Tiếng Việt Dấu Yêu (Kỳ 268)

Học sinh xếp hàng xin chữ ký của cựu Trung Tá Robert Friend.

Tâm tình phụ huynh

Hẹn hò

Lệ Hoa Wilson

Cuộc đời tôi đi đến giai đoạn mà tôi cần phải hẹn và đi ra ngoài tiêu xài một ít thời giờ với một người đàn bà khác không phải là vợ tôi. Và vợ tôi cũng hoàn toàn đồng ý, lại còn nhấn mạnh rằng nàng biết tôi rất yêu thương người đàn bà kia và những cuộc gặp gỡ đó sẽ làm cho tôi thành một người tốt hơn, sẽ giảm đi những nỗi ray rứt mà tôi đang mang nặng trong lòng và hạnh phúc gia đình sẽ vì đó mà tăng thêm.

Thì ra nàng đã biết. Vì một ngày kia tôi nhận được một cái email và nó như một tiếng sét đánh vào cánh cửa tâm hồn tôi. Tôi là một người xử sự công bình, lý trí vững chắc. Tôi cũng có vui buồn nhưng tôi không lãng mạn thương vay khóc mướn. Là nhà toán học, tôi nhìn cuộc đời như một bài toán, hai cộng hai là bốn, không thêm bớt, không sai trật. Tôi sống lương thiện và thành công trong một xã hội văn minh. Và thảnh thơi cho đến khi tôi nhận được cái email đó. Tôi thấy mình như Thạch Sùng giàu nhứt nước nhưng không có cái chén mẻ để uống trà. Tôi thấy mình như vị đại đế La Mã, xâm lăng vạn quốc nhưng không có một người hầu cận trung thành. Tôi bỗng nhận thấy tôi còn thiếu. Có phải tôi bị cái gì gọi là “mid life crisis” không? Sao tôi lại cảm thấy trong tôi những tình cảm, những ý nghĩ mà tôi chưa từng có.

Tôi nghe lời vợ và làm cái hẹn đầu tiên. Ðến ngày hẹn tôi đi làm về sớm hơn một chút để chuẩn bị. Tôi tắm rửa sạch sẽ, mặc quần áo thoải mái, hôn vợ và các con rồi lái xe ra đi.

Trên đường đi, tôi bâng khuâng suy nghĩ không biết sẽ nói gì cho suốt buổi gặp mặt. Tôi lại tự giận mình đã đâm đầu vào sự rắc rối này. Cuộc đời sẽ giản dị hơn nếu chiều nay tôi ngồi ăn cơm với vợ con và xem trận banh chung kết. Ðó là những người thân cận có cùng một tầm hiểu biết, vui cùng một nếp sống, thích cùng một kiểu cách. Người đàn bà tôi hẹn sẽ không hiểu gì về thị trường chứng khoán, không có một ý niệm nhỏ nhen nào về sự huyền diệu của bộ máy điện toán, không biết ai là Julia Roberts, ai là Kobe Bryant, ai là Bill Gates! Tôi làm sao có thể chia sẻ với người đàn bà đó như tôi đã chia sẻ với vợ tôi trong mười tám năm qua. Ðồng ý là giữa chúng tôi đã từng có sự yêu thương thắm thiết nhưng thời gian đã làm cho tôi trở nên một người có học, có địa vị. Tôi bận rộn với những thăng tiến nghề nghiệp, với chuẩn bị nghỉ hè, với thị trường lên xuống, với thù tiếp bạn bè, với gia đình vợ con. Còn người đó thì hình như đứng yên một chỗ nếu không nói rằng càng ngày càng đi vào quên lãng !

