Lễ Tạ Ơn xưa và nay

Ngôi làng của người Pilgrim ở Massachusetts. (Hình: Joe Raedle/Getty Images)

“Black Friday” (Thứ Sáu Ðen), ngày sau Lễ Tạ Ơn, là mở đầu cho mùa mua sắm cuối năm. Nhưng khách hàng không còn cần phải chờ tới nửa đêm hay gần sáng các cửa hàng mới mở cửa để vào mua giá rẻ. Sau năm 2011, do cạnh tranh, các cửa hàng đã phá lệ nghỉ lễ và Thứ Sáu Ðen bắt đầu ngay từ 6 giờ chiều Thứ Năm.

Bên cạnh tiệc tùng cùng những sinh hoạt khác, vào ngày Lễ Tạ Ơn nhiều người dân Mỹ đã quen với chuyện ngồi suốt ngày trước máy truyền hình đón xem cuộc diễn hành Macy’s Thanksgiving Day Parade truyền thống ở thành phố New York, đặc biệt với những bong bóng bơm hơi lớn có hình thù vui nhộn. Tiếp sau đó là những trận football do NFL tổ chức bắt đầu từ năm 1920. Detroit Lions và Dallas Cowboys năm nào cũng chơi trong ngày Lễ Tạ Ơn. Năm nay ba trận NFL sẽ là Philadelphia Eagles gặp Detroit Lions vào lúc 9 giờ 30 sáng (đài Fox); Carolina Panthers gặp Dallas Cowboys vào lúc 1 giờ 30 chiều (đài CBS); Chicago Bears gặp Green Bay Packers vào lúc 5 giờ 30 chiều (đài NBC). Tất cả theo giờ California.

Ngày nay, Lễ Tạ Ơn không chỉ được đón mừng tại Mỹ và Canada mà còn ở nhiều nước khác vào thời gian khác nhau và với hình thức khác nhau, nhưng luôn luôn có cái chung là một bữa ăn thịnh soạn. Thanksgiving tại Mỹ và Canada là sự hòa trộn của lễ hội mừng vụ mùa có ở tất cả các dân tộc, với ý nghĩa tôn giáo là tạ ơn Thiên Chúa.

Thanksgiving là biểu hiện ghi dấu lòng biết ơn đối với mọi điều tốt đẹp trong cuộc sống và riêng đối với Mỹ còn có ý nghĩa cảm kích của di dân. Trong thế giới toàn cầu hóa bây giờ và ảnh hưởng phổ biến của văn hóa Mỹ, các công ty đa quốc gia, các khách sạn quốc tế ở bất cứ nơi đâu, hàng năm thường tổ chức một buổi đón mừng trong khoảng thời gian ngày lễ tại Hoa Kỳ nghĩa là cuối Tháng Mười Một.

Với nhiều chi tiết không còn có thể xác định trải qua thời gian lâu dài, có nhiều tranh cãi về nguồn gốc của ngày lễ Thanksgiving. Các sử gia cũng không thể tìm được tài liệu gì chắc chắn để đi đến kết luận cho vấn đề này. Tuy nhiên, hầu hết mọi người đồng ý muốn tin vào sự tích đẹp và hào hùng của những di dân đến Châu Mỹ trên chiếc tàu mang tên Mayflower.

Tháng Chín 1620, tàu Mayflower chở khoảng 130 người gồm thủy thủ đoàn và một nhóm 102 dân ly khai với Giáo Hội Anh, ngày nay gọi là Pilgrim, có nghĩa là người hành hương, từ Anh vượt Ðại Tây Dương đến Châu Mỹ. Hai người chết trong hành trình dài đầy gian khổ trên chiếc tàu buồm dài 100 foot, trọng tải 180 tấn. Ðất liền đầu tiên họ trông thấy là tiểu bang Massachusetts ngày nay, và nơi định đi tới là thuộc địa Virginia, nhưng vì biển động mạnh, tàu phải bỏ neo ở cảng Provincetown, Cape Cod, ngày 11 Tháng Mười Một.

