Hà Tường Cát/Người Việt (tổng hợp)
Sau nhiều năm chờ đợi về xe lửa cao tốc ở California mà cho đến nay chưa thấy một tiến triển cụ thể nào, hy vọng tuyến đường đầu tiên có thể được xây dựng vào tháng 9 sang năm, để từ Los Angeles đi Las Vegas sẽ chỉ mất 80 phút thay vì ít nhất 4 giờ lái xe. Calfornia sẽ có xe lửa cao tôc tương tự như đoàn tàu này đang dừng ở một nhà ga tại Trung Quốc. (Hình: STR/AFP/Getty Images)
Công ty liên doanh XpressWest trước đây đã không tìm đủ vốn từ các nhà đầu tư và ngân khoản $5.5 tỷ sự tính vay của Liên Bang năm 2007 không được các giới chính trị ở quốc hội chấp thuận. Hôm Thứ Năm bằng một thông cáo ngắn trên website, XpressWest loan báo thỏa thuận hợp tác với China Railway International USA, một tập đoàn thuộc công ty quốc doanh đường sắt Trung Quốc để thực hiện dự án này. Những chi tiết về kế hoạch chưa công bố nhưng được biết tuyến đường sắt dài 230 dặm sẽ có thêm một trạm ngừng ở Palmdale và sử dụng chung một đoạn của thuộc hệ thống đường sắt cao tốc California tương lai.
Trung Quốc loan báo thỏa hiệp trong một cuộc họp báo ở Bắc Kinh, vào thời điểm ít ngày trước chuyến thăm viếng chính thức của chủ tịch Tập Cận Bình ở Hoa Kỳ. Yang Zhongmin, chủ tịch China Railway International nói: “Đây là dự án đường sắt cao tốc đầu tiên tại Hoa Kỳ và sẽ là dấu mốc cũng như mẫu mực về đầu tư quốc tw61 của Trung Quốc trong lãnh vực đường sắt”.
Chỉ trong vòng 10 năm, Trung Quốc đã phát tiển một mạng lưới đường sắt cao tốc lớn nhất thế giới dài 10,000 dặm và có tham vọng bành trướng ở nhiều quốc gia trong tình hình kinh tế nội địa đang châm phát triển.
Martin Wachs, giáo sư môn phát triển đô thị trường đại học UCLA nhận định: “Mặc dầu còn nhiều điều chưa được biết rõ nhưng dự án của XpressWest là hấp dẫn”. Theo ông, đông luc của Trung Quốc là muốn tạo một chỗ đứng trong kỹ nghệ đường sắt cao tốc Hoa Kỳ, do đó nếu như có lỗ họ cũng sẽ cố gắng thực hiện để chứng tỏ trình độ kỹ thuật và khả năng phục vụ thị trường.
Mỗi năm có khoảng 3 triệu lượt xe du lịch và xe bus đến Las Vegas bằng xa lộ liên bang I-15. Trong thời gian cuối tuàn hay những dịp nghỉ lễ, hành trình có thể kéo dàì thêm nhiều tiếng đống hồ do xe cộ quá đông đảo làm kẹt đường. Giá vé xe lửa cao tốc ước lượng sẽ vào khoảng $70 – 80$ một lượt từ Los Angeles, có nghĩa là khá đắt, hơn cả máy bay, nên không có lợi cho hành khách đi chung từ hai người trở lên. Vì vậy khó có thể dự đoán chắc chắn hiệu quả kinh tế lâu dài của dự án này.
XpressWest cho biết đã có kế hoạch chế tạo đầu máy và lắp ráp các toa xe lửa tại một xưởng đặt tại miền Nam Nevada. Khoảng 42 đoàn tàu sẽ cần thiết để dùng trên tuyến đướng này.
Hoa Kỳ là cường quốc kinh tế chậm tiến nhất về xe lửa cao tốc so vói Nhật Bản, Âu Châu và nhất là Trung Quốc, gần đây đã phát triển một hệ thống đường sắt cao tốc với các chuyến tàu chạy trên 200 dặm/giờ. Từ trên nửa thế kỷ cho đến nay, xe lửa chở khách ở Mỹ chỉ ở trình độ bậc nhì với các đoàn tàu chở khách Amtrak chạy tới vận tốc tối đa khoảng 70 dặm/giờ và dùng chung đường sắt với các đoàn tàu chỏ hàng.
Không có định nghĩa thế nào gọi là đường sắt cao tốc, nhưng nói chung đó là những đường sắt có chiều rộng 1.435 m (4 ft 8 ½ in), tiêu chuẩn quốc tế, và các đoàn tàu chở khách chạy vận tốc trung bình trên 100 dặm/giờ.
Những tàu cao tốc thử nghiệm ở Trung Quốc cũng như Âu Châu, Nhật Bản có thể chạy tới vận tốc 300 dâm/giờ. Nhưng vì lý do bảo đảm an toàn, hầu hết những đoàn tàu cao tốc hiện nay chỉ chạy tới vận tốc 220 dặm/giờ hay ít hơn. Trên đường sắt cao tốc Los Angeles – Las Vegas của XpressWest khi được thực hiện, vận tốc của các đoàn tàu cũng là 220 dặm/giờ.
