Hùng Tâm/Người Việt
Những vấn đề nan giải của Âu Châu trong năm 2014
Theo thông lệ do các nhà sáng lập đặt ra từ nửa thế kỷ, mỗi năm một quốc gia hội viên sẽ luân phiên là chủ tịch của tổ chức Âu Châu trong sáu tháng. Kể từ mùng 1 Tháng Giêng này cho đến cuối Tháng Sáu, Hy Lạp là Chủ tịch của Liên Hiệp Âu Châu rồi nhường vai trò chủ tịch cho Ý Ðại Lợi trong sáu tháng cuối năm. Kể từ khi gia nhập Cộng Ðồng Âu Châu vào năm 1981, đây là lần thứ năm mà Hy Lạp đảm nhiệm vai trò chủ tịch này. Hy Lạp cũng lại là quốc gia bị khủng hoảng nặng nhất trong khối Euro nên vai trò chủ tịch trong sáu tháng sắp tới sẽ có ý nghĩa đặc biệt. “Hồ Sơ Người Việt” trong số đầu tiên của năm 2014 xin nhắc đến sự kiện này.
Vai trò chủ tịch
Liên Hiệp Âu Châu hay Liên Âu ngày nay thành hình từ nỗ lực hợp tác của các nước Âu Châu sau Ðệ nhị Thế chiến và khởi đầu với Cộng Ðồng Kinh Tế Âu Châu EEC, ra đời vào năm 1957. Sau này, tổ chức có nhiều đổi thay trong tinh thần hội nhập chặt chẽ hơn, thành Thị Trường Chung Âu Châu, rồi Cộng Ðồng Âu Châu và sau cùng mới là Liên Hiệp Âu Châu. Ngay từ đầu, các thành viên muốn quân bình hai hướng trái ngược là hội nhập các nước vào cấp siêu quốc gia và sự hợp tác giữa các chính quyền dù sao vẫn còn chủ quyền cho nên mới lập ra vai trò chủ tịch luân phiên. Khi Cộng Ðồng Kinh Tế đổi dần thành Liên Âu với số thành viên từ sáu nước mở ra 28 nước thì vai trò chủ tịch có giảm phần quan trọng so với ngày trước, vào các năm 1957 hay 1993.
Ngày nay, chủ tịch luân phiên có nhiệm vụ thiết lập nghị trình cho toàn khối, tổ chức các phiên họp và tạo điều kiện thảo luận giữa các cơ chế chuyên môn của tổ chức với các quốc gia hội viên. Chủ tịch luân phiên không có quyền quyết định về định chế và chánh sách trong sáu tháng đảm nhiệm công việc, nhưng thật ra vẫn có ảnh hưởng khi nhấn mạnh đến một vấn đề cần các hội viên cùng thảo luận.
Thí dụ nổi bật là trong sáu tháng vừa qua, Lithuania đã là Chủ tịch Luân phiên của Âu Châu.
Là một nước Ðông Á khá nhỏ, chỉ có ba triệu dân trong vùng biển Baltic, vừa thoát khỏi chế độ Xô viết năm 1991 và gia nhập Liên Âu từ năm 2004, Lithuania không có sức nặng bằng các nước lớn và kỳ cựu như Ðức hay Pháp hay Ba Lan, là một nước vào sao. Nhưng lãnh đạo xứ này rất quan tâm đến hoàn cảnh của các nước Ðông Âu và Trung Âu trước sức hút hay sức ép của Liên bang Nga. Khi Lithuania làm Chủ tịch Luân phiên thì đưa hồ sơ này vào nghị trình và khiến dư luận càng chú ý đến những động thái của Nga tại Ukraine trong Tháng Mười Hai vừa qua khi Chính quyền Ukraine của Tổng thống Viktor Yanukovich từ chối ký kết hiệp ước với Âu Châu tại một thượng đỉnh do Lithuania tổ chức ở thủ đô Vilnius vào cuối Tháng Mười Một.
Vai trò chủ tịch của Hy Lạp
Hy Lạp đã có năm lần làm Chủ tịch của Âu Châu. Muốn hiểu rõ chuyện năm nay thì cũng nên nhìn lại thời xưa.
