WASHINGTON, Mỹ (NV) – Hai phái đoàn đàm phán Việt Nam và Mỹ đã thỏa thuận xong nhưng giờ chót ông Donald Trump, tổng thống Mỹ, nâng tỉ lệ thuế quan lên cao gần gấp đôi cho Việt Nam. Giới lãnh đạo Việt Nam bất ngờ trước việc ông Trump loan báo thuế quan 20% cho Việt Nam. Họ đang điều đình để hạ mức độ đó xuống thấp hơn.
Tạp chí Politico ngày Thứ Năm, 10 Tháng Bảy, bật mí như vậy về diễn biến cuộc đàm phán thương mại và thuế quan giữa Mỹ với Việt Nam. Đó là lý do tại sao cho tới giờ này cả hai bên không công bố tài liệu gì, khiến người ta tự hỏi họ thật sự đã đạt thỏa hiệp chưa.
Theo Politico, phía Việt Nam tưởng đã đạt được thỏa hiệp sơ khởi mà Mỹ đánh thuế quan với hàng hóa của Việt Nam mức độ thấp đáng kể. Thế rồi, vào giờ chót, ông Trump chen vào nâng lên cao hẳn.
Hãng tin Bloomberg ngày Thứ Sáu, 11 Tháng Bảy, dẫn lời của những người hiểu biết vấn đề đàm phán thương mại và thuế quan giữa hai nước tiết lộ như vậy. Theo nguồn tin, ông Tô Lâm, tổng bí thư đảng CSVN, thúc giục đoàn đàm phán của họ cố thương thuyết hạ mức thuế quan xuống.
Mức thuế quan 20% cho hàng hóa sản phẩm Việt Nam xuất cảng sang Mỹ, gây ngạc nhiên cho họ, như ông Trump loan báo ngày 2 Tháng Bảy sau cuộc điện đàm với ông Tô Lâm. Tạp chí Politico hôm 10 Tháng Bảy nói phía Hà Nội “ngạc nhiên, thất vọng và giận” vì họ không ngờ phái đoàn đàm phán của hai bên đã “chốt” thuế quan 11%.
Nhưng ông Trump lại thông báo trên Truth Social sau cuộc điện đàm kể trên là hàng hóa từ Việt Nam xuất cảng sang Mỹ sẽ phải chịu thuế quan 20%, coi như được giảm xuống từ 46%; còn hàng bị gọi là “trung chuyển” (transshipping) từ một nước thứ ba để vào Mỹ thì bị áp thuế đến 40%. Đồng thời ông Trump còn hồ hởi khoe rằng hàng Mỹ xuất cảng sang Việt Nam sẽ được hưởng thuế quan bằng zero.
Theo Politico, chính một số thành viên phái đoàn đàm phán của Mỹ cũng ngạc nhiên vì sự thay đổi đó của ông tổng thống Mỹ.
Sau cuộc điện đàm, Tổng Thống Trump viết trên Truth Social là ông hoàn toàn khoái khi thương thuyết với ông Tô Lâm và lại còn khen ông này là lãnh tụ “đáng kính.” Nhưng Hà Nội đã nhìn ra cái bất thường và cái bất lợi đó nên Bộ Ngoại Giao Việt Nam ngày 3 Tháng Bảy nói rằng hai bên còn “đang phối hợp trao đổi cụ thể hóa nội dung thảo luận của lãnh đạo cấp cao hai nước.”
Vì vậy, nhà cầm quyền Việt Nam vẫn không chấp nhận phần chính của thỏa hiệp mà ông Trump khoe trên mạng xã hội Truth Social của ông ngày 2 Tháng Bảy là ông Tô Lâm đã đồng ý các điều kiện, theo bốn nhân vật hiểu biết về cuộc đàm phán và được ẩn danh vì sự nhạy cảm của vấn đề.
Hai phái đoàn đàm phán cũng như hai chính phủ, cho tới nay, không thấy công bố tài liệu nào về các khoản thỏa thuận, khiến người ta đặt dấu hỏi là liệu hai bên Mỹ với Việt Nam đã đạt được thỏa hiệp hay chưa. Trong khi đó thì Tòa Bạch Ốc cố sức chứng tỏ là họ đang đạt nhiều tiến triển trong các cuộc đàm phán thương mại với hàng chục đối tác thương mại chính yếu.
Chính ông Trump đã công bố trên mạng Truth Social ngày 2 Tháng Bảy về thỏa hiệp khung giữa Mỹ với Việt Nam, tức chỉ một tuần lễ trước khi hạn chót phải đàm phán xong hoặc phải bị thuế quan đối ứng 46%. Thật ra tới nay Mỹ mới chỉ thỏa hiệp được với hai quốc gia dù trong Tháng Tư, ông Trump nói trong một cuộc phỏng vấn là ông dự trù thỏa thuận tới 200 nước.