Đướng xe lửa ở Việt Nam thuộc loại cổ hủ, được đặt từ hơn 100 năm trước dưới thời Pháp thuộc, chỉ có chiều rộng 1 mét và các đoàn tàu chỉ có thể chạy an toàn với vận tốc tối đa 40 dặm/giờ. Theo kế hoạch tới năm 2020 nếu dự án đường cao tốc Bắc -Nam được xây dựng, các đoàn tàu cao tốc Hà Nội – Sài Gòn cũng dùng vận tốc giới hạn 220 dặm/giờ như thế.
Đi tiên phong về xe lửa cao tốc là Nhật Bản, Pháp, Đức. Nhưng vấn đề xây dựng đường sắt cao tốc phụ thuộc chính yếu vào tính khả thi về mặt kinh tế. Tại Hoa Kỳ, đã có nhiều tranh luận và các kế hoạch về xe lửa cao tốc trì trệ chưa bao giờ có tiến triển cụ thể vì thiếu ngân sách, mặt khác là do ảnh hưởng cạnh tranh của giới kỹ nghệ dầu lửa và xe hơi.
Người ta nói rằng dân Mỹ không thích đi xe lửa. Điều này là đúng và có những lý do hợp lý. Từ lâu, mỗi người dân Mỹ – mà theo một định nghĩa dí dỏm là “loài động vật đi bằng bốn bánh xe” – đã quen với việc di chuyển độc lập không muốn phải trói buộc vào không gian và thời gian bởi những phương tiện vận tải công cộng. Nhưng đường xá ngày càng quá đông, người lái xe mệt mỏi với tình trạng kẹt xe nên cũng phải đồng ý nên sử dụng xe lửa nếu có và phải là xe lửa cao tốc mới thích ứng với nhu cầu của thời đại này.
Xe lửa Amtrak từ lâu đã không được quan tâm cải tiến. Các chuyến tàu thường chậm giờ vì có nhiều lúc phải nhường ưu tiên cho các đoàn tàu hàng trên các đường sắt Amtrak dùng chung với những công ty vận chuyển hàng hóa. Nhân viên Amtrak cũng chẳng lo lắng nhiều đến sự phiền hà vì trên một số đường chỉ có rất ít hành khách, hầu hết là du lịch, không bận tâm nhiều về giờ giấc.
Năm 2014 Amtrak có 30 triệu hành khách. Mặc dầu Amtrak chạy gần khắp lãnh thổ Hoa Kỳ nhưng chỉ có hai hành lang Đông-Bắc (từ Boston đến Washington DC) và Tây (duyên hải California và Washington) là thường xuyên có nhiều hành khách.
Tai nạn Amtrak gần đây ở Philadelphia chứng tỏ đã không có đủ quan tâm đến sự cải tiến hệ thống đường sắt ở Hoa Kỳ. Xe lửa cao tốc Shinkanken ở Nhật Bản đã hoạt động từ nửa thế kỷ, chưa bao giờ
trật đường rầy hay xảy ra tai nạn chết người. Xe lửa TGV ở Pháp trong gần 30 năm cũng không có biến cố gì trầm trọng. Nhiều đơn vị bầu cử của các Dân Biểu Mỹ không có xe lửa Amtrak đi ngang nên không lưu ý đến việc ủng hộ kế hoạch xe lửa cao tốc. Năm 2009, chính quyền Obama đưa ra ngân sách 9 tỷ khuyến khích việc xây dựng hệ thống đường sắt cao tốc nhưng Hạ Viện không tán thành và một vài tiểu bang như Florida, Wisconsin từ chối nhận tài trợ. 11 triệu hành khách trong số nói trên đi tàu Amtrak ở hành lang Đông-Bắc.
Xây dựng hệ thống đường sắt cao tốc xuyên quốc gia ở Mỹ cũng là không thực tế, vì trên tuyến đường quá dài người ta dùng máy bay thuận tiện hơn. Khác với Âu Châu đất hẹp và dân sống tập trung, hay ngay cả Nga, Trung Quốc, xe lửa đã là phương tiện giao thông quen thuộc với đại chúng, rất nhiều người dân Mỹ chưa bao giờ bước lên xe lửa.
Cử tri California đã bỏ phiếu chấp thuận phát hành công khố phiếu $10 tỷ cho việc xây dựng đường sắt cao tốc. Đến nay một vài nhà ga đã được xây cất nhưng chưa có đường sắt và tàu cao tốc nào. Hơn nữa còn phải giải quyết nhiều vấn đề về hệ thống giao thông công cộng – xe bus và xe điện ngầm – ở địa phương một số thành phố lớn, thì việc sử dụng xe lửa cao tốc mới có ý nghĩa và ích lợi. Những việc này không thể gải quyết trong một thời gian ngắn mà phải trải qua một quá trình nhiều chục năm như ở Âu Châu.
Do đó đướng xe lửa cao tốc Los Angeles – Las Vegas nếu thành hình thì cũng chỉ là một trường hợp đơn lẻ mang tính trình diễn tượng trưng, chưa có giá trị tạo nên chuyển biến gì trong hệ thống giao thông vận tải ở California hay toàn quốc. Hơn nữa xe lửa cao tốc này cũng hãy còn là kiểu cổ điển chạy trên bánh xe, với vận tốc tối đa 220 dặm giờ, chưa phải là tàu maglev chạy trên đệm từ trường đã từng đạt tới vận tốc 366 dặm/giờ đầu năm nay ở Nhật. (HC)
