Ngành Mai
Dù rằng Giáng Hương cặn kẽ giải thích, can ngăn chàng đừng đi về trần gian mà không trở lại được, nhưng Từ Thức vẫn khăng khăng nhứt quyết phải trở về trần gian một chuyến.
Bây giờ thì tiên nữ tự trách mình sao lại để cho Từ Thức trông thấy cảnh trần gian, chớ lâu nay chàng đã quên mất rồi. Cuối cùng thì tiên nữ Giáng Hương đành phải đưa Từ Thức ra cổng Trời làm phép trong khoảnh khắc thì chàng đã hiện diện ở mặt đất thế gian.
Nữ nghệ sĩ Tài Linh vai tiên nữ Giáng Hương. (Hình: Bộ sưu tập của Ngành Mai)
Hỏi thăm đường về làng cũ, chàng đi thật nhanh về để gặp Yến Nhi. Hình ảnh quen thuộc cổng làng hiện ra, vẫn chiếc cầu bắc qua con sông nhỏ, vẫn ao làng mà ven bờ có bụi tre…
Tóm lại là cảnh vật vẫn y nguyên chẳng thay đổi, chỉ có con người ta là hoàn toàn xa lạ, chẳng một ai quen. Chợt thấy một người phụ nữ khoảng ngoài 20 sắp bước vô cổng làng, chàng hỏi:
-Cô là người ở làng này à?
Người nữ gật đầu xác nhận:
-Phải, tôi là người ở làng này, cậu hỏi có chuyện chi?
-Vậy nhà của cô Yến Nhi ở đâu?
-Cậu hỏi cô Yến Nhi nào? Ở đây chỉ có bà cụ bán bánh tráng ở ngôi trường đằng kia là tên Yến Nhi mà thôi, bà gần 100 trăm tuổi rồi mà gọi bằng “cô” sao được. (Cũng có gánh cải lương nói bán bánh ít).
Thấy chàng ta châu mày suy nghĩ, người nữ nói tiếp:
-Nghe nói khi xưa bà cụ Yến Nhi là người yêu của Từ Thức một nho sinh, rồi tự nhiên cái ông Từ Thức ấy bỏ đi đâu mất, bà trông chờ mãi vẫn không thấy về. Giờ đây mỗi ngày bà ngồi bán bánh tráng trước ngôi trường mà ông Từ Thức từng học, như là để nhớ một kỷ niệm nào đó vậy.
Từ Thức lấy làm lạ, có lý nào mới hai tháng trời mà Yến Ly lại già đi cả trăm tuổi sao? Chàng nhìn về phía ngôi trường cạnh bên đình làng thì vẫn không thay đổi, chỉ có cái là tại sao lại cũ đi rất nhiều, rêu xanh mọc đầy trên mái ngói.
Muốn biết cho chắc, chàng hỏi:
-Vậy chớ ở đây có ai là người thân, hay bạn bè của Từ Thức mà cô vừa nói đó?
-Những người thuộc lớp tuổi của ông cụ Từ Thức đã chết hết cả rồi, chỉ duy nhứt có bà cụ Yến Nhi mỗi ngày ngồi bán bánh tráng trước cổng trường là còn sống đó thôi, ông vào đó hỏi thăm đi.
Từ Thức cám ơn rồi rời khỏi cổng làng, đi về phía ngôi trường, mà đối với chàng từng có kỷ niệm lúc mới gặp gỡ Yến Nhi. Khoảng cách thu ngắn dần, và giờ đây trước mắt chàng là một cụ bà đầu tóc bạc phơ, mắt mờ sờ sệt, da mặt nhăn nheo, răng rụng không còn một chiếc. Chàng hỏi:
-Thưa cụ bà, cụ bà có biết cô Yến Nhi mà hai tháng trước đây là người thân của nho sinh Từ Thức, hôm nay cô ở đâu?
