Hà Giang/Người Việt
Sau kết quả thảm bại trong cuộc bầu cử cuối năm 2012: không giành được Tòa Bạch Ốc, không giành được quyền kiểm soát Thượng viện, và mất ghế tại Hạ viện, nhiều người đã tỏ ra bi quan về tương lai của đảng Cộng Hòa, hay ít nhất nêu câu hỏi, có phải đã đến lúc đảng Cộng Hòa phải chuyển hướng?
Thống Đốc Chris Christie và vợ là bà Mary Pat Christie vui mừng sau khi ông đắc cử nhiệm kỳ thứ hai (Hình: Kena Betancur / Getty Images)
Vì thế, tối Thứ Ba, giới phân tích đã chăm chú theo dõi kết quả của hai cuộc bầu cử quan trọng nhất nước: Tranh dành chức thống đốc giữa hai ứng cử viên thuộc hai đảng đối nghịch ở New Jersey và Virginia.
Và với kết quả tại New Jersey, ứng cử viên Chris Christie thuộc đảng Cộng Hòa thắng lớn, trong khi tại Virginia, thắng viên đảng Cộng Hòa Ken Cuccinelli bị thất bại, sự phân tích chắc hẳn sẽ không dễ, nếu giữa hai ứng cử viên này không có sự khác biệt rõ ràng.
Nói về sự khác biệt này, nhà khoa học chính trị Quentin Kidd thuộc đại học Christopher Newport, Virginia phát biểu:
“Người ta không thể không nhìn thấy sự tương phản giữa Cuccinelli và Christie – và một giới hạn rõ ràng mà một ứng cử viên thuộc đảng Trà (Tea Party) không thể vượt qua trong một tiểu bang rất cạnh tranh về mặt chính trị.”
Đồng ý với Quentin Kidd, nhiều nhà phân tích khác nhận định rằng kết quả cuộc bầu cử tối thứ Ba có thể là một lời cảnh báo cho đảng Cộng Hòa trước kỳ bầu cử giữa mùa vào năm 2014, và cuộc đua vào Tòa Bạch Ốc năm 2016. Và theo họ, một ứng cử viên Cộng Hòa có thể thắng, miễn là đừng bảo thủ
Hãy thử xét kết quả bầu cử của từng tiểu bang:
Cộng Hòa “vừa phải” thắng ở New Jersey
Tại tiểu bang New Jersey, Thống Đốc Chris Christie, một thành viên đảng Cộng Hòa, với quan điểm trung dung (vừa phải) thắng đối thủ Barbara Buono của đảng Dân Chủ, tái đắc cử một cách vẻ vang.
Ông Christie đoạt được 67% phiếu cử tri phụ nữ, 48% phiếu của dân Hispanic, 32% phiếu cử tri đảng Dân Chủ, và 21% phiếu cử tri da đen.
Với chiến lược không ứng cử trong vai trò một đảng viên Cộng Hòa cực kỳ bảo thủ, Thống đốc Christie đã thắng lớn. Sự tái đắc cử dễ dàng của Chris Christie trong một tiểu bang nghiêng về đảng Dân Chủ là một tín hiệu mạnh cho thấy sự hấp dẫn của các thành viên có quan điểm vừa phải của đảng Cộng hòa. Ông Christie cũng chứng tỏ có khả năng đạt được thỏa thuận vượt qua ranh giới đảng phái. Thành công của ông cho thấy đảng Cộng Hòa cần làm gì trong mùa bầu cử năm 2016, nếu họ muốn có hy vọng dành lại Tòa Bạch Ốc. Dĩ nhiên, ông Christie mong chính mình sẽ là người được đảng đề cử là ứng cử viên Tổng Thống trong vài năm tới.
Cộng Hòa bảo thủ thua ở Virginia
Trong khi đó, tại tiểu bang Virginia, ứng cử viên Ken Cuccinelli, đại diện giới Cộng Hòa bảo thủ đã bị ứng cử viên Terry McAuliffe, đảng Dân Chủ đánh bại.
Giới phân tích cho rằng Ken Cuccinelli bị đánh bại vì cử tri các quận đông người đi bầu ở các ngoại ô xung quanh Washington xem ông là thành viên của Tea Party, phe cực đoan của đảng Cộng Hòa, những người có quan điểm chống phá thai tuyệt đối, buộc cả các nạn nhân bị cưỡng hiếp phải giữ bào thai và sinh con.
Sự thất bại của Ken Cuccinelli cho thấy một thành viên đảng Cộng Hòa quá bảo thủ không thể thắng được, nhất là ở một tiểu bang như Virginia.
Virginia trước đây là một tiểu bang đỏ, thuộc đảng Cộng Hòa, giờ đã ngả sang mầu tím, vì ngày càng có khuynh hướng ủng hộ đảng Dân Chủ, vì dân số da mầu ngày càng đông, một hiện tượng đang xẩy ra khắp nơi trên nước Mỹ.
