Văn Lang/Người Việt
VIỆT NAM – Việt Nam hiện nay có rất nhiều món ăn mang tên “lắc,” mang tính dân dã: “xoài lắc,” “khoai lang lắc,” “bánh tráng lắc,” “da heo chiên lắc,” “khoai tây lắc,” “cóc lắc,” “ổi lắc”…
Vô số các món lắc, vì hầu như cái gì có thể lắc (shake) được là thành món… lắc. Mà dân ăn vặt sành điệu, nhất là quý bà, quý cô và các em tuổi teen, ngay cả các quý ông thích nhậu vỉa hè cũng khó mà lắc (đầu) từ chối. Vì các món lắc quá “phê” và quá đã…
Mở đầu cho các món lắc để sau này trở thành “trào lưu”ở Sài Gòn. Đầu tiên phải kể tới “tiên phuông” là món bánh tráng trộn.
Trước kia, Sài Gòn cũng như miền Nam chỉ có bánh tráng dẻo chấm nước mắm.
Nhưng sau này, khoảng cuối thập niên 90 thì có xuất hiện món muối tôm Tây Ninh.
Chính món muối tôm Tây Ninh là “nguồn cảm hứng chính” để tạo ra món bánh tráng trộn và các món “lắc” sau này.
Tây Ninh là vùng đất giáp với Cambodia. Nơi không có biển để tạo ra muối, cũng không có sông rạch, ao, đìa nhiều để có thể có nhiều tôm (ngon), như con tôm đất… Nhưng Tây Ninh lại là vùng đất nhiều nắng, nhiều gió… và quan trọng là nơi đã sản sinh ra món muối tôm – mang tên mình.
Món muối tôm Tây Ninh được nhiều tỉnh thành trong Nam, ngoài Bắc ưa chuộng.
Du khách tới Tây Ninh, khi về bao giờ cũng mua vài bịch muối tôm (loại 1 ký), về làm quà cho người thân.
Muối tôm Tây Ninh được làm từ muối hột, được lò sản xuất mua về tinh chế lại. Muối cùng với tôm khô được xay nhuyễn, cùng với ớt hiểm đã được phơi khô. Gia vị thêm vô có tỏi, sả, một ít đường, một ít bột ngọt… tất cả đem phơi lại trong nắng lớn, từ 1 tới 2 tiếng. Sau đó, lại được cho vô chảo gang (lớn), rang trên bếp lửa khoảng nửa tiếng.
Đã mấy năm nay, món bánh tráng trộn với muối tôm Tây Ninh, thêm rau răm, vắt chút nước tắc… thống trị trước các cổng trường học. Cũng như là món ăn khoái khẩu của mấy quý bà, quý cô công sở.
Kể từ mùa hè năm nay, món xoài lắc ra đời, trở thành trào lưu cho các món lắc khác tràn ngập vỉa hè Sài Gòn.
Nếu như trước kia người ta ăn xoài tượng chấm (hoặc dầm) nước mắm đường.
Thì bây giờ, người ta ăn xoài lắc.
Xoài lắc được làm từ loại xoài keo; là một loại xoài dùng để ăn sống, vị của nó vừa chua – ngọt giôn giốt, lại rất giòn.
Xoài keo được gọt vỏ, xắt miếng dài vừa ăn, để sẵn trong hộp (khoảng vừa một trái). Khi có khách mua, người bán mở nắp hộp, rắc vô đó khoảng muỗng rưỡi (loại muỗng cà-phê) muối tôm Tây Ninh. Có khi thêm vô chút nước mắm ngon, chút đường… rồi lắc lắc cái hộp mấy cái. Xong trao cho khách và thu vô 15 ngàn đồng.
Một ông trung niên, bán trái cây (gọt sẵn) trước cổng một trường học vui vẻ “tiết lộ” cho chúng tôi biết. Là trái xoài keo, bán 10 ngàn đồng một trái, còn bị chê là mắc, có người không chịu mua. Với lý do là ngoài chợ, người ta bán 1 ký xoài keo, tới ba trái lận, mà cũng chỉ có 10 ngàn đồng.
Nhưng từ khi chuyển qua bán xoài lắc, thì cũng trái xoài đó, chỉ tốn thêm có chút muối Tây Ninh thôi mà bán được tới 15 ngàn, mà ngày nào cũng “lắc” đến mỏi cả tay. Khách tới nườm nượp, bán không kịp.
Lý giải sự “đắt như tôm tươi” của món xoài lắc, người đàn ông bán trái cây tươi cười nói với chúng tôi: “Tuổi trẻ bây giờ thích những cái gì thời thượng, từ thời thượng bây giờ là ‘lắc’ và ‘phê.’ Nên cái tấm bảng xoài lắc đánh trúng tâm lý đó, thêm nữa ăn xoài lắc cũng… phê, mà lại không phải là đồ… quốc cấm. Nên thu hút giới trẻ, chứ gọi xoài lắc bằng tên khác như là xoài dầm mắm đường thì chỉ có từ ế tới… ế.”
Giới buôn bán nơi vỉa hè Sài Gòn rất năng động. Ngoài cách đặt tên gọi gây sự tò mò, đánh trúng tâm lý giới ăn vặt. Họ còn biết kinh doanh theo kiểu “mùa nào thức nấy,” nhằm đáp ứng mọi nhu cầu của thượng đế thích ăn vặt.
Khi mùa Hè đi qua, coi bộ mấy món trái cây như xoài lắc không còn thu hút khách hàng mạnh mẽ như thỏi nam châm hút sắt nữa. Người buôn bán vỉa hè cho ra đời thêm mấy món chiên nóng phục vụ những ngày Tháng Sáu, Sài Gòn mưa dầm dề. Nhưng vẫn không quên đặt tên cho các món mới kèm theo cái đuôi “lắc” để tiếp tục duy trì trào lưu đang hút khách.
Mời độc giả xem thêm phóng sự “Đến Little Saigon, ăn nem nướng Brodard”
Những món “lắc” của mùa mưa năm nay ở Sài Gòn có thể kể tới như món… khoai lang lắc.
Khoai lang được xắt miếng dài, chiên giòn, rồi cho vô bịch giấy. Bỏ muối tôm vô, lắc lắc mấy cái thành ra món… khoai lang lắc, nóng hổi vừa thổi vừa ăn. Nhất là quý bà, quý cô và các quý vị tuổi teen nhấm nháp trong những chiều mưa lạnh thì… nhất hạng.
Khoai lang, cũng như khoai tây, khoai mỡ… chiên giòn, ngoài “lắc” với muối tôm, thì còn có thể “lắc” với xí-muội, với phô-mai (dạng bột) đều cho ra hương vị thơm ngon.
Còn với quý vị đàn ông có thói quen nhậu quán cóc bình dân vỉa hè, thì đã có mấy món “lắc” rất ưng ý, như là món bánh tráng đỏ (gốc miền Trung, với màu đỏ của bột tôm và ớt hiểm) chiên giòn, bẻ miếng vừa ăn, bỏ trong bịch giấy, lắc với phô-mai hoặc muối tôm. Hoặc như khu quận 8, nơi xưa kia nổi tiếng với mấy lò heo Chánh Hưng, còn có món da heo chiên giòn, tha hồ mà… “lắc.” Nhất là mấy món lắc này lại có dịp “đưa cay” với vài ba chai bia Sài Gòn ướp lạnh, thì dù là anh tài xế taxi, bác xe ôm hay anh thợ hồ… đều cảm thấy đâu đây thấp thoáng bóng thiên đàng – nơi miền hạ giới… lắc lư.