Hy Lạp bị chế độ quân phiệt cai trị từ năm 1967 đến 1974. Sau khi thoát nạn độc tài Hy Lạp được các nước Âu Châu yểm trợ và hội nhập vào Cộng Ðồng Âu Châu kể từ đầu năm 1981. Sau đó đến lượt hai nước còn lại ở miền Nam, là Bồ Ðào Nha và Tây Ban Nha, vào năm 1986. Chúng ta không quên ba nước này bị nạn độc tài từ quá lâu và mới chỉ được dân chủ hóa về sau.
Gia nhập Cộng Ðồng Âu Châu rồi, Hy Lạp làm chủ tịch vào nửa cuối của năm 1983 khi Âu Châu mới chỉ có 10 hội viên. Nhiệm kỳ sáu tháng đó không có biến cố đặc biệt ngoài ý nghĩa tượng trưng của một nước nghèo, mới thoát nạn độc tài được 10 năm thì lên lãnh đạo Âu Châu. Lần thứ hai từ giữa năm 1988 cũng chẳng có gì đáng nói, dù Ðông Âu đã bắt đầu rúng động. Ðến lần thứ ba làm chủ tịch vào đầu năm 1994 thì Hy Lạp có vai trò quan trọng hơn vì đấy là lúc Thỏa ước Maastricht vừa thành hình để lập ra Liên Âu và đến Tháng Sáu thì các nước Áo (Austria), Phần Lan (Finland) và Thụy Ðiển (Sweden) chính thức ký đơn xin gia nhập. Lần thứ tư, vào đầu năm 2003, Hy Lạp chứng kiến việc 10 quốc gia Ðông Âu và Trung Âu xin gia nhập, Liên Âu mở rộng với mức độ chưa từng thấy.
Bây giờ là lần thứ năm, khi Hy Lạp cùng các nước lâm nạn tài chánh tại miền Nam đã trải qua nhiều khó khăn. Lần này, nghị trình của Hy Lạp trong vai trò chủ tịch là xúc tiến và hoàn tất kế hoạch cấp cứu các hội viên lâm nạn trong khối Euro, trong đó có chính mình.
Trước hết là việc thúc đẩy nỗ lực thống nhất ngân hàng.
Cuối Tháng Mười Hai vừa qua, các hội viên của Euro đã có thỏa thuận ban đầu về cơ chế thống nhất các quyết định liên hệ đến ngân hàng. Hy Lạp sẽ đẩy mạnh hơn để Quốc hội Âu châu phê chuẩn dự án đó. Nhưng đấy sẽ là cuộc chay đua với tấm lịch vì nhiệm kỳ của Quốc Hội sẽ kết thúc vào đầu năm nay, trước khi Âu Châu bầu ra Quốc Hội mới vào Tháng Năm này. Ðã vậy, hôm 19 tháng trước, Chủ tịch Quốc Hội Âu Châu vẫn cho rằng tiến trình phê chuẩn sẽ còn trải qua nhiều đợt đàm phán lâu dài vì nhiều hội viên không đồng ý.
Thứ hai, do vị trí của mình giữa biển Ðịa Trung Hải ở miền Nam Âu Châu, Hy Lạp muốn Liên Âu nhấn mạnh đến hồ sơ di dân. Lý do là bạo động đã bùng nổ tại Bắc Phi và Trung Ðông, nơi có Syria đang khủng hoảng, khiến nạn dân và cả di dân lậu đã tràn vào các nước Âu Châu ở miền Nam. Hy Lạp muốn Liên Âu tăng cường kiểm soát biên giới và trợ giúp các nước bị di dân tràn ngập nhưng chắc là khó thành công y như Ý Ðại Lợi sẽ bị khi làm Chủ tịch Luân phiên vào nửa cuối của năm nay. Lý do là các nước Liên Âu chỉ có thể gia tăng trợ cấp cho việc kiểm soát và trợ giúp di dân chứ chưa sẵn sàng giải quyết hồ sơ nóng là chánh sách tiếp nhận dân tỵ nạn.