Nhớ về quê nhà, những người Pilgrim đặt tên cho vùng đất mới tới là New England và đất định cư đầu tiên của họ là Plymouth, tên của hải cảng miền Nam nước Anh, nơi họ đã ra đi. Trải qua một mùa Ðông thời tiết khắc nghiệt hơn ở Châu Âu và chết vì bệnh hoạn, tới mùa Thu năm 1621 chỉ còn 53 người Pilgrim sống sót. Nhưng nhờ sự giúp đỡ của các thổ dân để săn bắn và bắt cá, họ cũng đã gieo trồng và thu hoạch được vụ mùa đầu tiên. Ðón mừng thành quả này ngày Lễ Tạ Ơn đầu tiên được tổ chức cùng với thổ dân bộ lạc Wampanoag tại Portsmouth mùa Thu năm 1621. Thời điểm Lễ Tạ Ơn thứ nhất là năm 1822 hay 1823 không được các sử gia xác định, tuy nhiên ý nghĩa này được đồng thuận từ đó.

Trong hơn hai thế kỷ tiếp theo, Lễ Tạ Ơn được tổ chức khác nhau về thời gian ở các thuộc địa và tiểu bang, cho tới 1863, giữa thời kỳ Nội Chiến Nam Bắc, Tổng Thống Abraham Lincoln mới ấn định là một ngày quốc lễ diễn ra vào ngày Thứ Năm cuối cùng trong Tháng Mười Một. Năm 1939, Tổng Thống Franklin D. Roosevelt chuyển ngày lễ sớm lên một tuần với mục đích khuyến khích việc mua bán sau giai đoạn Ðại Khủng Hoảng Kinh Tế. Chủ trương của ông bị nhiều người phản đối và gọi châm biếm ngày này là Lễ Franksgiving. Tới 1941, Tổng Thống Roosevelt phải thay đổi ý kiến và từ đó quyết định Thanksgiving là ngày Thứ Năm thứ tư của Tháng Mười Một (nên nhớ Tháng Mười Một đôi khi có tới năm ngày Thứ Năm).

Cuối Tháng Mười Một đã là gần hết mùa Thu và quá trễ so với thời gian thu hoạch vụ mùa. Do đó, Canada là quốc gia cũng coi Thanksgiving là một ngày nghỉ lễ chính thức như Hoa Kỳ, nhưng ấn định thời điểm là ngày Thứ Hai thứ nhì trong Tháng Mười. Với ngày lễ vào Thứ Năm, dân chúng được nghỉ tới bốn ngày liền cuối tuần và khác với những ngày nghỉ lễ khác, Thanksgiving chủ yếu được tổ chức tại nhà, đây là dịp quan trọng để người đi xa trở về sum họp gia đình.

Bữa ăn tối thịnh soạn là phần không thể thiếu, đặc biệt là món gà tây (turkey), bắp, tôm hùm – những thứ mà theo truyền thuyết thổ dân đã đem tới góp phần chung hưởng ngày Thanksgiving đầu tiên. Ðừng quên là gà tây nhồi sẵn và để đông lạnh mua từ chợ về phải bỏ lò nướng tới nhiệt độ 150 đến 165 độ F mới đủ chín. Món ăn tráng miệng tiêu biểu trong dịp này là bánh pie, với thành phần bao gồm bí đỏ, khoai lang, táo, pecan,…

Mỗi năm, tại Tòa Bạch Ốc, tổng thống Mỹ được hiệp hội nuôi gà tây tặng một con gà rất lớn từ vài chục pound trở lên. Trong một buổi lễ truyền thống, con gà may mắn đó được tha chứ không vào lò nướng như hàng triệu đồng loại.

Nhiều người phàn nàn Thanksgiving càng ngày càng mất đi những ý nghĩa cao đẹp mà trở thành cơ hội khai thác bằng mọi phương cách của giới thương mại. Ðó là điều tự nhiên của kinh tế thị trường và thực trạng toàn cầu hóa và không phương hại gì đến hòa bình ổn định của thế giới.

