Tiếng Việt Dấu Yêu (Kỳ 347)

Sinh hoạt hướng đạo cuối tuần của Liên Đoàn Hướng Đạo Trùng Dương

Học ngôn ngữ và văn hóa Việt qua hình thức đối thoại và tập đọc 

GS Trần C. Trí
(University of California, Irvine)

Qua mục mới này, GS Trần C. Trí sẽ đưa các em vào thế giới muôn màu của ngôn ngữ và văn hóa Việt qua những bài đối thoại sinh động hay những bài tập đọc lý thú. Kèm theo các bài này là phần ngữ vựng và thành ngữ được dùng trong bài được đối chiếu với phần tiếng Anh để các em dễ theo dõi và cảm nhận. Những bài đối thoại và tập đọc trong mục này được trích từ cuốn sách giáo khoa NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA của GS Trần C. Trí (với sự hợp tác của GS Trần Minh Tâm trong phần bài tập thực hành), do California State University, Long Beach và Viet Text xuất bản. 

Ca dao Việt Nam 

Sean: Huy này, mình có nghe nói rằng mỗi người Việt Nam là một thi sĩ. Bạn có đồng ý với điều đó không?

Huy: Mình nghĩ là ai đó nói hơi ngoa đấy, nhưng cũng có một phần nào đúng. Bạn còn nhớ những gì mình nói về thơ lục bát kỳ trước không?

Sean: Nhớ chứ! Mình vừa mới học thêm bốn câu lục bát sau đây:

Trâu ơi ta bảo trâu này,
Trâu ra ngoài ruộng trâu cày với ta.
Cấy cày vốn nghiệp nông gia,
Ta đây, trâu đấy, ai mà quản công.

Huy: Bạn thuộc bài lắm! Có một điều bạn cần nhớ là bài thơ bạn học lần đầu tiên là của một tác giả rõ ràng. Còn bài bạn vừa đọc có thể là có tác giả, mà cũng có thể là do công trình sáng tác chung của người Việt Nam. Loại này gọi là văn chương truyền khẩu. Nếu đó là những bài thơ có vần điệu thì mình gọi là ca dao.

Sean: Vậy ca dao có nghĩa là thơ lục bát do người dân sáng tác ra phải không?

Huy: Đa số các câu ca dao là thơ lục bát, nhưng cũng có những câu ca dao làm theo thể thơ bốn chữ, năm chữ, sáu chữ hay bảy chữ. Ví dụ như các câu này:

Vị tình vị nghĩa,
Không ai vị đĩa xôi đầy.
Bà con, vì tổ vì tiên,
Không phải vì tiền, vì gạo.

Sean: Trước đây, mình chỉ biết sơ về ca dao, nhưng bây giờ bạn đã làm cho mình hiểu tại sao hình thức này rất phổ thông. Đó là vì ca dao có vần điệu thật dễ nhớ.

Huy: Đúng thế! Nhưng cốt lõi của ca dao là nó chứa đựng cái “túi khôn” của người Việt. Ca dao truyền lại kinh nghiệm dân gian từ đời này sang đời khác. Ca dao chuyên chở triết lý của người Việt, và ca dao còn là một người thầy lớn, dạy cho chúng tôi những điều hay lẽ phải trên tất cả mọi phương diện trong cuộc sống. Người Việt chúng tôi ai cũng thuộc rất nhiều ca dao, nên cũng có thể tự mình sáng tác những câu ca dao đơn giản. Đó là lý do tại sao có người bảo ai trong chúng tôi cũng là một thi sĩ. Có người còn bảo người Việt “nói ra văn, thở ra thơ” nữa đấy!

Từ vựng Việt-Anh 

Danh từ / Nouns
ca dao / folksong
công trình / work, project
công / work, labor
cốt lõi / quintessence
đời / life, generation
kinh nghiệm / experience
nghĩa / devotion, loyalty
nghiệp / occupation, trade
nông gia / peasant, farmer
phương diện / aspect
tác giả / author
thể thơ / poetic form
thi sĩ / poet
trâu / water buffalo
triết lý / philosophy
túi khôn / “bag of smarts”
văn chương truyền khẩu / folklore
ý tưởng / idea, thought 

Tính từ / Adjectives
đơn giản / simple
rõ ràng / specific 

Động từ / Verbs
chứa đựng / to contain
chuyên chở / to convey
đồng ý / to agree
sáng tác / to compose, to create
thuộc / to memorize
thuộc bài / to know one’s lesson
truyền lại / to hand down 

Trạng từ / Adverbs
ngoa / with exaggeration
sơ / briefly, roughly
tự mình / by oneself, on one’s own 