Sau cùng tôi cũng đến. Tôi bấm chuông. Cửa mở. Người đàn bà đứng đó, quần tây nâu, áo sơ mi kem điểm vài cành hoa nhỏ nhã nhặn, khăn choàng rêu quanh cổ, tóc bạc trắng, nụ cười rạng rỡ trên mặt. Tôi ngắm nghía bà, MẸ TÔI, và lòng tôi bỗng rung động. Như một tia chớp trong cơn bão làm sáng choang bầu trời mưa u ám, óc tôi bỗng hiện ra hình ảnh thân thương rực rỡ của thuở nào, khi mẹ phải về quê hai tuần để săn sóc cho bà ngoại bị ốm đau. Khi mẹ về, tôi mở cửa thấy mẹ đứng đó, tay xách giỏ trái cây từ quê lên, bà dang tay ra và tôi ríu rít nhào vào lòng mẹ. Nỗi vui mừng của tôi khi thấy người mẹ thân yêu trở về cũng như nỗi vui mừng của mẹ khi thấy đứa con hạnh phúc đón chào làm hai mẹ con ôm nhau mà nước mắt rưng rưng. Có bút mực nào tả nổi sự tin cậy, thương yêu, cảm thông của hai mẹ con trong giây phút đó.

Và Tôi Ðã Tìm Thấy Ánh Mắt Ðứa Con Nhỏ Ngày Nào Trong Ánh Mắt Của Người Mẹ Già Hiện Tại!

Một đứa con nhỏ mà thời gian và ích kỷ đã làm cho nó tìm đủ mọi lý do, mọi viện dẫn để xa mẹ, để khỏi buộc ràng vào một người mẹ đang đi vào tàn tạ, lãng quên.

Sau khi ba tôi mất, mẹ cùng hai người bạn chung nhau mướn một căn nhà, tạo thành nơi tu niệm. Vợ chồng tôi thỉnh thoảng đem con tới thăm mẹ và vì sự rộn ràng của nhiều người nên tôi và mẹ không bao giờ có một phút riêng tư nào để tâm sự. Vả lại tôi không biết phải nói gì với mẹ. Sự trưởng thành đã làm cho tôi thành người xa lạ.

Tôi thương mẹ nhưng hình như sự hiện hữu của mẹ nơi tôi không còn là một chuyện tối cần thiết nữa. Nói đúng ra, nếu tôi xa vợ con trong một tuần lòng tôi ray rứt buồn rầu, tôi thật là ăn không ngon, ngủ không yên, chỉ mong ngóng xong việc để trở về. Nhưng với mẹ thì không. Tôi tới thăm mẹ vì bổn phận hơn là tự nguyện. Khi viếng thăm biết mẹ khỏe mạnh, tu học đều đặn thì tôi yên lòng. Một thùng xoài, vài hộp sầu riêng, năm ba gói trà xanh, cái áo lạnh vào dịp Tết Tây, bình hoa tươi ngày Lễ Mẹ, gói lì xì vài trăm mùng một Tết… Tôi hãnh diện đã làm tròn đầy bổn phận một đứa con hiếu thảo. Còn mẹ vui hay buồn, có nhớ quê hương đến ngẩn ngơ, có sầu cuộc đời lẻ bóng đến não ruột, có lo xót dạ vì thân nhân, đồng bào nghèo khổ ở quê nhà… thì chẳng phải là vấn đề của tôi. Tôi chẳng phải đã điên đầu đối phó với hàng trăm vấn đề của riêng tôi hay sao. Tôi làm gì còn có thời giờ để mà lo cho ai nữa! Dù đó là mẹ. Vả chăng tôi đã cung cấp đầy đủ vật chất để mẹ sống một cuộc đời thoải mái.

Cho đến ngày hôm nay, khi nhìn ánh mắt của mẹ, hình như mẹ còn cần thiết một chút gì, hình như tôi còn thiếu sót một chút gì.

Thấy tôi ngơ ngẩn, mẹ mỉm cười hỏi: “Sao vậy con? Bộ con không được khỏe à? Mấy bà bạn nghe mẹ có hẹn đi ăn tối với con, mấy bả phục lăn mẹ.”

Tôi tiến lên nắm lấy tay mẹ và lần đầu tiên kể từ khi xa quê hương, kể từ khi tôi trưởng thành, tôi NHÌN và THẤY mẹ.