Giới phân tích cho rằng cách hành xử của Cuccinelli’s khiến ông trở thành tiêu điểm cho các cuộc tấn công từ nhiều thành phần dân chúng. Cử tri cáo buộc ông là thành phần dính dáng tới khối cực đoan Tea Party đã khiến chính phủ liên bang bị đóng cửa và gây ra cuộc tranh luận gay gắt về trần nợ vào tháng trước.
Thêm vào đó, các kết quả trưng cầu dân ý trong tháng cuối cùng trước cuộc bỏ phiếu cho thấy Cuccinelli đã bị việc đóng cửa chính phủ làm tổn hại. Khi ông cùng đi tranh cử với Ted Cruz, người bị cho là chủ mưu trong việc shutdown, thì nhiều người cho rằng số mệnh ông coi nhữ đã được an bài.
Sự lựa chọn khó khăn
Dựa trên kết quả bầu cử ở hai tiểu bang New Jersey và Virginia, nhiều người cho rằng đảng Cộng hòa cần có một sự lựa chọn dứt khoát trong tương lai: Họ có thể đề cử các ứng cử viên có khuynh hướng “vừa phải” để dành chiến thắng, hoặc tiếp tục giữ truyền thống chỉ đề cử những thành phần cực đoan cánh hữu – và đối diện vói nguy cơ thua cuộc.
Vấn đề nằm ở chỗ liệu hai phe trong đảng Cộng Hòa có thể có thể chấm dứt sự phân hóa ý thức hệ để thống nhất lại trước thực tại?
Giới phân tích chính trị cho rằng đây không phải là một chọn lựa dễ dàng.
Có nhiều dấu hiệu cho thấy phe bảo thủ đã phổ biến nhận định của riêng họ về kết quả bầu cử ở Virginia. Họ lập luận rằng việc giữ vững lập trường (bảo thủ) vẫn là một yếu tố cần có để đưa đến thành công. Họ vạch ra rằng McAuliffe chỉ thắng Cuccinelli được 2.5% mặc dù đã bỏ ra gấp 4 lần tiền để tranh cử. Phe cực hữu cũng nói rằng Cuccinelli suýt nữa đã giành được chiến thắng nhờ ông vận động chống lại Obamacare một cách mãnh liệt, giữa lúc trang mạng Healthcare.gov đang gặp trục trặc, và họ nói phải chi cuộc bầu cử xẩy ra chậm một hai tuần nữa thì có lẽ Cuccinelli đã toàn thắng.
Con số không nói dối
Có phải sự thành công của Chris Christie tại New Jersey là một khuôn mẫu cho đảng Cộng Hòa noi theo không? Christie cho thấy ông thỉnh thoảng có thể làm việc với đảng Dân Chủ, như cùng xuất hiện với Tổng Thống Obama trong thời gian tiểu bang New Jersey bị bão Sandy, ông cũng biết tránh xa đảng Cộng Hòa khi cần, như tránh xa không dính dáng đến quyết định đóng cửa chính phủ của đảng.
Câu trả lời có thể nằm ở tiểu bang Virginia nhiều hơn ở New Jersey. Và câu trả lời đó nằm trong những con số.
Dữ liệu từ các cuộc thăm dò cử tri sau khi phòng phiếu đóng cửa cho thấy trên toàn toàn tiểu bang Virginia, chỉ có 28% nói họ ủng hộ Tea Party. 60% cho rằng nên hợp pháp hóa việc phá thai, trong những người này, McAuliffe đoạt được 67% số phiếu. Có 44% cử tri tự nhận mình là trung dung hay “vừa phải” và với thành phần này, McAuliffe dẫn Cuccinelli 20%. Đáng chú ý nhất, 51% số cử tri là phụ nữ – và với họ, McAuliffe dẫn 9 điểm, cùng số điểm mà Tổng thống Obama đã dẫn trong cử tri phụ nữ ở Virginia phụ nữ cách đây một năm.
Thật khó có thể đoán chắc việc tương lai.
Nhưng dầu sao sự đắc cử của Christie đã chứng minh được rằng với một quan điểm và hành xử trung dung, đảng Cộng Hòa vẫn còn được một số đông dân chúng ưa chuộng.
Và thất bại của Cuccinelli cho thấy, tại một tiểu bang “không quyết định” (swing state) như Virginia, muốn đắc cử, một ứng cử viên tổng thống thuộc đảng Cộng Hòa phải vừa chiếm được phiếu của các cử tri nghiêng bảo thủ, và phiếu của cử tri cấp tiến hơi nghiêng về đảng Dân Chủ hơn, như ở những vùng quanh Hoa Thịnh Đốn.
