Thiện Lê/Người Việt
LOS ANGELES, California (NV) – Hiện nay, nhiều người Mỹ đang đi làm theo kiểu làm việc độc lập (independent contractor), chỉ làm theo hợp đồng và không có mức lương ổn định. Để hiểu biết nhiều hơn về cách làm việc này, Ethnic Media Services (EMS) tổ chức một buổi hội thảo qua mạng hôm Thứ Sáu, 2 Tháng Mười, để nói về nền kinh tế làm việc độc lập (gig economy) và dự luật Prop 22.
Hoa Kỳ đang có hơn 30% người làm việc theo kiểu độc lập, đa số là người da màu và những người nhập cư thế hệ đầu. Họ phải làm nhiều giờ, nhưng lương bổng không ổn định và lại không được bảo vệ như có bảo hiểm y tế.
Những người làm việc độc lập sẽ phải đối mặt với dự luật Prop 22 trên phiếu bầu Tháng Mười Một sắp tới. Theo dự luật này, những tài xế làm việc qua “app” như Uber hay Lyft sẽ tiếp tục làm việc theo kiểu độc lập, chứ không phải nhân viên làm theo giờ bình thường.
Vì vậy, EMS mời một số diễn giả để thảo luận về kinh tế làm việc độc lập, dự luật Prop 22 và các tác hại của dịch COVID-19 đối với người làm việc độc lập.
Diễn giả đầu tiên là Tiến Sĩ Veena Dubal, giáo sư luật của đại học U.C. Hastings School of Law. Bà phản đối dự luật Prop 22 rất mạnh mẽ vì cho rằng sẽ gây nguy hiểm cho những người làm việc độc lập.
Tiến Sĩ Dubal cho biết các công ty xe đưa đón như Uber và Lyft được thành lập cùng với công ty Sidecar hồi năm 2012, nhưng Sidecar đã phá sản. Lúc đó, tài xế kiếm được tiền rất ổn định, nhưng đến những năm gần đây thì chỉ kiếm được khoảng 60% số tiền của năm 2012.
“Không chỉ vậy, các công ty đó không bị kiểm soát nhiều vì họ quen biết rộng rãi, biết vận động hành lang. Điều đó khiến chính phủ của các tiểu bang không bắt họ tuân theo luật tuyển dụng nhân viên được,” bà nói.
Sau đó, Tiến Sĩ Dubal nói về dự luật Prop 22, sẽ miễn cho các công ty làm việc qua “app” không phải tuân theo luật tuyển dụng của California.
Bà cho biết nếu Prop 22 được thông qua, những người làm việc độc lập cho các công ty đó sẽ không có lương tối thiểu, không được bảo vệ khi làm ngoài giờ quá nhiều. Những người như tài xế cho Uber hay Lyft chỉ có thể nhận được lương trong những lúc có khách, tương đương với mức lương chỉ có $5/giờ.
Những người làm việc độc lập cũng không nhận được ngày nghỉ bệnh, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, không được bồi thường khi gặp tai nạn nghề nghiệp.
Theo Tiến Sĩ Dubal, hiện nay, những người làm việc độc lập đang được hưởng những quyền lợi nói trên, nhưng nếu các quyền lợi đó sẽ mất nếu cư dân California bỏ phiếu thông qua Prop 22.
Không chỉ có hại với những người làm việc độc lập, tiến sĩ còn cho rằng Prop 22 cũng gây nguy hiểm cho khách hàng của những công ty như Uber và Lyft. Nếu khách hàng gặp nguy hiểm trong lúc sử dụng dịch vụ của các công ty đó, họ không thể kiện và bắt những công ty đó chịu trách nhiệm vì nhân viên là người làm việc độc lập.
Điều đó sẽ làm những công ty lớn đó sẽ không tìm cách bảo đảm các dịch vụ của họ an toàn cho khách.
Cuối cùng, Tiến Sĩ Dubal cho biết phản đối Prop 22 gồm có các liên đoàn đại diện cho tài xế xe đưa đón và người làm việc độc lập, cũng như các tổ chức nhân quyền.
Một số người phản đối gồm có cựu Phó Tổng Thống Joe Biden, Thượng Nghị Sĩ Kamala Harris và Thượng Nghị Sĩ Elizabeth Warren.
Trong khi đó, các công ty xe đưa đón như Uber và Lyft ủng hộ Prop 22. Các công ty giao thức ăn như Doordash, Instacart và Postmates cũng ủng hộ dự luật đó.
Một số người ủng hộ Prop 22 gồm có Thượng Nghị Sĩ Ted Cruz và Tổng Thống Donald Trump.
Diễn giả tiếp theo là Tiến Sĩ Alexandrea Ravenelle, giáo sư xã hội học của đại học University of North Carolina.
Bà nói về sự quan trọng của kinh tế làm việc độc lập, và dùng New York làm ví dụ vì nơi này có nhiều người làm việc theo cách đó.