Tôi đã nhìn mẹ lau nước mắt khi lạy mồ mả ông bà trước khi vượt biên, tôi đã nhìn mẹ mệt mỏi ngồi dựa đầu vào ghế xe chờ tôi ra khỏi lớp học, tôi đã nhìn mẹ vui mừng giơ tay vẫy lia lịa khi tôi tiến lên bục nhận bằng đại học, tôi đã nhìn mẹ xuýt xoa bàn tay phỏng khi nấu những bữa ăn chiều, tôi đã nhìn mẹ vấn lại vành khăn tang trong ngày đưa tiễn ba ra mộ…

Ôi, tôi đã NHÌN mẹ qua bao nhiêu nụ cười và nước mắt, qua bao nhiêu thăng và trầm của gia đình, của cuộc đời, nhưng tôi chưa bao giờ THẤY mẹ, người mẹ tuyệt vời của tôi. Tôi nhìn mọi chuyện mẹ làm như một sự tự nhiên, như một bài toán giản dị, như một đáp số phải có. Tôi chưa từng bỏ ra một phút để nhìn sâu vào linh hồn mẹ, để thấy giọt nước mắt trong tim mẹ khi ba bất chợt ra đi, tôi chưa từng dừng lại một bước chân để ngậm ngùi san sẻ với mẹ ánh mắt nhẫn nhịn trên đường đời khi mẹ vất vả nuôi con, tôi chưa từng nghỉ tới một lúc nào đó tôi sẽ âu yếm sờ vào bàn chân nhỏ nhắn đã bước những bước cương quyết trên chông gai để bảo vệ gia đình huyết nhục.

Hai mẹ con chọn một nhà hàng nhỏ, ấm cúng và cùng ăn tối với nhau. Trước khi gặp mẹ tôi bồn chồn không biết phải nói gì với mẹ cho qua một buổi chiều. Vậy mà khi chúng tôi ngồi xuống bàn thì hai mẹ con nói không dứt chuyện. Mẹ kể cho tôi nghe những ngày còn con gái, những kỷ niệm thân thương khi mẹ gặp ba, những bất hạnh mẹ trải qua trong những năm chiến tranh, những xót xa khi làm dâu, những hạnh phúc khi có đứa con đầu, những dòng nước mắt khi anh tôi tử trận…

Tôi bỗng quên hết mọi chức vị tôi đang có, mọi quyền lực tôi cố tạo, mọi tranh chấp tôi toan tính. Trước mặt tôi là một người đàn bà tầm thường, giản dị, không khoe khoang, không tranh giành, không hơn thiệt. Mẹ duyên dáng dắt tôi vào thời thơ ấu, vào tuổi trăng tròn, vào lúc lớn khôn. Mẹ hiền từ thêm vào bài học của từ bi và trí tuệ. Tôi tìm thấy nơi mẹ lòng can đảm, óc sáng suốt và một tình yêu thương đồng loại không phân biệt chủng tộc, không gián đoạn dù cho mẹ ở trong hoàn cảnh nào.

Hơn hết mọi sự, tôi bỗng nhận thấy tôi không tỏa rộng ra trong không gian vì học vấn của tôi, tôi không cao lớn lên với thời gian vì chức vị của tôi. Trái lại tôi trầm lắng xuống, mọc rễ khắng khít với những ông chú, bà dì, những đứa cháu họ gần xa, những người hàng xóm tôi đã quên mặt, những giành giựt rộn rịp của bến xe đò miền Tây, những khói bụi mù bay của chiếc xích lô máy, những mồ hôi nhễ nhại của chị hàng rong, những hàng dừa nặng trái ven sông, những hoa quả ngọt tươi của Lái Thiêu trù phú, những sóng vỗ rầm rì của bãi biển Nha Trang. Tôi nặng nề gắn chặt vào Quê Hương và Nguồn Cội.

Mầu nhiệm hơn, tôi lại thấy biết ơn mọi chuyện nhỏ nhoi quanh tôi mà tôi chưa từng để mắt đến, ly cà phê sữa nóng từ tay người hầu bàn buổi sáng, trái dâu tươi được hái bởi người Mễ còng lưng trên luống đất nâu vàng, tiếng còi hụ rền vang của xe chữa lửa, ánh mắt nghiêm nghị vô tình của người cảnh sát khi viết tờ giấy phạt, tiếng trẻ con vô tư cười đùa trong sân trường, tiếng búa gõ chan chát của quan tòa khi tuyên án, tiếng súng đì đùng trên đường phố Libya, lá cờ Mỹ lạnh lùng bao phủ cái áo quan, dòng lệ chứa chan của người vợ trẻ… Trong phút chốc mọi chuyện tốt xấu, đúng sai, mọi người với đủ màu da, mọi tôn giáo với nhiều niềm tin khác nhau, mọi hạnh phúc, mọi khổ đau… hòa trộn lại, thâm nhập vào nhau, xô đẩy nhau, nương tựa nhau làm thành một dòng sông triền miên tuôn chảy trong tôi. Và tôi đón nhận nó với một nụ cười.