Theo Politico, những gì ông Trump nêu ra đã gây chấn động ở Việt Nam vì, thật ra, những người tham dự đàm phán đã không thỏa thuận với nhau ở cái mức thuế quan 20% cho hàng hóa Việt Nam xuất sang Mỹ. Họ tin rằng họ đã đồng ý ở khoảng 11%, theo bốn nhân vật hiểu biết cuộc đàm phán. Tổng Thống Trump không đồng ý như vậy trong cú điện thoại nói chuyện với ông Tô Lâm (mà ông này lại không phải là một người ngồi trong cuộc đàm phán), tức là ông tuyên bố Mỹ ấn định thuế quan cao gần gấp đôi (so với hai phái đoàn đã thỏa thuận).
Politico nói một số người thuộc phía Mỹ cũng ngạc nhiên, gồm cả những nhóm bên ngoài được theo dõi các cuộc họp, theo sự tiết lộ của một người vận động hành lang ở Washington lâu nay vận động cho chính phủ Việt Nam và các chính phủ Á Châu khác. Họ mô tả phản ứng của phía Hà Nội là “ngạc nhiên cũng như thất vọng và giận.”
Một phụ tá của Tòa Bạch Ốc, ẩn danh vì không được phép nói công khai, bác bỏ nhận định đó và cho hay chính quyền Việt Nam đã biết mức thuế quan cao nhất trước cuộc điện đàm.
“Theo tôi hiểu, hai đoàn đàm phán đã thảo luận kỹ lưỡng để lãnh đạo hai bên nói chuyện trực tiếp với nhau, đưa đến những chấp thuận sau cùng,” phụ tá ẩn danh đó nói.
Dù sao, cả Tòa Bạch Ốc cũng như phía Việt Nam, chưa bên nào đưa ra bất cứ văn bản nào chứng tỏ thỏa hiệp bao gồm cả những mức thuế quan đó, và cũng chưa nước nào chính thức ký vào bản thỏa hiệp. Cho nên, hiện vẫn không rõ liệu mức thuế quan cao hơn sẽ có hiệu lực.
“Điều đó dẫn đến những yếu tố bất định nhiều hơn vì ngay cả khi anh nghĩ rằng anh đã đàm phán xong rồi, ông ta quay ngược lại và thay đổi các điều khoản,” lời nhận định của bà Wendy Cutter, cựu quyền phụ tá Đại Diện Thương Mại Mỹ dưới thời Tổng Thống Barack Obama, nay đang là phó chủ tịch Viện Nghiên Cứu Asia Society Policy Institute ở Washington.
Phát ngôn viên của đảng CSVN cũng như văn phòng Đại Diện Thương Mại Mỹ và Bộ Thương Mại Mỹ không phản hồi lại ngay khi được tạp chí Politico yêu cầu bình luận về chuyện kể trên.
Bây giờ, từ sự tiết lộ của Politico, người ta hiểu rõ hơn là tại sao guồng máy tuyên truyền của Việt Nam hoàn toàn nín lặng, trong khi bình thường họ phải được thúc hối ca ngợi rùm beng về thành quả đàm phán thương mại và thuế quan với Mỹ đã thắng lợi thế nào. Truyền thông trong nước chỉ thuật lại cuộc điện đàm giữa ông Trump với ông Tô Lâm mà không hề nêu ra chi tiết mức thuế quan 20% cho hàng Việt và 40% cho hàng “trung chuyển.”
Trong một bản chỉ thị nhà cầm quyền Việt Nam gửi cho hệ thống báo đài trong nước mà hãng tin Bloomberg đọc được, nhà cầm quyền ra lệnh cho họ không được đưa tin về những thông tin không rõ rệt hoặc có tính chất suy đoán, cũng như chưa có sự đồng thuận của cả hai bên Việt Nam và Mỹ.
Thông Tấn Xã Việt Nam và các báo đài trong nước viết tương tự như nhau là “Tổng Bí Thư Tô Lâm và Tổng Thống Donald Trump hoan nghênh việc hai đoàn đàm phán của hai nước đã thống nhất tuyên bố chung Việt Nam-Hoa Kỳ về khuôn khổ hiệp định thương mại đối ứng, công bằng và cân bằng.”
Thuế quan 20% mà Tổng Thống Trump muốn Việt Nam phải trả thay vì mức 10% căn bản được tạm thời từ Tháng Tư, nhưng vẫn còn phải cộng thêm vào với các thứ thuế quan đang hiện hành như thuế quan dành cho các nước “được ưu đãi nhất” (most favored nations), theo lời một viên chức chính phủ Mỹ yêu cầu ẩn danh khi nói về vấn đề này. Như vậy, thuế quan hiệu lực trên thực tế vẫn cao hơn 20%.
Tới giờ này, cũng vẫn chưa ai thấy bản tuyên bố chung “thương mại đối ứng, công bằng và quân bằng” được công bố dù một tuần lễ đã qua, mà ông Tô Lâm nói rằng hai nước đã “thống nhất.”