Thành ngữ / Idiomatic expressions

• từ đời này sang đời khác / from generation to generation
• nói ra văn, thở ra thơ / to speak with prose and to breathe with verses
• đó là lý do tại sao / that’s the reason why
• điều hay lẽ phải / good things and right reasons
• vị tình vị nghĩa / out of love and loyalty

Em viết văn Việt 

Nhằm tạo một diễn đàn cho các em tập viết tiếng Việt, Ban Biên Tập trang Tiếng Việt Dấu Yêu kêu gọi quý phụ huynh và quý Thầy Cô khuyến khích các em viết văn, diễn tả bằng tiếng Việt những cảm nghĩ và ước vọng trong đời sống của các em. Ước mong nơi đây một sân chơi được mở ra và khu vườn văn hóa Việt sẽ được quý phụ huynh và quý Thầy Cô góp tay vun trồng, khuyến khích.

Trong các bài nhận được và chọn để đăng, chúng tôi cố ý giữ nguyên văn những gì các em viết. Vì thế, khi đọc đến những ngôn từ, lỗi chính tả và sai văn phạm, chúng tôi mong được Phụ Huynh và Thầy Cô chia sẻ và sửa chữa cho các em tại nhà hay trong lớp học.

Tất cả các bài viết dưới dạng MSWord, font Unicode; và hình ảnh dạng .jpg, xin gởi về địa chỉ email: [email protected] (Xin đừng gởi dạng .pdf vì không tiện cho việc layout).

Trân trọng cảm ơn quý vị.

Nguyễn Việt Linh

Đặt câu với một mệnh đề

Nguyễn BT Truman

1- Em dùng cái não  để suy nghỉ.

2- Con nhện ở trên mạng.

3- Xe của ba em màu xanh dương.

4- Con sư tử là thu rừng.

5- Nha sĩ khám răng cho em.

6- Buổi sang con chim hót liu lo.

7- Ba em thích ăn sầu riêng

8- Em thich ăn kẹo ng5t.

9- Thầy khuyên em học bài chăm chỉ.

10- Phía Đông của nước Việt Nam có Biển Đông

Đặt câu có 2 mệnh đề

Trần Thê Khang

(Thí sinh Lớp 4 – Giải Khuyến Học Viet Olympiad-2014)

1-Trong Lịch sử cổ xưa, có rất nhiều nhà vua tốt, họ rất yêu dân.

2-Thánh Gióng quê ở làng Gióng, Là một anh hùng lịch sử

3-Mỗi ngày em trai của em điều quấy phá, cho nên ba mẹ em rắt là dận.

4- Em trai của em rất là thông minh, nhưng mà nó rất là quấy phá.

5-Thầy dạy em phải biết thờ mẹ kinh cha và kính yêu ông bà.

6-Mỗi năm quê em đều có bão lụt, mọi người rất là khổ sở.

7-Trái Mít có gai xấu xi, nhưng ruột nó ăn rất ngon.

8-Leo trèo, chạy nhảy là động tử mà chúng em đã học trong bài.

9-Học sinh chăm chỉ học hằn thì họ sẽ học giỏi.

10- Trường Sa và Hoàng Sa là 2 quần đảo ngoài biển Đông, nó thuộc nước Việt Nam.

Góc hoạt họa thiếu nhi

Câu chuyện hí họa về chú gấu bông Dexter

Họa sĩ Nia Nguyễn

Tâm tình Thầy Cô 

Tiếng Việt tiếng Mỹ…
Thử bàn về ngữ pháp và văn hóa Việt Nam (tiếp theo và hết)

Thu Lê

Cách đây khá lâu, tình cờ tôi được một người bạn ở Pháp cho mấy trang bản thảo của một cuốn tự điển Việt Nam đang soạn. Theo lời anh bạn hồi đó thì thì một bậc lão niên ở Pháp là cụ Đào Trọng Đủ đang soạn một cuốn tự điển VN dưới hình thức văn vần. Cụ Đủ chắc cũng nhận thấy chữ ĂN tràn ngập trong kho tàng ngữ vựng VN nên mới sưu tầm và viết ra những dòng thơ sau này. Tôi không biết sau này cuốn tự điển của cụ đã hoàn thành và đã xuất bản chưa, và cũng không rõ cụ có còn sống không?  Nhưng tôi còn giữ những dòng thơ này và xin chia sẻ với các bạn để thấy tiếng Việt mình “giầu” như thế nào và văn hóa đã làm giầu cho ngôn ngữ ra sao:

Chữ “Ăn”

