Andreas Lorenz
Cuộc xung đột đang leo thang hết sức nguy hiểm ở Đông Á. Trung Quốc và Việt Nam tranh giành nhau những hòn đảo bé nhỏ trong một vùng giàu nguyên liệu. Cả hai nhà nước cộng sản thường hay khiêu khích nhau – cả về quân sự.
Ai nhìn vào tấm bản đồ của nước Cộng hòa Nhân dân sẽ phát hiện ra một phần nhỏ được thêm vào ở góc phía dưới bên phải. Đó là biển Đông mà trên đó có thể nhìn thấy được nhiều chấm nhỏ: các quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Quanh chúng có những đường màu đỏ, gần như chạm vào các bãi biển của Malaysia và Philippines.
Chính thức thì người Trung Quốc gọi những đoạn màu đỏ đó là ‘biên giới chiến lược’ của đảo Hải Nam của họ. Tức là tất cả những cái chấm đó, dù chúng có nhỏ cho tới đâu, đều thuộc về nước Cộng hòa Nhân dân.
Một người lính Cảnh Sát Biển Việt Nam đang quan sát một chiếc tàu của lực lượng hải giám Trung Quốc. Hình: Reuters
Vài cái chấm đó đã gây ra cuộc tranh cãi mới đây giữa hai chính phủ cộng sản Việt Nam và Trung Quốc. Ở Việt Nam đã xảy ra bạo động chống Trung Quốc, ít nhất là một người Trung Quốc đã chết, hàng trăm người được cho là đã hoảng sợ rời nước. Mới đây, khi tàu kéo Trung Quốc đưa một giàn khoan dầu tới trước quần đảo Hoàng Sa thì còi báo động đã hú lên ở Hà Nội. Giàn khoan này nằm cách bờ biển Việt Nam 130 hải lý, tức rõ ràng là trong vùng ‘đặc quyền kinh tế’ của nước này, chính phủ tuyên bố. Rõ ràng là Trung Quốc đã vi phạm chủ quyền Việt Nam và luật pháp quốc tế.
Ai đúng, điều này thì không rõ ràng. Quần đảo Hoàng Sa – tổng cộng 30 đảo – tuy là đã được vẽ trên các tấm bản đồ hàng hải từ thời nhà Nguyên (1271 – 1368), điều được Bắc Kinh đánh giá như là bằng chứng cho tuyên bố chủ quyền của họ. Thế nhưng rồi người Việt chiếm hữu chúng sau đó, rồi tới người Pháp, những người đã chiếm lấy chúng như là một phần của thuộc địa Việt Nam của họ. Ngay cả người Đức cũng có mặt ở đó năm 1883. Họ muốn đo đạc vùng này, từ những lý do nào đó, nhưng đã rút lui sau khi Bắc Kinh phản đối.
Cộng sản chống cộng sản
Hai năm sau lần chiếm quyền năm 1949, người cộng sản Trung Quốc tuyên bố rằng các hòn đảo đó thuộc lãnh thổ của họ. Điều này là hoàn toàn không đúng, người cộng sản Việt Nam giải thích. Trước đó, Trung Quốc chưa từng thống trị các hòn đảo này bao giờ. Nhưng mà họ, người Việt, đã cai trị quần đảo Hoàng Sa từ thế kỷ 17. Các văn kiện chứng minh cho điều đó.
Hai chiếc tàu chiến Trung Quốc bây giờ đang hoạt động trong vùng này, để trong trường hợp cần thiết thì sẽ dùng bạo lực mà phô diễn yêu cầu chủ quyền của Trung Quốc. Trong quá khứ, đại bác cũng đã từng lên tiếng, như khi Trung Quốc đổ bộ lên một vài hòn đảo. Năm 1974, 18 thủy thủ Việt Nam đã tử trận trong một trận đánh. Việt Nam và Trung Quốc luôn bắt giữ ngư dân của nước kia, vì họ bị cho rằng những ngư dân này đã quăng lưới bắt cá ở vùng biển không phải của mình. Năm 2011, Bắc Kinh đã yêu cầu các doanh nghiệp BP và Exxon Mobile, được Việt Nam giao nhiệm vụ, hãy chấm dứt tìm dầu tại những vùng biển do Trung Quốc tuyên bố chủ quyền.
