WASHINGTON, DC (NV) – Hôm Thứ Năm, 25 Tháng Tám, chính phủ vừa cập nhật ước tính về nền kinh tế Mỹ trong quý từ Tháng Tư đến Tháng Sáu và xác nhận nền kinh tế đang đi xuống trong hai quý liên tiếp, theo bản tin hãng thông tấn AP.
Sáu tháng kinh tế suy giảm là một định nghĩa chưa chính thức nhưng được ngầm hiểu từ lâu của khái niệm suy thoái. Mặc dù vậy, chẳng có gì là đơn giản với nền kinh tế hiện nay sau đại dịch. Phát triển có thể ở mức âm, nhưng thị trường việc làm lại vững mạnh, với hơn 2.7 triệu việc làm mới, nhiều hơn số lượng của thời kỳ trước dịch.
Số lượng việc làm mới trong Tháng Bảy đạt hơn nửa triệu, còn tỷ lệ thất nghiệp giảm còn 3.5%, mức thấp nhất trong nửa thế kỷ. Tình hình này không phù hợp với khái niệm suy thoái.
Định hướng này khiến các nhà hoạch định chính sách của Ngân Hàng Trung Ương Mỹ (Fed) và nhiều nhà kinh tế tư nhân bối rối. Mặc dù đa số nhà kinh tế, bao gồm cả ông Jerome Powell, chủ tịch Fed, đều nói kinh tế không suy thoái, nhiều nhà phân tích dự đoán điều này sẽ bắt đầu vào cuối năm nay hoặc đầu năm sau.
Bất chấp những suy đoán trái ngược này, lạm phát vẫn đang ở mức cao nhất trong bốn thập niên qua, nên dù lương tăng nhưng sức mua vẫn giảm. Thêm vào đó, Fed đang tăng lãi suất với tốc độ nhanh nhất kể từ những năm 1980. Vì vậy dù có suy thoái hay không, người Mỹ vẫn đang chịu ảnh hưởng tiêu cực.
Ai là người quyết định khi nào suy thoái bắt đầu?
Suy thoái là khái niệm được Cơ Quan Nghiên Cứu Kinh Tế Quốc Gia (NBER) chính thức tuyên bố. Theo đó một nhóm các nhà tổ chức kinh tế độc lập định nghĩa suy thoái là “suy giảm đáng kể các hoạt động kinh tế trên khắp nền kinh tế và kéo dài hơn một vài tháng.”
Tổ chức này xem xu hướng tuyển dụng là chỉ số chính để xác định suy thoái. Ngoài ra những chỉ số khác được cân nhắc bao gồm thu nhập, tỷ lệ việc làm, chi tiêu điều chỉnh theo lạm phát, doanh số bán lẻ và sản lượng nhà máy.
Tuy nhiên NBER thường không tuyên bố suy thoái, mà chỉ khi suy thoái đã bắt đầu, đôi khi qua một năm, thì họ mới tuyên bố. Còn các nhà kinh tế cho rằng tỷ lệ thất nghiệp tăng nửa điểm, tính trung bình trong vài tháng, là dấu hiệu đáng tin cậy nhất trong lịch sử của một cuộc suy thoái.
Hai quý suy giảm liên tiếp có đồng nghĩa với suy thoái không?
Đây là định nghĩa ngầm hiểu, nhưng không phải chính thức.
Mặc dù vậy trong quá khứ, đây là một chỉ số đáng tin cậy. Nhà Kinh Tế Học Michael Strain của American Enterprise Institute lưu ý rằng 10 lần trước đây khi nền kinh tế đi xuống trong hai quý liên tiếp đều dẫn đến suy thoái.
Tuy nhiên nhiều nhà kinh tế khác vẫn băn khoăn. Bởi vì thị trường việc làm vẫn ổn, và người Mỹ vẫn chi tiêu.
Có phải nhiều người nghĩ rằng suy thoái sắp đến?