Chữ ăn ý nghĩa dồi dào
Tha hồ thi sĩ nghêu ngao ỡm ờ
Bị ăn cắp ngồi trơ mắt ếch
Vì ăn tham nên mếch lòng nhau
Ăn thừa vang vẻ gì đâu
Ăn gian ăn lận của nhau bấy chầy
Người túng bấn ăn vay từng bữa
Kẻ giầu sang ăn bửa từng xu
Ăn chơi quen thói lu bù
Ăn tiền hối lộ như “vu” mới là (tiếng Pháp “vous” = you)
Ống ốm nghén vì bà ăn rở
Cậu đi tu để mợ ăn chay
Trước khi ăn tiệc “mề đay” (tiếng Pháp médaille = huy chương}
Học cho biết cách ăn mày huy chương
Chồng cặm cụi ăn lương nhà nước
Vợ ung dung hút thuốc ăn trầu
Tổ tôm ông phải ngồi chầu
Cái khàn không phỗng mặc dầu bà ăn
Mong chóng đến ngày xuân ăn tết
Tam cúc ai ăn kết xe điều
Bánh chưng bánh tét cho nhiều
Để dành ăn giỗ bao nhiêu cũng vừa
Ba ngày tết ăn bừa ăn bãi
Tết xong xuôi họ lại ăn chơi
Nhạc thời ăn nhịp cờ thời ăn quân
Người lao động cởi trần ăn nắng
Khách khuê phòng da trắng như ngà
Thiên nhiên sẵn đúc một tòa
Để cho ăn nắng chẳng ma nào thèm
Vãi nào vãi ăn khem suốt tháng
Sư nào sư ăn mặn quanh năm
Ăn ngồi rồi lại ăn nằm
Ăn kham mặc khổ Quan Âm độ trì
Ăn hương hỏa thiếu gì sung sướng
Ăn hoa hồng tôi tưởng bền hơn
Ăn thề là để rửa hờn
Nhân dân đầy đủ giang sơn vững vàng
Kẻ xấu thói ăn lường ăn lận
Người quen mui ăn bẩn ăn bây
Ăn lời ăn lãi không đầy
Bụng ta cũng vậy bụng tây khác gì
Người ăn xổi ở thì vô số
Kẻ ăn không nói có “da na” (Tiếng Pháp: “Je n’en ai pas” – tôi không có cái đó?)
Ăn non rồi lại ăn già
Ăn gian cờ bạc mới là người ngoan
Ai chẳng biết làm quan ăn lễ
Ai không hay lính lệ ăn bòn
Ăn quèo ăn quịt mới ngon
Ăn quanh ăn quẩn vẫn còn ngô nghê
Ăn lót dạ tỷ tê rồi đói
Ăn thông lưng sành sỏi càng no
Ăn chung đổ lộn tự do
Ăn cầm chừng để vừa cho có chừng
Trai cướp vợ ăn mừng ỏm tỏi
Gái tranh chồng ăn hội linh đình
Ăn thua có một chữ tình
Để người ăn cắp rồi mình ăn năn
Ăn mới thực văn nhân tài tử
Ăn nguyên là văn tự quốc gia
Trăm năm trong cõi người ta
Không ăn thiên hạ cho là dở hơi.

Động từ ghép “Ăn” nhiều vô kể
Xin chép thêm mong để chư tôn
Coi cho đỡ nhớ đỡ buồn
Vì còn tiếng Việt mới còn dân Nam
Ăn chung ăn đứt ăn tham
Ăn đụng ăn ké ăn gian ăn mày
Ăn cưới ăn rỗi ăn vay
Ăn vụng ăn bám ăn chay ăn lường
Ăn chèo ăn chục ăn sương
Ăn vạ ăn tái ăn đường ăn non
Ăn gẫu ăn hiếp ăn bòn
Ăn hại ăn vã ăn dòn ăn dơ
Ăn chặn ăn cướp ăn nhờ
Ăn gỏi ăn khớp ăn thua ăn vòi
Ăn rở ăn khách ăn lời
Ăn nhạt ăn cánh ăn chơi ăn dè
Ăn vặt ăn xổi ăn thề
Ăn ghé ăn chực ăn rê (?) ăn tiền
Ăn quẩn ăn hiếp ăn kiêng
Ăn bậy ăn bớt ăn riêng ăn phàm…

Thỉnh thoảng tôi có đọc lại những dòng thơ này và ước gì tôi có một lũ con cháu xung quanh để có thể ngồi đây đố nghĩa của chữ “Ăn.” Ước gì các con em và các cháu ở các trường Việt Ngữ hải ngoại có thể tham dự trò chơi của thầy cô và có thể cảm nhận tiếng Việt mà thầy cô đang truyền đạt. Đây là một niềm tin hay chỉ là một hy vọng hão huyền, không tưởng?

Lưu ý: Để mở âm thanh, xin bấm vào nút phía góc phải bên dưới của khung video.