuba bằng chuyến bay đó. Nhưng cho tới khi máy bay cất cánh, chiếc ghế đã ghi danh giữ chỗ cho Snowden vẫn bỏ trống. Một nữ nhân viên của Aeroflot yêu cầu không nêu danh tánh cho hãng tin AP biết rằng Snowden đã không lên chuyến bay SU150, và các phóng viên AP trên máy bay cũng xác nhận là không thấy Snowden có mặt.
Thông tấn xã Nga Interfax vẫn có nhiều liên lạc với các cơ quan an ninh, dẫn một nguồn tin không tiết lộ nói rằng có thể Snowden đã đi một máy bay khác. Tuy nhiên cũng không có tin tức nào cho biết Snowden vẫn còn ở Moscow.
Theo Interfax, thì Nga đã nhận được yêu cầu giữ Snowden lại để dẫn độ và đang xem xét lời yêu cầu. Nhưng cũng nguồn tin này cho biết Nga không thể bắt giữ vì Snowden không qua biên giới vào đất Nga.
Chiều Chủ Nhật, khi từ Hong Kong đến Moscow, Snowden đã vào một khách sạn dành cho hành khách quá cảnh trong khu vực phi cảng quốc tế Sheremetyevo nghĩa là chưa vào đất Nga. Các phóng viên tập trung đông đảo ở phi trường cho biết có hai chiếc xe của tòa đại sứ Ecuador ra đón nhưng không biết Snowden được đưa về đâu. Nhóm WikiLeaks bao gồm các luật sư của tổ chức náy được biết là đã tổ chức chuyến trốn chạy và bảo vệ an toàn về mặt pháp lý cho Snowden.
Cũng có những dự đoán khác nói rằng Nga còn muốn giữ Snowden lại để phỏng vấn khai thác thêm tin tức hầu biết Hoa Kỳ đã do thám điện tử Nga như thế nào. Cựu đại tá tình báo Igor Korotchenko, bây giờ làm bình luận gia về an ninh, nói trên đài truyền hình nhà nước Rossiya 24: “Nếu các cơ quan tình báo Nga không quan tâm đến Snowden thì rõ ràng là họ thiếu chuyên nghiệp đến vụng về”.
Ngoại Trưởng John Kerry đang công du ở Ấn Độ, trong buổi họp báo tại New Delhi sáng Thứ Hai nói rằng sẽ là “rắc rối trầm trung” nếu Nga và Trung Quốc đã được thông báo về ý định chạy trốn đến một nước khác tị nạn mà vẫn cho phép Snowden đi. Theo lời ông: “Hoa Kỳ có thỏa hiệp dẫn độ với Hong Kong. Nếu đã được thông báo mà không thi hành đúng thủ tục, để cho Snowden ra đi, thì chắc chắn việc này sẽ ảnh hưởng đến mối quan hệ và có những hậu quả khác. Với Nga cũng thế”.
Nga không có thỏa hiệp dẫn độ với Hoa Kỳ nhưng Ngoại Trưởng Kerry cho biết trong hai năm gần đây Hoa Kỳ đã cho dẩn độ 7 can phạm mà Nga yêu cầu và “như vậy ngược lại Nga củng phải thấy rằng sự đáp ứng trong việc thi hành pháp luật là quan trọng”.
Các giới chức Hoa Kỳ, từ tòa Bạch Ốc, Hội Đồng An Ninh Quốc Gia đến bộ Tư Pháp bày tỏ sự bất bình và không đồng ý với lời giải thích của Hong Kong, theo đó không thể thi hành việc bắt giữ và dẫn độ Snowden vì theo luật của họ, cần phải có đầy đủ các hồ sơ pháp lý đòi hỏi, mà Hoa Kỳ chưa chuyển tới cùng với yêu cầu dẫn độ.
Hong Kong khẳng định rằng cảnh sát không ngăn cản và cũng không trợ giúp bảo vệ cho Snowden lên máy bay đi qua Nga. Luật sư Albert Ho Chun-yan, một nhà lập pháp thuộc đảng Dân Chủ ở Hong Kong, xác nhận rằng ông đã yêu cầu luật sư Jonathan Man hộ tống Snowden ra phi trường Chep Lap Kok sáng Chủ Nhật, để bảo vệ trong trường hợp có khó khăn gì về mặt pháp lý và Snowdon bị bắt. Tuy nhiên đã không có trở ngại nào xảy ra.
Lãnh thổ tự trị Hong Kong có một số quy chế đặc biệt không phải theo quyết định của Bắc Kinh. Các quan sát viên nhận định là trong vụ này, Bắc Kinh và Hong Kong chắc chắn phải có sự đồng ý để viện vào điều kiện ấy gỡ bỏ trái bom nổ chậm trong mối quan hệ với Hoa Kỳ.
Ngoại Trưởng Ecuador, ông Ricardo Patino đang công du tại Việt Nam, hôm Thứ Hai tuyên bố với các phóng viên tại một khách sạn ở Hà Nội rằng ông không thể nói điều gì về chỗ ở sau khi Snowden không lên chuyến bay đi Havana. Ông cho biết Ecuador đã có tiếp xúc với các giới chức cấp cao ở Nga nhưng không nói khi nào chính quyền Ecuador sẽ quyết định việc cho Snowden tị nạn.
Ngoại Trưởng Ecuador đọc lá thư Edward Snowden gởi Tổng Thống Ecuador xin tị nạn chính trị vì lo ngại sẽ bị ngược đãi ở Hoa Kỳ và không được xét xử công bằng. Theo lời ông Patino, Ecuador sẽ quyết định về việc cho Snowden tị nạn hay không, là căn cứ trên nguyên tắc nhân quyền chứ không phải cân nhắc về lợi ích trong mối bang giao với Hoa Kỳ.
Phía bênh vực Edward Snowden, bao gồm WikiLeaks, một số tổ chức và quốc gia khác, nhân danh quyền tự do ngôn luận và tự do trên Internet ở một xã hội dân chủ. Nhưng trong trường hợp này, Trung Quốc và Nga ở trong hoàn cảnh khó xử vì họ cũng có nhiều quy định giới hạn báo chí và theo dõi hoạt động trên Internet. Ngay chính Ecuador chấp thuận cho Julian Assange tị nạn trong tòa đại sứ ở London và có thể sẽ nhận Edward Snowden, cũng có nhiều hành động vi phạm quyền tự do báo chí bao gồm bắt giữ truy tố ký giả và hạn chế loan báo tin tức.
Trong một tin khác, cựu Phó Tổng Thống Dick Cheney trong một buổi nói chuyện hôm Thứ Hai cho biết các thành viên Quốc Hội, Cộng Hòa cũng như Dân Chủ, tán thành chương trình do thám điện tử của NSA khi khởi đầu năm 2004 và ba năm sau cũng vẫn mạnh mẽ ủng hộ việc này. Ông cho rằng chương trình đã đạt được những kết quả rất quan trọng về an ninh và sự tiết lộ là sự thiệt hại lớn cho Hoa Kỳ. (HC)
