Hà Tường Cát/Người Việt
Thỏa thuận giữa Iran và các cường quốc nguyên tử chưa đạt tới kịp theo hạn kỳ đã định là ngày 7 Tháng Bảy và sẽ được tiếp tục thêm một số ngày nữa.
Bà Federica Mogherini, chủ tịch chính sách đối ngoại của Liên Âu, nói với các phóng viên như vậy hôm Thứ Ba tại Vienna, Áo. Bà giải thích thêm: “Không phải là chúng tôi kéo dài thêm hạn kỳ. Chúng tôi coi đây là một hạn kỳ linh động, vì cần phải có đủ ngày giờ để chung quyết về những thỏa thuận.” Nói cách khác, bà Mogherini cho rằng hạn kỳ chẳng qua chỉ là cái mốc có tính cách dây thun trong quá trình thương lượng, mà mục tiêu cuối cùng là kết luận chắc chắn sẽ phải đạt được, chứ điều quan trọng không phải là có kết luận vào lúc nào.
Một phóng viên truyền hình tường trình trước Palais Coburg hotel ở Vienna, Áo, về cuộc họp kín đang diễn ra trong khách sạn giữa đại diện các cường quốc nguyên tử và Iran hôm Thứ Ba. (Hình: AP/Ronald Zak)
Bà Mogherini giữ vai trò chủ tọa vòng đàm phán, nhìn nhận rằng cuộc thương lượng có nhiều lúc rất căng thẳng nhưng bà và nhiều thành viên tin tưởng rằng sẽ đi tới thỏa thuận.
Ðây là lần thứ nhì trong vòng một tuần, hạn kỳ bị vượt qua mà chưa đạt kết quả gì, trong vòng đàm phán đã kéo dài đến ngày thứ 12. Người ta chưa biết chi tiết về những thỏa thuận sẽ có thể có ra sao, nhưng các giới chống đối như thủ tướng Israel và một số người Cộng Hòa ở Mỹ cho rằng thỏa hiệp thế nào cũng đều tệ hại vì sẽ là sự nhượng bộ có lợi cho Iran.
Phát ngôn nhân Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ, Marie Harf, tuyên bố các tiến bộ có giá trị trên nhiều lãnh vực đã đạt được nhưng các nhà thương thuyết cần thêm thời gian để giải quyết các vấn đề kỹ thuật và có ý nghĩa thiết yếu. Bà nói thêm: “Chúng tôi thật sự quan tâm về phẩm chất của thỏa hiệp hơn là thời gian để có thỏa thuận.” Theo lời bà cuộc thương lượng có thể kéo dài đến ngày 10 Tháng B?y.
Bộ trưởng ngoại giao và các giới chức Iran cùng thành viên của nhóm P5+1 gồm Anh, Trung Quốc, Pháp, Nga, Hoa Kỳ và Ðức đến Vienna tham dự cuộc đàm phán.
Thỏa hiệp sơ bộ Tháng Mười Một năm ngoái đã chấm dứt 13 năm đối đầu bế tắc với Iran về vấn đề phát triển nguyên tử, và bây giờ cần một thỏa hiệp chính thức. Hạn kỳ đầu tiên là Tháng Tư sau đó được dời lại tới 30 Tháng Sáu và rồi 7 Tháng Bảy. Cho đến chiều Thứ Hai (6 Tháng Bảy), rõ ràng là chưa dấu hiệu nào cho thấy có thỏa thuận dù cho đã giải quyết được nhiều trở ngại.
Một viên chức cao cấp Iran tuyên bố với các phóng viên: “Dù chúng tôi vượt quá hạn kỳ 9 Tháng Bảy thì cũng chưa phải là sụ chấm dứt của thế giới, sẽ còn giai đoạn khác để mọi người thấy.”
Các giới am hiểu nội vụ nói rằng mặc dầu chủ đề thương thuyết là chương trình phát triển nguyên tử của Iran, bất đồng quan điểm về lệnh cấm vận của Liên Hiệp Quốc đối với sự phát triển hỏa tiễn đạn đạo tầm xa, cùng với những biện pháp cấm vận khác, là một trong những nguyên nhân chính khiến chưa đạt đến thỏa hiệp dúng hạn kỳ. Một giới chức Tây Phương nói với hãng tin Reuters: “Iran muốn gỡ bỏ lênh cấm vận hỏa tiễn vì cho rằng không liên hệ gì với chương trình nguyên tử. Nhưng phía Tây Phương không tán đồng quan diểm ấy.” Chỉ có Trung Quốc và Nga ủng hộ gỡ bỏ cấm vận.
Ngoại Trưởng John Kerry chịu áp lực phải có thỏa hiệp vào ngày Thứ Năm để còn thời gian chuyển qua Quốc Hội Cộng Hòa duyệt xét trong 30 ngày. Sau ngày 9 Tháng Bảy, thời gian duyệt xét sẽ là 60 ngày và như thế những người chống đối sẽ có nhiều cơ hội để lập luận là thỏa hiệp này quá yếu và do đó có nhiều triển vọng không được Quốc Hội chấp nhận, và mọi nỗ lực từ trước đến nay của chính quyền Obama cùng các nước P5+1 một lần nữa trở thành vô ích. Hạn kỳ thỏa hiệp do đó có tầm tác động lớn chứ không phải chỉ là nhu cầu đơn thuần về thời gian.
Theo bà Mogherini, thời gian đi đến thỏa hiệp không còn xa vì “khó khăn cuối cùng là vấn đề chính trị sẽ được chúng tôi giải quyết.” Bà cho biết các bộ trưởng ngoại giao vì công vụ, một số phải rời khỏi Vienna nhưng sẽ trở lại.
Sáng sớm Thứ Ba, Ngoại Trưởng John Kerry gặp các đồng sự ở một lâu đài thế kỷ 19, bao gồm ngoại trưởng Anh, Trung Quốc, Pháp, Ðức, Nga và sau đó gặp Ngoại Trưởng Iran Mohammad Javad Zarif một khoảng thời gian ngắn. Ngoại trưởng Nga và Trung Quốc rời Vienna sau đó nhưng Ngoại Trưởng Kerry tiếp tục ở lại.
Hãng tin Nga RIA Novosti cho biết theo lời Ngoại Trưởng Sergei Lavrov, trở về dự một hội nghị kinh tế ở Nga, rằng “chỉ còn dưới 10 vấn đề quan trọng cần thỏa thuận,” trong đó có việc để các thanh tra quốc tế được phép vào giám sát các cơ sở nguyên tử Iran. Ngoại Trưởng Lavrov nói rằng những chi tiết liên quan đến việc giảm nhẹ cấm vận coi như đã được thanh thỏa. Ông sẽ trở lại hội nghị trong tuần này.
Cho đến bây giờ chưa thể dự đoán sắp tới đây hạn kỳ dây thun trong cuộc thương lượng nguyên tử Iran có còn kéo dài thêm nữa hay không.