Bộ Ngoại Giao Việt Nam cũng như Tòa Bạch Ốc không phản hồi lại ngay các lời đề nghị bình luận của hãng tin Bloomberg. Riêng ông Marco Rubio, ngoại trưởng Mỹ, cho hay vấn đề thuế quan cũng đã được đề cập khi ông gặp ngoại trưởng Việt Nam hôm Thứ Sáu, 11 Tháng Bảy, bên lề cuộc họp của ASEAN với các đối tác tại thủ đô Kuala Lumpur của Malaysia. Tuy nhiên, theo ông, đó không phải là trọng tâm của cuộc thảo luận.
“Việt Nam rõ ràng cảm thấy là nếu họ đàm phán thuế quan với Mỹ, họ muốn mức thuế cũng tốt bằng nếu không được tốt hơn so với các nước khác không có thỏa hiệp với Mỹ,” ông Rubio nói với báo chí.
Việt Nam đang cố thỏa mãn các đòi hỏi của Washington trong khi vẫn phải giữ mối quan hệ tốt với Trung Quốc. Chẳng vậy, ông Phạm Minh Chính, thủ tướng, khi gặp ông Lý Bằng, thủ tướng Trung Quốc, tại hội nghị BRICS ở Brazil đã lặp lại lời cam kết là tiếp tục thúc đẩy mối quan hệ đa dạng với Hoa Lục phát triển ngày càng nhiều hơn. Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam.
Theo Bloomberg, qua các vòng đàm phán, Mỹ thúc ép Việt Nam phải hành động mạnh hơn nữa để ngăn chặn hàng giả, hàng nhái từ Hoa Lục tràn vào Việt Nam cũng như giảm thiểu việc cho các công ty Trung Quốc mượn đường xuất cảng qua Mỹ để tránh thuế quan cao nếu xuất cảng trực tiếp từ Trung Quốc.
Cùng với việc đàm phán để hạ thấp thuế quan 20%, Bộ Công Thương Việt Nam họp với ngành thuế quan, và các nhóm công kỹ nghệ trong nước để siết chặt hơn nữa các quy định chống gian lận về xuất xứ hàng hóa cũng như các loại sản phẩm bị coi là hàng “đội lốt” nhãn hiệu Việt Nam để trốn thuế quan cao của Mỹ.
Cho tới nay, người ta vẫn chưa thấy cả Washington và Hà Nội chính thức công bố gì rõ rệt hơn về các mức thuế quan 20% và 40%. Ngày Thứ Năm, 10 Tháng Bảy, ông Trump thấy nói trên đài truyền hình NBC là ông dự trù ấn định thuế quan từ 15% đến 20% cho hầu hết các đối tác thương mại hiện chưa được Tòa Bạch Ốc thông báo về thuế quan. Hầu hết các nước nay vẫn chỉ bị áp đặt mức thuế quan đồng loạt 10% trong khi chờ thương thuyết.
Theo tạp chí Politico, nhiều quốc gia khác cũng nhận thức được những thay đổi vào phút chót dù mức độ thuế suất thuế quan đã được phái đoàn hai bên thỏa thuận, nên họ đã thảo luận với nhau về những bất ổn khi đàm phán với Mỹ sau khi mức thuế quan đã thỏa thuận rồi. Nói khác, họ không yên tâm khi tiếp tục đàm phán với một ông tổng thống có vẻ thay đổi sự đe dọa áp đặt mức thuế quan nào ông ta muốn.
Politico dẫn lời nhận định của ông Scot Marciel, cựu phó phụ tá Ngoại Trưởng đặc trách Đông Á Châu Vụ và Thái Bình Dương: “Chắc chắn niềm tin của họ vào nước Mỹ như một đối tác đáng tin cậy, vốn đã được xây dựng từ 30 năm qua, bị ảnh hưởng nặng nề.”
Ông cũng từng là trưởng khối kinh tế chính trị tại Tòa Đại Sứ Mỹ ở Hà Nội từ năm 1993 đến 2022.
“Xét về mặt ảnh hưởng của Mỹ đối chọi với ảnh hưởng của Trung Quốc tại Việt Nam thì Trung Quốc sẽ hưởng lợi từ diễn biến này,” ông Scot Marciel nói.
Ông Harry Broadman, cựu phụ tá Đại Diện Thương Mại Mỹ dưới thời hai tổng thống George H.W. Bush và Bill Clinton, phê bình: “Ông tổng thống làm như vậy (thay đổi mức thuế quan đã thỏa thuận) là, trên căn bản, làm mất uy tín của các viên chức đàm phán. Đồng thời, các nước khác đang theo dõi diễn tiến các việc này.”
“Nếu anh đang đàm phán thuế quan với quốc gia X, nhưng họ thấy quốc gia Y đã đạt thỏa thuận rồi nhưng lại bị xí xóa, họ sẽ hỏi ‘Sao tôi lại mất thì giờ hội họp với anh? Làm sao tôi biết là cái gì chúng ta thỏa thuận đây sẽ được coi là thỏa thuận cuối cùng?,’” lời ông Broadman trên Politico. (NTB) [qd]