Mẹ đã cho con cuộc đời và bây giờ mẹ cho con Tình Yêu: Yêu đời. Yêu người. Yêu điều thiện. Yêu luôn điều ác. Tôi cầm tay mẹ. Nhìn và Thấy mẹ. Tôi dịu dàng nói: “Con cám ơn Mẹ” và tôi bỗng ngạc nhiên nhận ra rằng bốn tiếng đó không phát ra từ miệng tôi mà lại phát ra từ tim tôi.

Vợ tôi có lý. Tôi cần phải đi ra ngoài một mình, tiêu xài một ít thời gian với một người đàn bà không phải là nàng, biết chắc rằng điều đó sẽ làm cho tình yêu giữa vợ chồng tôi khắng khít hơn, làm cho sự liên lạc giữa cha con tôi đậm đà hơn và làm cho tôi trở thảnh một con người tốt hơn.

Tôi cám ơn bạn tôi đã gởi cho tôi cái email trong đó có bài thơ dịch ra từ một tờ báo Mỹ nói về cha mẹ và con cái, một bài thơ giản dị nhưng đã thay đổi cả cuộc đời tôi.

Tôi cám ơn hai người đàn bà đã mang đến cho tôi Tình Yêu Mầu Nhiệm khiến tôi đi thảnh thơi giữa cuộc đời đầy những lên xuống, đầy những hạnh phúc và khổ đau.

Happy Mother’s Day, Mẹ Yêu Dấu!

Happy Mother’s Day, Em Yêu Dấu!

Tiếng Việt tiếng Mỹ…

Thử bàn về Ngữ Pháp và Văn Hóa Việt Nam (Kỳ 1)

Thu Lê

Cũng như bao nhiêu người khác, tôi sinh ra và lớn lên trên đất Việt, nói và viết tiếng mẹ đẻ một cách tự nhiên như hơi thở ra thở vào, suy nghĩ và hành động trong cách tự nhiên của một người được hun đúc trong lò văn hóa Việt. Khi thình lình bước chân sang đất Mỹ năm 75, phải tranh đấu để hội nhập với đời sống văn hóa Mỹ, phải lo sinh tồn trên mảnh đất mới, phải nói tiếng Anh hàng ngày trong công việc và có rất nhiều lần tôi khựng lại tìm chữ hoặc tìm câu dịch từ Việt sang Anh để diễn tả điều tôi muốn nói, tôi mới nghĩ nhiều và quan tâm đến sự khác biệt của ngôn ngữ và văn hóa giữa người với người. Cũng từ đó nhìn thấy sự cảm thông giữa mọi người là một vần đề quan trọng và ngạc nhiên thích thú về những đặc tính của ngữ pháp Việt Nam.

Theo làn sóng tỵ nạn năm 1975, tôi coi là may mắn được tiếp tục nghề dạy học mặc dù phải cố gắng học hỏi và thích nghi với môi trường văn hóa giáo dục mới. Trong giờ dạy văn phạm Anh Văn, khi giảng về sự quan trọng của các dấu chấm phẩy trong câu cũng như vị trí của các từ đặt trong câu làm cho câu có thể có một ý nghĩa khác hẳn, tôi đem câu tiếng Anh dưới đây ra làm thí dụ. Chỉ một chữ ONLY ta có thể có 3, 4 câu ý nghĩa khác nhau tùy theo chữ ONLY được đặt ở chỗ nào:

I only love you.
I love you only.
I love only you.
Only I love you.

Câu 1: Tôi chỉ yêu em (chứ không muốn làm gì khác như sống với em hay lấy em). Câu 2 và 3 có lẽ có cùng một ý: Tôi chỉ yêu em (chứ không yêu ai khác). Câu 4: Chỉ có tôi yêu em thôi (chứ đâu có ai !)