Thứ ba, Hy Lạp còn muốn Liên Âu hợp tác và hội nhập sâu đậm hơn để giải quyết ba vấn đề lớn là thất nghiệp, phục hồi kinh tế và thống nhất chánh sách. Ðây là nghị trình khó thành công nhất vì tình hình kinh tế vẫn còn kém sáng sủa, thất nghiệp quá cao và các nước lại thiếu thống nhất về hai yêu cầu trái ngược là chấn chỉnh chi thu và kích thích kinh tế.
Trong khi đó bản thân quốc gia chủ tịch cũng có những vấn đề riêng là kinh tế bị suy trầm sáu năm liền với thất nghiệp từ 9.5% vào năm 2009 đã vọt lên 27% vào năm 2013 và gánh nợ có thể lên tới 157 Tổng sản lượng GDP vào năm 2020 này. Nghĩa là trong nỗ lực cấp cứu các nước lâm nạn của nghị trình, chính chủ tịch luân phiên có thể yêu cầu các nước xóa nợ cho mình. Và ở trong nước, tình hình chính trị quá phức tạp cũng không cho phép Hy Lạp có được hệ thống lãnh đạo đủ mạnh để giải quyết vấn đề của mình.
Vì vậy, vai trò chủ tịch của Hy Lạp trong sáu tháng tới sẽ gặp nhiều khó khăn và lấy quyết định sẽ là các cơ chế chuyên môn của Liên Âu tại thủ đô Bruxelles với ảnh hưởng rất lớn của các quốc gia mạnh nhất, như Ðức hay Pháp.
Nhưng vấn đề không chỉ có vậy.
“Con quái vật Âu Châu”
Cuối Tháng Năm tới đây, Liên Âu sẽ bầu lại Quốc Hội. Trong các nước thành viên, khuynh hướng hoài nghi và thậm chí chống đối việc thống nhất Âu Châu lại đang có vẻ thắng thế.
Tại Pháp, chính đảng hữu khuynh và chống Âu Châu là Mặt Trận Quốc Gia (Front National) của bà Marine Le Pen đang tiến lên thành một đảng có thế giá chứ không là một lực lượng nhuốm mùi phát xít của một thiểu số ở ngoài rìa. Tại Hòa Lan (Netherland), đảng Ðấu tranh cho Tự do của ông Geert Wilders cũng có lập trường tương tự. Và hai quốc gia này là những thành viên sáng lập của Âu Châu. Bây giờ hai đảng nói trên đã quyết định hợp tác khi tranh cử để có tiếng nói thống nhất trong Quốc Hội Âu Châu.
Mục tiêu, theo cách phát biểu của ông Wilders là “đánh con quái vật gọi là Âu Châu” bằng cách từ bỏ chế độ tiền tệ thống nhất (đồng Euro), chấm dứt vai trò chuẩn chi ngân sách của Bruxelles và gỡ bỏ những nỗ lực hội nhập của Âu châu trong nửa thế kỷ vừa qua!
Hai chính đảng này và cả khuynh hướng chối bỏ Âu Châu chỉ có được khoảng 25% cử tri ủng hộ, nhưng vẫn là một phần tư đáng kể và một lực cản đáng sợ.
Hy Lạp lại làm chủ tịch vào thời điểm này, tiếp theo đến lượt Ý Ðại Lợi, một quốc gia có vấn đề nghiêm trọng không kém. Khi nêu nghị trình thảo luận, họ phải đối đầu trước tiên với phong trào chống Âu Châu bên trong từng nước, sẽ kết tinh vào cuộc bầu cử Quốc Hội.
Kết luận ở đây là gì?
Trong sáu tháng đầu năm qua sáu tháng cuối năm, Liên Âu sẽ còn gặp nhiều sóng gió chính trị và vụ khủng hoảng Euro có thể lại tái phát.
Vai trò và khả năng của Hy Lạp không đẩy lui được nguy cơ này.
Ðấy là dịp thuận tiện cho Liên Bang Nga tung ra nhiều đòn ly gián và phân hóa khác.
Chúng ta sẽ có cả năm 2014 để theo dõi chuyện này.
