Nguyễn Văn Khanh (Từ Washington DC)
Mặc dù văn phòng chủ tịch Khối Ða Số đã báo trước cho bên Tòa Bạch Ốc biết cuộc gặp gỡ “không thân thiện” mà ngược lại, “rất gây cấn,” nhưng không ai nghĩ chuyện lại nặng nề đến thế. Chỉ nhìn các khuôn mặt nghiêm nghị của các vị nghị sĩ khi bước vào phòng họp và với khuôn mặt đăm chiêu lẫn bực bội khi họ rời phòng họp, đủ cho mọi người hiểu cuộc gặp diễn ra trong bầu không khí đầy căng thẳng.
Thượng Sĩ Bowe Bergdahl. (Hình: Getty Images)
Ðúng 4 ngày sau khi Tổng Thống Hoa Kỳ Barack Obama báo tin đánh đổi 5 tên khủng bố Taliban lấy Thượng Sĩ Bowe Bergdahl, Tòa Bạch Ốc đồng ý cử người sang Thượng Viện để trình bày cho các vị dân cử lưỡng đảng biết tất cả mọi chuyện dẫn đến cuộc trao đổi đang gây nhiều tranh cãi đó.
Phái đoàn hành pháp gồm cả 2 ông thứ trưởng Quốc Phòng và Ngoại Giao, đi chung với Ðô Ðốc Phụ Tá Tổng Tham Mưu Trưởng James Winnefeld, ông Phụ Tá Giám Ðốc An Ninh Tình Báo Quốc Gia Robert Cardillo và dàn luật sư của Tòa Bạch Ốc, bên Thượng Viện có chừng 60 vị nghị sĩ Cộng Hòa lẫn Dân Chủ.
Vì đây là cuộc họp kín, nên hai phía đều không tiết lộ những điều được nói tới trong phiên họp, chỉ trình bày đại ý cho biết lập pháp không hài lòng về chuyện Tòa Bạch Ốc không thông báo trước 30 ngày như luật định, cũng như không hài lòng với việc đổi 5 tên khủng bố thuộc hàng cao cấp nhất của Taliban lấy một binh sĩ Mỹ, nhất là anh quân nhân được đánh đổi lại là người bị chính các đồng đội tố cáo là đào ngũ, không xứng đáng để được quốc gia đón chào như những anh hùng quân đội đã cầm súng chiến đấu trước khi họ bị địch quân bắt làm tù binh.
Thượng Nghị Sĩ Marco Rubio (Cộng Hòa-Florida) cho hay “tôi đã đặt các câu hỏi cho 2 vấn đề này” và “không hài lòng với lời giải thích bên hành pháp đưa ra, khi họ bảo rằng trước khi quyết định đã tính toán rất kỹ lưỡng, nắm bắt cơ hội khi thấy có lợi cho quốc gia.” Bà Susan Collins (Cộng Hòa-Maine) nói rõ hơn “khi nghe họ trả lời những câu hỏi chúng tôi nêu ra, tôi tự nghĩ là nếu là mình, tôi không bao giờ chấp nhận một cuộc trao đổi như thế,” nghị sĩ Cộng Hòa Jerry Moran (Kansas) vừa lắc đầu vừa bảo “tôi chẳng học hỏi hay biết gì thêm trong cuộc họp này,” vì “những gì họ nói đều là những điều chúng tôi đã biết qua báo chí,” khi hỏi đến chuyện có phải anh thượng sĩ Bộ Binh này đào ngũ hay không “họ tìm đủ mọi cách tránh né để không phải trả lời câu hỏi đó.” Nói cách khác, theo lời Thượng Nghị Sĩ Mark Kirk của tiểu bang Illinois, dây là cuộc tiếp xúc “vô bổ, chẳng được gì cả.”