Đúng vậy, bởi vì nhiều người cảm thấy gánh nặng về tài chính. Lạm phát, giá các mặt hàng thiết yếu tăng làm xói mòn sức chi tiêu của người Mỹ. Walmart, nhà bán lẻ lớn nhất nước Mỹ, giảm triển vọng lợi nhuận vì người dùng đang hạn chế mua sắm các khoản tùy ý, chẳng hạn quần áo mới.
Việc Fed tăng lãi suất khiến lãi suất thế chấp trong 30 năm tăng lên đến 5.13% so với 2.86% của một năm trước, khiến việc mua nhà càng trở nên khó khăn hơn.
Lãi suất cao cũng khiến các doanh nghiệp chần chừ khi đầu tư vào xây dựng cơ sở, máy móc hoặc các thiết bị khác. Từ đó họ sẽ tuyển dụng chậm lại, hoặc thậm chí sa thải nhân viên. Nếu mất việc làm, công chúng sẽ lo sợ và giảm chi tiêu hơn nữa.
Các nhà kinh tế từ Goldman Sachs cho biết việc Fed tăng lãi suất nhanh làm tăng khả năng suy thoái trong hai năm lên đến gần 50%. Các nhà kinh tế của Bank of America thì dự báo “suy thoái nhẹ” vào cuối năm, còn Deutsche Bank dự đoán suy thoái bắt đầu vào đầu năm sau.
Dấu hiệu của suy thoái đang diễn ra là gì?
Theo các nhà kinh tế, dấu hiệu rõ ràng nhất là tình trạng mất việc làm và tỷ lệ thất nghiệp gia tăng. Trong quá khứ, nếu tỷ lệ thất nghiệp tăng ba phần ngàn trong trung bình ba tháng, thì suy thoái sẽ sớm xảy ra.
Nhiều nhà kinh tế dựa vào số lượng người ghi danh hưởng trợ cấp thất nghiệp mỗi tuần, vì dữ liệu này cho thấy tình trạng sa thải nhân viên có đang tồi tệ hay không. Hiện nay đơn ghi danh trợ cấp thất nghiệp trung bình trong bốn tuần qua là dưới 250,000, dù cao nhất kể từ Tháng Mười Một năm ngoái nhưng vẫn là mức thấp trong lịch sử.
Một số dấu hiệu khác?
Nhiều nhà kinh tế theo dõi những thay đổi trong việc thanh toán lãi suất trên các trái phiếu khác nhau để tìm ra một dấu hiệu suy thoái gọi là “đường cong lợi suất đảo ngược” (inverted yield curve). Đây là khái niệm chỉ tình trạng lợi tức công khố phiếu 10 năm thấp hơn lợi tức ngắn hạn. Đây là điều bất thường, vì thông thường lợi tức dài hạn phải cao hơn để buộc chặt tiền đầu tư trong khoảng thời gian dài hơn.
Các đường cong lợi suất đảo ngược thường xuất hiện trước suy thoái, tuy nhiên đôi khi phải mất từ 18 đến 24 tháng sau đường cong này thì suy thoái mới xuất hiện.
Liệu Fed có tiếp tục tăng lãi suất dù nền kinh tế đang chậm lại?
Nền kinh tế tăng trưởng chậm nhưng lại tuyển dụng mạnh đang đẩy Fed vào thế khó. Ông Powell đang muốn hướng đến “hạ cánh mềm,” tức là tăng lãi suất đủ để nền kinh tế suy yếu, làm giảm lạm phát xuống mức mục tiêu 2% và không gây suy thoái.
Tuy nhiên ông Powell thừa nhận rằng kết quả như vậy ngày càng xa tầm với, đặc biệt sau cuộc xâm lăng của Nga ở Ukraine và các đợt phong tỏa do dịch COVID-19 của Trung Quốc. Đồng thời ông tuyên bố rằng Fed sẽ tiếp tục tăng lãi suất ngay cả trong bối cảnh nền kinh tế suy yếu, nếu điều đó là biện pháp để chế ngự lạm phát. (V.Giang) [qd]
