Giáo Sư Hoàng Oanh, phụ trách chương trình Việt Ngữ của Viện Việt Học, điều hợp chương trình, giới thiệu thành phần tham dự gồm có các diễn giả, các học giả, và những người quan tâm đến tiền đồ quốc gia dân tộc.
Mở đầu cho buổi nói chuyện với tính cách là một người học sử, Giáo Sư Lê Thọ Giáo, từng là phụ tá viện trưởng viện đại học Huế trước năm 1975, với đề tài “Bức Tượng Của Cụ Phan Bội Châu Tại Huế,” bày tỏ những cảm nghĩ của ông qua một phóng sự bằng hình ảnh mới nhất, thật sống động với sự giúp sức của một học trò cũ của ông tại Việt Nam.
Với tính cách là một người con dân của Huế, ông trình bày những hình ảnh tượng đài cụ Phan Bội Châu tại Huế, về lăng mộ cụ Phan và gia đình cụ, về ngôi nhà nơi cụ bị Pháp giam lỏng từ 1926 đến 1940 khi cụ mất. Từ đó, giáo sư suy ra những điểm lớn nơi con người và nhân cách cụ Phan, cho thấy cụ là một nhà cách mạng ái quốc chân chính, một người luôn nặng lòng yêu nước, muốn tìm cái mới cái hay để phát triển đất nước, đã gầy dựng nên phong trào Đông Du và sau đó cùng cụ Phan Châu Trinh thành lập ra phong trào Duy Tân. Riêng cá nhân, cụ Phan Bội Châu đã sống một cuộc đời thanh bần nhưng vô cùng dũng mãnh, với ý chí kiên cường trong những quyết định mà cụ đóng góp rất nhiều cho nền tảng giáo dục, đạo đức của xã hội.
Thật cảm động trong loạt hình ảnh giới thiệu về lăng mộ gia đình cụ Phan, trong đó có hai bài văn bia do cụ ghi lên mộ chí của hai chú chó, đã sống và trung thành với chủ, hay hình ảnh một “Ông Già Bến Ngự” ăn mặc thật bình dân, chống gậy xuôi ngược trên sông Hương để liên lạc bí mật với đồng chí, hay căn nhà lá đơn sơ nơi cụ Phan ở cho đến cuối đời.
Tượng cụ Phan Bội Châu do điêu khắc gia Lê Thành Nhơn ở Huế thực hiện, bắt đầu khởi công năm 1972, trong khuôn viên trường Mỹ Thuật Huế. Tượng cao 4m, dài 6m và ngang 5m, đúc bằng 7 tấn đồng. Việc đúc tượng phải dừng lại sau biến cố 1975, đến năm 1987 mới được an vị trong khuôn viên vườn nhà cụ Phan trên dốc Bến Ngự. Đến năm 2000 tượng được an vị tại đài phát thanh cũ ở Huế cho đến nay.
Ý chí cụ Phan Bội Châu qua bức tượng với chòm râu, nét mặt, ánh mắt với đôi chân mày nhíu lại. Hai bên là phù điêu mô tả lịch sử Việt Nam, phía sau tượng là câu thơ “Xối máu nóng rửa vết nhơ nô lệ” trong bài thơ nổi tiếng “Bài Ca Chúc Tết Thanh Niên,” do cụ viết năm 1927.
Diễn giả tiếp theo là nữ sĩ Chinh Nương Trần Thị Hồng Khương, con gái của cụ Á Nam Trần Tuấn Khải, từ Philadelphia đến.
Bà trình bày đề tài “Ảnh hưởng của Phong Trào Đông Du và Duy Tân đối với lòng yêu nước thương nòi của Á Nam Trần Tuấn Khải,” và cho thấy ảnh hưởng của hai phong trào này thật sâu đậm trong tư tưởng ái quốc của cụ Á Nam, trong đó có phần diễn ngâm những bài thơ của thân phụ bà và của bà.
Tiếp nối chương trình, Giáo Sư Nguyễn Văn Sâm trình bày đề tài “Tình cảm giữa hai nhà chí sĩ họ Phan qua bài văn tế của Phan Bội Châu,” qua ba vấn đề lớn:
1-Tư tưởng chánh trị của Phan Châu Trinh qua bài “Quân Trị Chủ Nghĩa và Dân Trị Chủ Nghĩa.” Với Phong Trào Duy Tân, cụ chủ trương bất bạo động, khôi phục đất nước bằng việc nâng cao dân trí, cải tổ xã hội, kinh tế, giáo dục và văn hóa, bỏ lối học từ chương, thêm khoa học và ngoại ngữ, bỏ lối tôn sùng trung quân, hướng đến dân trị.
2-Phản biện của Phan Bội Châu là tư tưởng dân trị quá mới với người dân lúc đó, trình độ dân chúng còn ấu trĩ, chưa phù hợp để theo con đường dân chủ.
3-Hai tư tưởng tương quan giữa hai cụ rất đối lập nhau, đường lối chánh trị khác nhau này đưa đến xung khắc hay đồng cảm trong con đường cách mạng?
Giáo Sư Sâm kết luận, qua các bài nói chuyện giữa hai cụ, nhất là dựa trên bài văn tế cụ Phan Bội Châu khóc cụ Phan Châu Trinh, cho thấy sự xung khắc ấy đưa đến sự đồng cảm và tình tương thân tương kính. Tuy khác nhau về chánh kiến và đường lối hoạt động chánh trị, nhưng người xưa đối với nhau bằng cái tâm thương nước, thương nòi. Còn người đời nay đối xử với nhau bằng tư tưởng “phe nhóm” nên đối xử nhau cũng khác xưa nhiều, đưa đến nỗi thống khổ cho dân tộc hôm nay.
Họa sĩ Văn Mộc và kỹ sư Nguyễn Trung Nam cùng nhau giới thiệu đề tài: “Giới thiệu khái quát các tác phẩm, tài liệu triển lãm” qua một slide show.
Nhà biên khảo Đỗ Thông Minh, qua hệ thống skype trực tiếp từ Nhật, trình bày với người nghe đề tài “22 điểm tương đồng giữa hai cụ Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh.” Những điểm trong bài phân tích này giúp người nghe hiểu rất nhiều về lịch sử và bối cảnh ra đời của hai phong trào Đông Du và Duy Tân trong thời kỳ tăm tối của nước nhà.
Nhà văn Ngự Thuyết tiếp theo với đề tài: “Phan Châu Trinh-Những thành công và thất bại,” từ thế kỷ trước đã cho thấy cụ đã đưa ra được tư tưởng dân chủ, nhân quyền mà thời đại ngày nay, nước Việt Nam vẫn chưa có được, đây là bài học và kinh nghiệm đấu tranh cho chúng ta hiện nay.
Ông Bùi Quốc Vinh nói về đề tài “Duy Tân-Con đường sống của Việt Nam” với cái nhìn thực tế vào tình hình và sự biến chuyển của Việt Nam từ 1975 đến nay, cho thấy hiện nay Việt Nam có thể có đủ những yếu tố giúp phát triển, chỉ thiếu ý chí và quyết tâm của nhà cầm quyền mà thôi.
Và ông kết thúc bằng bài hát “Tôi Vẫn Mơ” với lời lẽ thật thống thiết: “Tôi vẫn mơ có một ngày trên quê hương-Người dân làm con tàu lịch sử đi qua-Theo hướng đi lịch sử phải đi.”