Không chỉ đảng Cộng Hòa chỉ trích, cánh Dân Chủ cũng lên tiếng bày tỏ thái độ không hài lòng với lối làm việc của hành pháp khi “không thông báo cho Quốc Hội biết trước ít nhất 30 ngày trước” khi di chuyển tù nhân ra khỏi trại giam Guantanamo, và cũng thông báo cho các vị dân cử trong Ủy Ban Tình Báo biết quyết định trao đổi tù nhân. Một trong những người lên tiếng chỉ trích Tòa Bạch Ốc về chuyện này là bà Thượng Nghị Sĩ Chủ Tịch Ủy Ban Diane Feinstein của California, cho hay bà chỉ được biết tin rất quan trọng này “qua báo chí,” kế đến là Thượng Nghị Sĩ Jay Rockerfeller (W. Virginia) bảo rằng ông có thể chấp nhận chuyện hành pháp sơ sót không gọi báo tin “nhưng rất bực bội khi nghe Tòa Bạch Ốc nói rằng họ thường xuyên báo cho Quốc Hội biết mọi diễn tiến,” vì điều đó “hoàn toàn sai sự thật.” Ông Rockerfeller kể thêm lần cuối cùng “bên hành pháp nói với chúng tôi chuyện này là hồi 2011 hoặc 2012,” tức cách đây ít nhất đã 2 năm, mỉa mai bảo “lúc đó tôi còn đang học tiểu học.”
Ðể chống đỡ, Tổng Thống Obama cho biết lý do ông đồng ý thực hiện cuộc trao đổi này một cách cấp tốc “vì thời điểm thuận lợi” và “vì tình trạng sức khỏe của Thượng Sĩ Bowe Bergdahl, người bị Taliban giam giữ năm 2009 cho đến ngày được trả tự do vào Thứ Bảy tuần trước.”
Theo lời Thượng Nghị Sĩ Cộng Hòa John McCain, dù ở bất kỳ tình huống nào “Tòa Bạch Ốc cũng đã phạm luật và làm điều sai trái khi trả tự do cho 5 tên khủng bố,” những kẻ bị ông gọi là “bọn tay nhuốm đầy máu.” Ông McCain, người từng chiến đấu ở Việt Nam và từng bị quân cộng sản bắt giữ làm tù binh cũng cho rằng quyết định điều đình với khủng bố là điều không thể chấp nhận được vì “vi phạm đạo đức chính trị” và tạo lý do cho bọn gian tìm bắt các công dân Hoa Kỳ, “vì bọn chúng nghĩ thế nào chính phủ cũng sẽ thương lượng, điều đình với chúng.”
Bên cạnh những trở ngại chính trị chưa thể giải quyết được nêu trên, dư luận khắp nơi cũng chú ý đến những cáo buộc do chính đồng đội của Thượng Sĩ Bergdahl đưa ra với báo chí, kết tội anh binh sĩ 28 tuổi này đào ngũ, tự ý bỏ trốn khỏi doanh trại và lọt vào tay quân Taliban, chứ không phải bị chúng bắt làm tù binh. Ðồng đội của Thượng Sĩ Bergdahl còn nói rằng anh Bergdahl phải chịu trách nhiệm về cái chết của những binh sĩ đã hy sinh trong những cuộc hành quân được thực hiện để tìm và giải cứu anh ta.
Bộ Quốc Phòng cho biết sẽ mở cuộc điều tra để tìm hiểu sự thật về chuyện này, nhưng ông Tổng Trưởng Quốc Phòng Chuck Hagel kêu gọi đừng ai vội phán đoán, kết luận “mà nên chờ cho đến khi cuộc điều tra kết thúc.” Lời yêu cầu này không được Thượng Nghị Sĩ Dân Chủ Jon Tester (Montana) ủng hộ, cho rằng đáng lẽ Bộ Quốc Phòng phải mở cuộc điều tra ngay từ ngày đầu khi anh Bergdahl vừa bỏ trại, vì “nếu anh ta đào ngũ mà chúng ta chấp nhận trao đổi bằng đó (tên khủng bố) để lấy một anh lính đào ngũ thì đó quả là điều quá tệ.”