Thầy trò chúng tôi có bàn cãi đến cái gọi là “từ đặt sai chỗ” (misplaced modifier), nếu để nhầm chỗ có thể gây hiểu lầm cho điều mình muốn nói. Học trò tôi là học trò trường Mỹ nên rất tiếc là tôi không thể đem những thí dụ của ngữ pháp Việt Nam ra để mong có sự thông cảm và nhấn mạnh thêm sự quan trọng cũng như tai hại của những cụm từ đặt sai chỗ. Khi cụm từ bị đặt sai chỗ, khi dấu chấm phẩy bị đặt sai chỗ hay thiếu sót, và khi có sự khác biệt về văn hóa thì dễ gây ra hiểu lầm nhất là trong văn viết. Trong lời nói thì thấy ít vấn đề hơn vì có đối thoại hay giọng nói có chỗ nhấn mạnh hoặc chỗ ngừng (pause) trong câu có thể làm sáng tỏ vấn đề. Nhưng trong văn viết thì sự thông hiểu hoàn toàn phụ thuộc vào cái gì được trình bày trên giấy và vì vậy đã giới hạn sự hiểu biết và cảm thông.

Các bạn thử đọc mấy câu tôi lượm được ở trên mạng:

1. Let’s eat Grandpa.
2. Let’s eat, Grandpa.

hay

3. Mary finds inspiration in cooking her family and her dog.
4. Mary finds inspiration in cooking, her family, and her dog.

thì chắc ai cũng thấy rõ ràng là những dấu phẩy ở câu thứ 2 và 4 đã giúp tránh được sự hiểu lầm và đã giúp cứu mạng mấy người thân rồi!

Tiếng Việt mình không thiếu những trường hợp như trên. Xin mọi người thử nghe câu này từ miệng một bác sĩ dặn bệnh nhân: “Ăn cơm không được uống rượu.” Ông bác sĩ cũng cẩn thận viết vào toa cho bệnh nhận đem về. Người vợ rất lấy làm thích thú: “Thấy chưa, có bác sĩ bảo mới chịu nghe.” Nhưng ngày 1, vẫn thấy ông chồng uống rượu. Bà vợ hỏi tại sao không nghe lời bác sĩ thì ông chồng trả lời: “Ăn không ngon thì phải uống rượu chứ! ” (Ăn không được, uống rượu). Ngày 2, vẫn thấy chồng uống rượu, vợ giận lắm, hỏi tại sao. Ông chồng lại bảo: “Cơm chẳng có gì ăn thì phải uống chứ.” (Ăn cơm không, uống rượu). Những thí dụ khác kiểu “Mỗi gia đình hai con vợ chồng hạnh phúc” hoặc “Nam sinh bỏ áo trong quần nữ sinh mặc áo dài” đã đem lại nhiều trận cười trong lúc trà dư tửu hậu…

Nhưng trong tiếng Việt, vấn đề không phải chỉ là “misplaced modifier” mà là sự linh động của ngôn ngữ Việt trong khả năng hoán chuyển các từ trong câu làm câu có ý nghĩa nội dung khác nhau.

Một số những từ GHÉP không thay đổi ý nghĩa khi hoán chuyển, chỉ giúp cho câu văn dễ nghe hơn (nhất là khi nó ở cuối câu vì tiếng Việt có âm thanh trầm bổng như hát -một tonal language) hoặc làm câu thơ vần hơn hay đúng hơn về luật bằng trắc. Thì dụ: vui tươi hay tươi vui thì cũng vậy, rồi nhớ thương hay thương nhớ, cay đắng với đắng cay, sông núi với núi sông, cấy cầy và cầy cấy, v.v. thì cũng thế.

Nhưng đa số những từ ÐƠN khi hoán chuyển vị trí đã thay đổi hẳn nghĩa của câu, đem mình vào mê hồn trận. Chẳng hạn như trong vài hát “Ly Rượu Mừng” của Phạm Ðình Chương có câu “Kìa nơi xa xa có bà mẹ già…” mà thằng con 12 tuổi của tôi (chắc chữ Việt ăn đong!) đã hát thành “Kìa nơi xa xa có… mẹ bà già…” thì mình đã thấy xa đi hàng trăm cây số rồi. Hoặc là viết “chó con” thành “con chó”, hay “chịu ăn, chịu uống” thành “ăn chịu, uống chịu”, v.v. Chúng ta thử bỏ một câu 5 chữ vào rọ, sóc lên như chơi trò xổ số xem chúng ta góp được bao nhiêu câu khác nhau. Xin lấy một thí dụ tôi gom được từ email trên mạng gửi đến:

SAO KHÔNG BẢO NÓ ÐẾN?

