Nguyễn Văn Khanh
“Thời điểm cho một nền hòa bình vĩnh cửu đã đến,” Ngoại Trưởng Hoa Kỳ John Kerry mở đầu cuộc họp báo để loan tin hai đoàn đàm phán Israel và Palestine đã đồng ý bắt đầu cuộc thương thuyết vào tháng tới.
Vẫn theo lời ông Kerry, hai bên thỏa thuận với nhau sẽ bỏ ra 9 tháng trời để đi đến mục đích chấm dứt cuộc chiến kéo dài đã quá lâu để một quốc gia mang tên Palestine thành hình. Trong khoảng thời gian 9 tháng đó, “tất cả mọi vấn đề đều được đặt trên bàn hội nghị” và sẽ được thảo luận một cách rốt ráo.
Ngoại Trưởng John Kerry (giữa) giới thiệu nhà thương thuyết Saeb Erekat (trái) của Palestine và Bộ Trưởng Tư Pháp Tzipi Livni của Israel. (Hình: Win McNamee/Getty Images)
Thông báo của ngoại trưởng Hoa Kỳ được các nhà quan sát ở thủ đô đánh giá là “thành quả đầy bất ngờ” vì hầu như không ai nghĩ chỉ sau vài cuộc thảo luận, 2 đoàn đàm phán Israel và Palestine lại bằng lòng nối lại cuộc thương thuyết từng bị gián đoạn đã 3 năm trời. Ngay chính ông Kerry cũng nhìn nhận điều này, bảo “Tôi không cần phải giấu giếm vì tất cả mọi người đều hiểu đây là một tiến trình đầy khó khăn, nếu dễ dàng thì đã diễn ra từ lâu rồi.” Ông cũng hiểu vẫn còn nhiều người e ngại 9 tháng trời không đủ để hai bên đi đến thỏa hiệp hòa bình, do đó, ông bảo “không còn thì giờ cho những suy nghĩ tiêu cực,” thay vào đó “chúng ta nên nhìn vào quyết tâm và ý chí mong muốn hòa bình của cả 2 phía” để tin tưởng cuộc đàm phán sẽ đem lại kết quả “vì cả 2 bên đều hiểu sẽ phải tương nhượng nhau một cách hợp lý ở những vấn đề khó khăn, khó giải quyết,” nhắc lại “giải pháp 2 quốc gia sống cạnh nhau là giải pháp duy nhất để chấm dứt căng thẳng, không có cách nào khác hơn.”
Trở ngại hiện có vẫn là những điểm cốt lõi mà 2 chính phủ Israel và Palestine chưa hề giải quyết được trong những cuộc đàm phán kéo dài cả 10 năm trước đây: làm thế nào để đảm bảo an ninh cho Israel; thành phố Jerusalem có được chia cho người Palestine để họ lập thủ đô hay không và nếu có, sẽ chia như thế nào, vào thời điểm nào; chuyện người tỵ nạn Palestine muốn trở về quê quán của họ sẽ được giải quyết ra sao, và vấn đề lớn nhất vẫn là chuyện ranh giới của nước Palestine tương lai sẽ được vẽ như thế nào, liệu Israel có chấp thuận đòi hỏi phải trở lại với tấm bản đồ cũ trước ngày cuộc chiến 1967 xảy ra hay không.
Ngay những hoạt động mà chính phủ Israel đang thực hiện ở những khu vực chiếm đóng cũng là vấn đề đầy gai góc. Tài liệu do chính phủ Israel phổ biến cho thấy hiện có khoảng 360,000 người đang sống ở vùng Tây Ngạn, cộng với chừng 300,000 người định cư ở mạn Ðông Jerusalem, phần đất người Palestine cương quyết sẽ đòi để đặt thủ đô. Thủ Tướng Benjamin Netanyahu từng nhiều lần nói “Jerusalem là phần đất bất khả phân chia” và nếu chính phủ bảo thủ do ông lãnh đạo cương quyết với lập trường này, chắc chắn cuộc đàm phán hòa bình sẽ lại lâm vào bế tắc.
Các viên chức thân cận với ông Kerry cũng tin rằng bất chấp sự phản đối của Hoa Kỳ, Thủ Tướng Netanyahu sẽ tiếp tục xây các khu định cư trên phần đất mà người Palestine đòi phải trả cho họ. Một nguồn tin chưa thể kiểm chứng được cho hay khi gặp ông Kerry ở Jerusalem hồi đầu tháng này, thủ tướng Israel có nói điều này, bảo ông dự tính xây thêm khoảng 1,000 căn nhà nữa, và sẽ tiếp tục đưa người đến định cư.
Giới thạo tin ở Washington cho hay thời gian 9 tháng đàm phán “không phải là thời gian dài” do đó “không ai vội đặt ra những chỉ tiêu phải đạt được.” Ðiều 2 đoàn đàm phán Israel và Palestine đồng ý với nhau là trong khoảng thời gian kéo dài từ đầu Tháng Tám năm nay cho tới cuối Tháng Tư năm tới, “không bên nào được quyền tự ý rời phòng họp hay bỏ cuộc,” và tất cả những cuộc gặp đều có sự hiện diện của đại diện Hoa Kỳ là ông Martin Indyk. Ông Indyk trước đây từng làm đại sứ Hoa Kỳ ở Israel, vài ngày trước đây mới được Tổng Thống Barack Obama cử làm đặc sứ đặc trách đàm phán hòa bình Trung Ðông.
Chuyện bên lề: cả Israel lẫn Palestine cũng đồng ý sẽ giữ kín mọi chi tiết xảy ra trong phòng hội, chọn Ngoại Trưởng Kerry là người duy nhất được quyền phổ biến tin tức hoặc bình luận về diễn tiến của cuộc đàm phán.
