Đối với Đông Y khí huyết rất mật thiết với nhau. Tuy nhiên Đông Y coi trọng khí hơn huyết, vì xưa trong những trường hợp xuất huyết hiểm nghèo thầy thuốc chỉ dùng một vị sâm mà cứu vãn được, chứ không dùng thục địa hay đương qui để chữa xuất huyết.
Theo dược tính, sâm đại bổ nguyên khí, chứ không bổ huyết và thục địa đại bổ huyết. Do đó Đông Y bảo thuốc bổ khí sinh ra huyết, chứ thuốc bổ huyết không có lý giúp cho khí, hoặc không thể cứu vãn một cách hữu hiệu đối với bệnh nhân xuất huyết hiểm nghèo.
Theo Cảnh Nhạc, thuốc bổ khí phải có huyết dược mới giúp cho khí, thuốc bổ huyết phải có khí dược mới giúp cho huyết. Thí dụ bổ khí phải có huyết dược như bài “Bổ Trung Ích Khí” vị đương qui để bổ huyết và thông huyết. Bổ huyết phải có khí dược như bài “Bát Trân” có bạch truật, phục linh.
Lời phát biểu của Cảnh Nhạc rõ ràng khí huyết có liên quan mật thiết với nhau. Tuy nhiên có nhiều điều thắc mắc đặt ra trong vấn đề trị liệu:
-Sâm là vị thuốc bổ nguyên khí mà cứu khỏi bệnh xuất huyết trầm trọng (trường hợp cấp cứu), trong khi bạch truật, hoàng kỳ cũng bổ khí mà không dùng trong trường hợp bệnh nhân nói trên. Tại sao?
Hải Thượng Lãn Ông bảo, vì sâm bổ khí nhưng có chất nhuận nên sinh ra huyết, còn bạch truật bổ khí nhưng quá khô nên không thể sinh huyết. Cách đây 2,000 năm, ngài Hải Thượng Lãn Ông đã nói như vậy rất chí lý. Nay ta phải đặt vấn đề tác dụng của sâm như thế nào trong trường hợp xuất huyết khẩn cấp: Sâm có tác dụng sinh huyết hay cầm huyết?
-Sâm có tác dụng cầm máu bằng cách tăng cường khí lực để tăng tính cường cơ co bóp lại, nhờ đó máu ngưng chảy. Sự tăng cường khí lực của sâm có thể là sâm giúp cơ thể co bóp mau lẹ và hiệu quả ngừng máu nhanh hơn. Bên cạnh đó làm làm tính cường cơ tăng, sâm cũng có thể giúp cho tủy xương sống sinh huyết trong tương lai về lâu về dài.
-Trong sản khoa, có nhiều người đàn bà sau lúc sanh tử cung hay bị tê liệt không co thắt lại được, cho nên xuất huyết không ngừng. Đông Y dùng độc sâm, hay bạch cập giúp tử cung co thắt lại bình thường.
-Bạch truật và hoàng kỳ cũng bổ khí nhưng không được sử dụng trong trường hợp xuất huyết cấp tính. Vì bạch truật và hoàng kỳ không giúp cho khí lực một cách mau chóng như sâm để có thể tăng tính cường cơ để dẫn tới máu ngừng chảy.
-Thục địa đại bổ tinh huyết không được sử dụng trong trường hợp xuất huyết cấp tính. Người xưa bảo thuốc bổ huyết không giúp cho khí mà chỉ có khí mới sinh ra huyết.
Bạch truật, hoàng kỳ là những vị thuốc bổ khí trong bài “Bổ Trung Ích Khí” được dùng để thăng dương. Những người bị bệnh trĩ mới phát, những người thở hụt hơi thiếu khí, hoặc những người đàn bà bị trụt thai đều dùng được.
-Hoàng kỳ 4 gram
-Bạch truật 4 gram
-Thăng ma 1 gram
-Nhân sâm 4 gram
-Trần bì 2 gram
-Sài hồ 2 gram
-Đương qui 3 gram
-Cam thảo 1 gram
-Đại táo 3 trái
Bài “Bổ Trung Ích Khí” không dùng cho trường hợp thoát huyết vì đương qui vừa bổ huyết vừa hoạt huyết, làm máu chảy mạnh, nên không dùng được.Vì rằng thoát huyết đương nhiên cơ thể bị khô, bạch truật quá khô ráo nên không dùng được.
-Thục địa đại bổ tinh huyết nhưng không dùng trong trường hợp thoát huyết cấp tính vì thục địa không có tính làm tăng cường tính cường cơ, giúp cơ co thắt trong việc ngưng thoát huyết. Còn đương qui là vị thuốc hoạt huyết lại càng không thể dùng được. Thục địa và đương qui bổ huyết trong trường hợp thiếu huyết nhưng không thể dùng trong trường hợp bị thoát huyết cấp tính
Riêng trường hợp tương quan giữa khí và huyết của Trọng Cảnh đã nói: “Bổ khí phải có huyết dược mới giúp cho khí, bổ huyết phải có khí dược giúp cho huyết,” không còn nghi ngờ gì nữa, khí phải nhờ huyết mang thức ăn và dưỡng khí tới tế bào mới tạo năng lượng là khí. Huyết phải nhờ khí huyết mới lưu thông được trong cơ thể, nhờ khí mà các tế bào, kể cả tế bào máu mới chu toàn nhiệm vụ. Tác động giữa khí và huyết là tác động hỗ tương, không bên nào hơn bên nào. Khí huyết đều quan trọng như nhau. (Bác Sĩ Đặng Trần Hào)
[jwplayer JEJ9kZlH]