Sao nó bảo không đến?
Sao không đến bảo nó?
Sao nó không bảo đến?
Sao? Ðến bảo nó không?
Sao? Bảo nó đến không?
Nó đến, sao không bảo?
Nó đến, bảo không sao.
Nó bảo sao không đến?
Nó đến, sao bảo không?
Nó bảo đến không sao?
Nó bảo không đến sao?
Nó không bảo, sao đến?
Nó không bảo đến sao?
Nó không đến bảo sao?
Bảo sao nó không đến?
Bảo nó: Ðến không sao.
Bảo sao nó không đến?
Bảo nó đến, sao không?
Bảo nó không đến sao?
Bảo không, sao nó đến?
Bảo sao? Nó đến không?

Sơ sơ chúng ta đã có 21 câu khác nhau. Các bạn có thấy ngán không? Người ngoại quốc nào mà học tiếng Việt kiểu này và bạn nào định dạy con dâu con rể Mỹ tương lai những thứ này thì chắc con cháu mắt xanh tóc vàng hết hồn và chạy luôn quá! Ðể thực sự hiểu nghĩa từng câu, tôi đã thử ngồi xuống dịch những câu trên sang tiếng Anh để giúp con tôi hiểu thì thấy câu dịch chẳng có gì là khó hiểu hay nhầm lẫn. Sao, các bạn đã ra khỏi “mê hồn trận”chưa?

(Còn tiếp)

Tâm tình thầy cô

Mẹ em

Cành Hồng

Sắp đến ngày Lễ Mẹ, các em lớp tôi xôn xao chuẩn bị quà biếu mẹ. Như mọi năm, tôi hướng dẫn các em làm thiệp chúc mừng mẹ, mẹ các em sẽ rất vui khi nhận được những tấm thiệp tự tay các em làm.

Tôi đi vòng quanh lớp học để giúp ý kiến cho các em, và thoáng thấy Hùng vừa làm, vừa khóc.

Tôi biết mẹ của Hùng bị ung thư gan, hiện mẹ đang được các bác sĩ và gia đình chăm sóc tận tình, nhưng bịnh chưa thuyên giảm.

Tôi thương Hùng quá, tôi ôm em vào lòng và an ủi em. Hùng òa khóc và em cho biết chắc năm nay là năm cuối cùng, Hùng được làm thiệp tặng mẹ.

Dù Bịnh nặng, mẹ Hùng vẫn cho Hùng đi học đều, dù Hùng rất muốn ở nhà với mẹ. Tuy binh nhiều, nhưng Mẹ Hùng vẫn cố gắng lo cho Hùng ăn sáng trước khi đi học. Mẹ nhắc nhở Hùng, mặc áo ấm mỗi sáng, mang theo nước uống, trái cây để ăn thêm vào bữa trưa. Mẹ luôn nhắc Hùng phải tập chuẩn bị mọi thứ cho quen để nếu mẹ phải vào bịnh viện, Hùng có thể tự lo được.

Mẹ chờ Hùng về trước cửa nhà (bạn của mẹ đưa Hùng về vì Hùng học chung với con của bác). Mẹ nhắc em ăn một chút trái cây, rồi đi tắm và học bài. Mẹ ngồi bên em giúp em làm bài, đôi khi em thấy mẹ nhăn mặt, em sợ mẹ đau, nhưng mẹ nói mẹ không đau. Mẹ rất vui khi được ngồi bên em.

Hùng cho tôi biết, mẹ rất đau, nhưng mẹ giả vờ không đau. Hùng nức nở trong tay tôi…

Tôi biết làm gì bây giờ, biết nói sao bây giờ, ngoài việc an ủi Hùng và cho Hùng biết y khoa bây giờ rất tiến bộ, mẹ sẽ khỏi thôi. Chút nữa tôi sẽ vào chánh điện với Hùng để cùng Hùng cầu nguyện cho mẹ em.