Nghe nhắc đến tên Từ Thức, như gợi lại hình ảnh cũ, cụ bà xúc động rưng rưng nước mắt. Một lúc sau bà mới thốt lên câu nói:
-Yến Nhi là tôi đây, và nho sinh Từ Thức là bạn tình chưa làm lễ thành hôn, thì ông bỏ đi biệt tích biệt tăm từ ấy đến nay luôn.
Từ Thức nói:
-Cụ bà có kỷ niệm nào đáng nhớ đối với nho sinh Từ Thức?
-Khi còn trẻ, tôi ban ngày buôn bán, ban đêm ngồi quay tơ, nuôi ông ăn học, chờ ngày đỗ đạt. Lúc đó tôi mới 17 tuổi và ông chưa đầy 20. Ngày nay tôi già trăm tuổi nhưng lòng vẫn hoài vọng chờ mong người xưa quay về. Bây giờ cậu gợi lại chuyện năm xưa, tôi buồn quá!
Như nhớ lại điều gì, cụ bà Yến Nhi nói tiếp:
-À! Mà cậu hỏi cô Yến Nhi nào, ở đây chỉ có tôi tên Yến Nhi mà thôi!
Từ Thức suy nghĩ có lý nào như vậy chớ? Chàng chỉ lạc lối Ðào Nguyên mới có hai tháng kia mà! Rồi chàng vụt nhớ đến trong sách sử có ghi rằng: Một ngày ở trên thượng giới dài bằng mấy năm ở trần thế, như vậy hai tháng chàng chung sống với Giáng Hương cũng ngang bằng cả trăm năm ở mặt đất thế gian rồi còn gì. Ðối với chàng thì sau hai tháng vẫn trẻ trung đâu có gì thay đổi, còn Yến Nhi một trăm năm trôi qua thành cụ bà thì cũng đúng thôi!
Giờ đây điều khó xử cho chàng ta, là có nên nói rõ mình là Từ Thức của một trăm năm về trước, nhưng đối với cụ bà thì phải làm sao đây, bởi vì bà vừa nói vẫn hoài vọng người xưa quay về. Khi nãy vừa xuống trần gian, định bụng khi gặp Yến Nhi chàng sẽ ôm nàng vào lòng, tâm sự thật nhiều, rằng mình vẫn thương nhớ Yến Nhi. Nhưng thực tế trước mắt thì không thể tưởng tượng nổi, Yến Nhi đã là cụ bà, và chàng chỉ đáng cháu đáng chắt của bà cụ, mà nhìn là người yêu thì thế nào được chớ! Cũng đâu có cái chuyện Yến Nhi sẽ mừng rỡ gặp lại người yêu, ngả đầu vào ngực chàng thỏ thẻ những câu ân tình.
Thế rồi Từ Thức lại ra đi biệt dạng, mà người đời chẳng ai biết được chàng đi đâu.
Ðây là câu chuyện mà tôi diễn tả vừa chuyện xưa tích cũ, vừa là kịch bản cải lương. Dĩ nhiên hai cái khác nhau, nếu như chỉ căn cứ vào chuyện xưa tích cũ thì thế hệ của Từ Thức đã chết hết chẳng còn ai. Nhưng trong tuồng cải lương thì còn “cụ bà Yến Nhi.” Ðóng vai Yến Nhi phải hai nữ nghệ sĩ thì mới coi được, chớ không thể một người. Màn đầu thì một cô đào trẻ đóng vai Yến Nhi (mới 17 tuổi). Màn sau thì cô đào mụ, hóa trang cho già thêm để đóng vai cụ bà Yến Nhi bán bánh tráng.
Tuồng cải lương cảnh cuối Từ Thức thất thểu bước đi, và màn nhung từ từ khép lại.
Vãn hát khán giả thắc mắc hỏi nhau: Chàng ta đi đâu, có trở về với Giáng Hương? Khán giả khác lên tiếng: Về sao được mà về, tiên nữ nói rồi, nếu xuống trần gian thì không được trở lại Ðào Nguyên lần thứ hai.