Hòn đảo lớn nhất, Phú Lâm, rộng 2,1 kilômét vuông. Năm 1971, lính Trung Quốc xây ở đây một bến cảng, sau đó là thêm môt phi trường mà máy bay chiến đấu có thể đáp xuống được. Tháng Bảy 2012, chính phủ Trung Quốc thành lập trên đảo Phú Lâm (cách Hải Nam 16 giờ tàu) đơn vị hành chánh Tam Sa – với bưu điện, hai xe cảnh sát, một trường học và một chi nhánh của Thư viện Quốc gia, được trang bị cho 20,000 quyển sách. Cơ quan này quản lý Hoàng Sa và Trường Sa, Bắc Kinh tuyên bố. Việt Nam và Philippines phản đối – nhưng không thể làm gì được.
Tháng Sáu 2012, website của Bộ Dân chính Trung Quốc thông báo thành lập “thành phố Tam Sa” với phạm vi quản lý bao gồm hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam. Trong hình: Trẻ em Việt nam vui chơi trên đảo Trường Sa Lớn. Nguồn hình: tuoitre.vn
Sáu quốc gia tranh cãi
Còn phức tạp hơn là tình hình ở Trường Sa – tổng cộng tròn 150 đảo đá, đảo san hô vòng và rạn san hô, trong đó chỉ có năm kilômét vuông là nhô lên khỏi mặt nước. Trung Quốc, Việt Nam, Đài Loan, Malaysia, Brunei và Philippines tuyên bố chủ quyền chúng. Hòn đảo tương ứng nằm gần đất liền nhất cách Philippines 190 kilômét, cách bờ biển Việt Nam 475, cách Malaysia tròn 300 và cách tỉnh cực nam của Trung Quốc, đảo Hải Nam, tới hơn 1000 kilômét.
Mới đây, chính phủ Philippines đã phản đối ở Bắc Kinh, rằng người Trung Quốc bắt đầu xây một đường băng trên Gạc Ma do Philippines tuyên bố chủ quyền. Bộ Ngoại giao Trung Quốc bác bỏ lời phản đối này: Gạc Ma rõ ràng là thuộc nước Cộng hòa Nhân dân.
Ngày 15 tháng Năm, 2014, Bộ Ngoại giao Philippines đã công bố các bức ảnh để khẳng định việc cáo buộc Trung Quốc đang xây đường băng trên đảo Gạc Ma (Johnson South Reef) mà Manila gọi là Mabini Reef, thuộc quần đảo Trường Sa. Nguồn: AFP
Xung đột hải đảo này có nhiều lý do nghiêm trọng: đó là về tình cảm quốc gia bị tổn thương, về an ninh hàng hải – và về rất nhiều tiền. Ai thống trị Hoàng Sa và Trường Sa sẽ kiểm soát hành lang quan trọng giữa Tây Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương. Tuyến đường này quan trọng đối với hạm đội Mỹ, nhưng cũng cho cả những tàu thương mại hàng ngày đi xuyên qua đây với những lượng hàng hóa và nguyên liệu rất lớn.
Thêm vào đó, ở đây có những vùng giàu cá, hàng triệu con người trong các quốc gia nằm xung quanh phải dựa vào nguồn cá này. Nhưng điều quan trọng nhất: theo số liệu Trung Quốc, người ta phỏng đoán có tròn 25 tỉ mét khối khí đốt và, tùy theo tính toán, từ 28 tới 105 tỉ thùng dầu. Để so sánh: cho tới nay, trên đất và ở biển, người ta đã khai thác tròn 650 tỉ thùng. Thêm vào đó, có thể khai thác 370.000 tấn phosphor. Cách quần đảo Trường Sa một chút về hướng Bắc, các nhà dịa chất phỏng đoán có thêm mười hai tỉ tấn dầu nữa.
Chưa nhìn thấy một giải pháp cho tranh cãi này: cho tới nay, Bắc Kinh khước từ không để cho Tòa án Quốc tế giải quyết vụ việc này. Vì ‘những gì không thể thương lượng thì cũng không cần tới quan tòa’, người Trung Quốc lý luận như vậy.
Phan Ba dịch từ Spiegel Online.
