Bác Sĩ Đặng Trần Hào
Phế chủ khí, là cơ phận trọng yếu để duy trì sự sống. Khí được hai nguồn tạo ra, một là khí ở trời do phế hít vào, hai là tinh khí trong đồ ăn uống vào dạ dày được phối hợp với tỳ và chuyển hóa thành hai phần khí.
Phần thanh khí chuyển lên phổi để đưa vào tim đi nuôi cơ thể. Phần trọc khí đưa xuống ruột non, ruột già thanh lọc một lần nữa. Phần thanh đưa lên phế và phần trọc đưa xuống ruột già và bàng quang thải ra ngoài.
Hai khí này kết hợp lại chứa ở lồng ngực gọi là “tôn khí.” Tôn khí là nguồn gốc của khí trong toàn thân có nhiệm vụ trao đổi hít thở, dồn về tâm và đưa vào kinh mạch đi nuôi cơ thể.
Tâm chủ về huyết và phế chủ về khí. Cơ thể nhờ sự vận hành tuần hoàn của khí huyết để vận hành chất dinh dưỡng, duy trì hoạt động cơ năng hoạt động nhịp nhàng giữa các tạng phủ. Tâm với phế, huyết với khí nương tựa nhau tạo nên sự làm việc chặt chẽ và nhịp nhàng trong thân thể của chúng ta.
Phế còn thông điều thủy đạo, và túc giáng: Nếu phế mất khả năng túc giáng sự thay đổi cũ mới của thủy dịch sẽ gây ra trở ngại. Thủy dịch sẽ dồn lại, tiểu tiện sẽ không thông, lâu ngày sẽ sinh ra phù thũng.
Phế chủ về khí, cho nên lỗ chân lông cũng gọi là “khí môn.” Người bệnh phế khí hư có thể gây ra suyễn và da lông cũng thường bị hư yếu, hay ra mồ hôi còn dễ bị cảm khi thời tiết đổi từ nóng sang lạnh, hay đổi từ Thu sang Đông là như vậy.
Những vị thuốc bổ phổi, mát phế
Những vị thuốc bổ phổi: Hoàng kỳ, nhân sâm, đảng sâm, bà hạp, yến sào, a giao, mạch môn đông, băng đường, kha tử.
Những vị thuốc tả phế: Ma hoàng, bạch giới tử, cát cánh, thăng ma, bán hạ, bối mẫu, hạnh nhân, tiền hồ, tang bạch bì, tử yển, tô tử.
Những vị thuốc mát phế: Thạch cao, hoàng cầm, tri mẫu, huyền sâm, thiên môn đông.
Những bài thuốc ôn phế
1-Bài “A Giao Tán”
-A giao 2 chỉ
-Mã đậu linh 1 chỉ
-Ngưu bàng tử 1 chỉ
-Hạnh nhân 1 chỉ
-Nhũ mễ 1 chỉ
-Chích thảo 2 chỉ
Bài thuốc này đã chữa phổi yếu, có khi ho ra máu, có khi thêm bách hợp và mạch môn đông; a giao cầm máu, bổ huyết; mã đậu linh mát phổi; ngưu bàng tử thông phế khí; hạnh nhân ôn phổi, trừ đàm.
2-Bài “Tứ Quân Tử Thang”
Nếu phế yếu và tỳ yếu thì dùng bài này cho thêm hoàng kỳ sao.
3-Bài “Bổ Trung Ích Khí Thang”
Bài này vừa bổ tỳ vừa bổ phế.
Những bài thuốc tả phế
1-Bài “Tả Phế Tán”
-Tang bạch bì 2 chỉ
-Địa cốt bì 2 chỉ
-Cam thảo 1 chỉ
Bài này trị phổi nóng và ho, tùy đó mà gia giảm, như có đàm thì gia bán hạ, bối mẫu. Nếu ho khan thì thêm sinh địa, mạch môn đông.
2-Bài “Nhị Trần Thang”
-Phục linh 2 chỉ
-Trần bì 2 chỉ
-Bán hạ 1 chỉ
-Cam thảo 1 chỉ
Bài này để chữa đàm nhiều và khử đàm.
3-Bài “Thanh Kim Thang”
-Thiên môn 2 chỉ
-Mạch môn 2 chỉ
-Hoàng cầm 1 chỉ
-Trần bì 1 chỉ
-Tri mẫu 2 chỉ
-Bối mẫu 2 chỉ
-Tang bạch bì 2 chỉ
-Cam thảo 1 chỉ
Vấn đề phế có bệnh suyễn rất khó chữa. Suyễn có nhiều nguyên nhân gồm di truyền, dị ứng, hút thuốc lâu năm tạo thành bệnh phế khí, nghĩa là các tế bào phổi bị nằm trong đó, không thu nhận được dưỡng khí.
Tây y chia suyễn ra làm hai thứ (trừ di truyền, không khí ô nhiễm và hút thuốc) là do dị ứng và do giảm thiểu kích thích tố. Từ 40 tuổi trở về trước là do allergy, từ 40 tuổi trở về sau thường là do kích thích tố giảm, đặc biệt là kích thích tố sinh dục.
Sau đây là bài thuốc “Định Suyễn Thang” rất hiệu nghiệm:
-Bạch quả 14 trái
-Ma hoàng 3 chỉ
-Bán hạ 2 chỉ
-Hạnh nhân 2 chỉ
-Tô tử 2 chỉ
-Tang bạch bì 2 chỉ
-Hoàng cầm 2 chỉ
-Cam thảo 1 chỉ. [qd]