Theo Tiến Sĩ Revenelle, không chỉ có tài xế lái xe đưa đón, những người làm việc độc lập khác như người lau dọn, người dắt chó đi dạo, người đi mua sắm giùm người khác, và thậm chí chủ nhà cho thuê phòng qua Airbnb cũng bị mất việc làm vì COVID-19.
“Người làm việc độc lập đang chịu nhiều thiệt thòi vì công việc vừa nguy hiểm và vừa ít nhu cầu. Tuy vậy, nhu cầu chỉ tăng ở một số nghề như nghề giao thức ăn qua các công ty như Uber Eats, Doordash và Postmate. Nhu cầu cho những người mua sắm giúp người khác cũng tăng, trong đó có các công ty như Shipt và Instacart,” bà nói.
Tiến sĩ cho biết cách đây vài tháng, những người thất nghiệp được chính phủ trợ cấp $600 mỗi tuần. Vì vậy, nhiều người làm việc độc lập cho hay họ không muốn đi làm nữa và điều đó cho thấy họ không được trả lương đủ.
“Những người làm việc độc lập đang rất muốn được đi làm lại, nhưng gặp nhiều khó khăn, trong đó có nhiều kẻ gian lợi dụng tình hình này để lường gạt họ. Chính vì vậy, thời điểm này là một giai đoạn rất khó cho những người thất nghiệp hay không được trả lương đủ,” Tiến Sĩ Ravenelle nói.
Diễn giả cuối cùng của buổi hội thảo là ông Roberto Monero, một tài xế của Uber và Lyft. Ông cho biết mình tham gia hội thảo này để chia sẻ những gì một người làm việc độc lập cho hai công ty trị giá hàng tỷ đô la phải trải qua.
Ông kể: “Tôi nộp đơn cho Uber hồi Tháng Tám, 2017. Tôi nghe một người bạn lái cho Uber giới thiệu và nộp đơn cho họ, rồi đợi họ xét duyệt. Tôi muốn lái Uber để kiếm tiền thêm trong lúc vừa đi làm toàn thời gian. Khoảng sáu tháng sau họ nhận tôi làm tài xế.”
Theo ông Moreno, có rất nhiều người xin lái xe cho Uber chứ không phải chỉ có mình ông lúc đó, và cũng có rất nhiều người được nhận.
Ông cho hay lý do Uber nhận nhiều người như vậy là vì họ đang cạnh tranh với Lyft ở San Diego County. Vì được coi là nhân lực miễn phí, công ty Uber gần như không tốn đồng nào để tuyển nhân viên, ngoại trừ tiền kiểm tra lý lịch. Tuy vậy, họ kiểm tra lý lịch cũng không kỹ, dẫn đến chuyện nhiều người không đàng hoàng lái xe cho Uber.
Vì cạnh tranh giữa hai công ty, ông Moreno cho biết mình và các đồng nghiệp phải làm việc nhiều giờ hơn.
Ông nói: “Nếu một tuần tôi làm từ 60 đến 80 tiếng, tôi phải lái xe lòng vòng không có khách từ 15 đến 20 tiếng, không làm gì và phải tốn xăng. Sau đó, phí tài xế phải đóng cho công ty tăng từ 15% tiền khách trả, lên đến 25% vào lúc Uber và Lyft khởi xướng dự án xe scooter.”
Ông còn nói một số khách hàng cũng bất mãn với các thay đổi trong dịch vụ của Uber. Công ty này cho biết họ tính tiền khách đi xe khoảng $40, nhưng khách thì nói họ tính đến hơn $50. Trong khi đó, tài xế nhận được tiền tip là 25% của $40, chứ không phải 25% của số tiền hơn $50 mà khách phải trả.
Ông Moreno còn kể nhiều khi phải chạy xa để đón khách, phải lái khoảng 20 phút đến chỗ khách, mà chỉ đưa họ đến địa điểm cách chỗ đón khoảng 5 phút. Ông nói Uber cho biết sẽ trả từ $24 đến $28 cho chuyến đưa khách đó, nhưng ông chỉ nhận được khoảng $16.
Ngoài ra, ông còn nói mình phải làm việc vào cuối tuần để có nhiều khách, phải làm nhiều giờ, nhưng lương lại không ổn định và không thể chọn giờ làm việc mình muốn được. Không chỉ vậy, các công ty xe đưa đón còn tìm cách làm nhân viên sợ để sa thải những người làm việc bán thời gian.
“Trước khi COVID-19 xảy ra, tôi kiếm được $850 trong mấy ngày cuối tuần, nhưng bây giờ chỉ kiếm được khoảng $350,” ông chia sẻ về làm việc trong thời dịch COVID-19.
Một đặc điểm của kinh tế làm việc độc lập được nhiều người thích là họ có thể chọn giờ làm việc thoải mái, không bị phụ thuộc vào nhiều yếu tố.
Chính vì vậy, các diễn giả cho biết kinh tế làm việc độc lập đang gặp nhiều nguy hiểm, và dự luật Prop 22 sẽ không bắt các công ty chịu trách nhiệm vì cách họ đối xử với nhân viên. (Thiện Lê) [qd]
—–
Liên lạc tác giả: [email protected]