Tục lệ để cho công nhân nghỉ trọn ngày lễ và các cửa hàng đều hoàn toàn đóng cửa đến nay không còn nữa. Trước kia các cửa hàng lớn mở cửa vào lúc 8 hay 9 giờ sáng ngày Thứ Sáu Ðen, sau đó dần dần được đẩy lên sớm hơn, từ 6 giờ rồi 5 giờ, 4 giờ sáng. Tới 2011, giờ mở cửa của đa số là 12 giờ đêm Thứ Năm để tiếp tục bán suốt ngày Thứ Sáu. Năm 2012 tiến lên 9 giờ tối, 2013 lên 8 giờ tối, 2014 và 2015 là 6 giờ chiều Thứ Năm. Một số tiệm khác như J.C. Penney mở cửa 3 giờ chiều Thứ Năm, Kmart mở cửa từ 6 giờ sáng Thứ Năm và bán hàng liên tiếp suốt 42 giờ sau đó. Kohl, Toys R Us, Walmart, Target, Sears, Macy, Best Buy,… đều ở trong số mở cửa vào một thời điểm còn trong ngày Lễ Tạ Ơn. Hiện tượng phá rào ấy chắc chắn sẽ không trở lại chỗ cũ trước sự cạnh tranh ngày càng tăng của các công ty bán hàng trên mạng.

Khối không khí lạnh tràn qua miền Tây Hoa Kỳ và đem mưa đến vùng vịnh San Francisco hôm Thứ Ba sẽ bị luồng “jet stream” đẩy về phía Ðông tới Ðại Bình Nguyên và Ðại Ðồng Bằng. Thời tiết California sẽ tốt nhưng mưa bão và tuyết rơi sẽ xảy ra ở vùng vừa nói do sự tiếp cận giữa hai khối không khí nhiệt độ khác nhau. Từ Oklahoma đền miền Ðại Hồ mưa bão, giông tố ở Arkansas và Texas. Khán giả đến xem – chứ không phải ngồi nhà coi NBC/TV – trận football Green Bay Packers tiếp đón Chicago Bears sẽ phải đem áo lạnh mùa Ðông.

Hiện nay dầu thô vẫn không thể lên giá được sau đợt rớt nặng nề năm ngoái mặc dầu Saudi Arabia đã đánh tiếng rằng sẽ giảm sản lượng, không còn tiếp tục sản xuất dư thừa trong chiến lược nhằm đánh bại dầu đá phiến ở Mỹ. Tình trạng ấy dự đoán sẽ còn kéo dài lâu. Sáng Thứ Ba, tình hình căng thẳng do vụ chiến đấu cơ Thổ Nhĩ Kỳ bắn rơi một chiến đấu cơ của Nga ở vùng gần biên giới Syria gây quan ngại cho thị trường thế giới và giá dầu thô tăng 3% hay 42 cent một thùng, nhưng cũng mới chỉ lên tới $43.18/thùng. Thay đổi ấy chưa là đáng kể trừ khi có biến chuyển gì trầm trọng thêm trong tương lai. Vả lại, giá xăng hiện nay căn cứ trên giá dầu thô quá khứ, không có thay đổi tức thời, cho nên Lễ Thanksgiving năm nay sẽ có giá xăng thấp nhất kể từ Thanksgiving 2004.

Các phân tích gia của GasBuddy.com cho biết, giá trung bình hiện nay trên toàn quốc là $2.072/gallon xăng 87, có nghĩa là 60% cây xăng bán với giá dưới $2. Trung bình, Thanksgiving năm ngoái là $2.81. Hôm Thứ Ba tại Bắc California, giá rẻ nhất là ở các cây xăng Costco $2.19, Arco $2.21, Valero $2.21.

Happy Thanksgiving cho mọi độc giả Người Việt!