Mục này chỉ nhằm giải đáp các thắc mắc về sức khỏe có tính cách tổng quát. Với các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin liên lạc với bác sĩ để được thăm khám trực tiếp. Nhiều thông tin thiết thực và bổ ích khác về sức khỏe cũng được phát trên đài Radio Chuyện Sáng Chủ Nhật ở vùng Orange County, California, vào mỗi sáng Chủ Nhật từ 6 đến 9 giờ, trong chương trình “Câu Chuyện Sức Khỏe Sáng Chủ Nhật.” Nhiều thông tin sức khỏe bổ ích khác cũng có thể tìm thấy trên các website nguyentranhoang.com và radiochuyensangchunhat.com. Quý vị có thể liên lạc bác sĩ qua email: [email protected] hoặc điện thoại (714) 531-7930.
Bác Sĩ Nguyễn Trần Hoàng
Đại tiện không tự chủ (són phân, ỉa đùn) là một tình trạng khá tế nhị, nhưng thật ra rất thường gặp, đặc biệt ở người lớn tuổi, phụ nữ sau sinh, hay những ai có bệnh lý thần kinh. Có người chỉ bị rò rỉ một ít phân khi “đánh hơi,” có người thì không kịp vào nhà vệ sinh, nặng hơn thì mất hẳn cảm giác và không hay biết mình vừa đi tiêu.
CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ
-Thay đổi lối sống và ăn uống (nhẹ đến trung bình)
-Bổ sung chất xơ: Giúp phân chắc hơn (như psyllium).
-Thuốc chống tiêu chảy: Loperamide (Imodium).
-Uống đủ nước.
-Tránh thức ăn dễ gây rối loạn: Cà phê, rượu, món cay, đồ béo.
-Đi tiêu đúng giờ, sau bữa ăn.
-Dùng tã lót, quần lót chống rò rỉ.
-Tập phục hồi cơ vùng chậu:
+Bài tập Kegel: Siết và thả cơ hậu môn. (Sẽ trình bày kỳ sau)
+Biofeedback: Thiết bị giúp người bệnh luyện cảm giác và kiểm soát. (Sẽ trình bày kỳ sau)
+Vật lý trị liệu chuyên sâu.
-Thuốc men:
- Chống tiêu chảy: Loperamide, diphenoxylate.
- Chống tiết mật: Cholestyramine (trường hợp cắt túi mật).
- Kháng cholinergic: Ít dùng vì tác dụng phụ ở người già.
-Phẫu thuật (khi nặng hoặc thất bại với cách khác):
- Khâu lại cơ vòng hậu môn (sphincteroplasty)
- Cấy máy kích thích thần kinh cùng (SNS)
- Lắp cơ vòng nhân tạo
- Mở hậu môn nhân tạo nếu không còn cách nào khác
Mở hậu môn nhân tạo (tiếng Anh là colostomy hoặc ileostomy) là một phẫu thuật tạo lỗ thoát phân ra da bụng, thay vì qua đường hậu môn như bình thường.
Bác sĩ sẽ cắt một đoạn ruột, đưa đầu ruột ra ngoài da bụng, tạo thành một “cửa” gọi là lỗ hậu môn nhân tạo. Phân sẽ thoát ra qua lỗ này và được hứng vào một túi dán ngoài bụng.
Người bệnh có thể sống bình thường không?
Có. Nếu được hướng dẫn đúng cách chăm sóc lỗ mở và túi đựng phân, người bệnh vẫn có thể:
- Ăn uống bình thường
- Làm việc, sinh hoạt, đi chơi
- Giữ vệ sinh tốt và tự tin
TÁC ĐỘNG TÂM LÝ – XÃ HỘI
-Ngại ra ngoài, tránh tiếp xúc xã hội.
-Lo âu, trầm cảm, mặc cảm.
-Ảnh hưởng quan hệ vợ chồng.
-Áp lực với người chăm sóc.
-Cách hỗ trợ:
- Tham gia nhóm hỗ trợ.
- Chuẩn bị sẵn tã lót, khăn ướt, quần dự phòng.
- Tâm lý trị liệu nếu cần.
CÁC TRƯỜNG HỢP ĐẶC BIỆT
1-Trẻ em
Do rối loạn phát triển, táo bón, hoặc tổn thương thần kinh.
Điều trị bằng hành vi và chỉnh chế độ phân.
Chỉnh chế độ phân là gì? Là quá trình can thiệp để điều chỉnh tính chất, thói quen và chu kỳ đi tiêu của trẻ, nhằm giúp trẻ:
-Có phân mềm, đều đặn, dễ đi.
-Tạo cảm giác muốn đi tiêu đúng lúc.
-Hình thành lại phản xạ đi tiêu đúng giờ.
Bao gồm những gì?
-Chế độ ăn uống
+Tăng chất xơ: rau, trái cây, ngũ cốc nguyên cám.
+Uống đủ nước, đều đặn trong ngày.
+Giảm thực phẩm gây táo bón: bánh kẹo, thức ăn nhanh, sữa bò (trong một số trường hợp).
+Có thể dùng bổ sung chất xơ (như psyllium, bột yến mạch…).
-Thói quen đi tiêu
+Tập cho trẻ ngồi bô hoặc toilet đúng giờ, mỗi ngày sau ăn khoảng 10–15 phút.
+Dạy trẻ lắng nghe cảm giác “mắc cầu,” không ráng nhịn.
+Tạo môi trường thư giãn, không ép buộc hay mắng mỏ.
+Dùng ghế kê chân để hỗ trợ tư thế đi tiêu đúng.
-Điều chỉnh bằng thuốc (nếu cần). Nếu phân quá cứng, có thể cần:
+Thuốc làm mềm phân (như polyethylene glycol – Miralax).
+Thuốc xổ nhẹ để làm sạch ruột trong giai đoạn đầu.
-Theo dõi và điều chỉnh lâu dài:
+Ghi nhật ký đi tiêu hằng ngày: số lần, thời điểm, tính chất phân.
+Điều chỉnh liều thuốc, chế độ ăn theo tình trạng của trẻ.
-Mục tiêu của “chỉnh chế độ phân”:
+Ngăn táo bón tái phát.
+Tránh phân ứ đọng trong trực tràng, vốn là nguyên nhân khiến phân rỉ ra ngoài (gọi là “rò phân ngược”).
+Giúp trẻ lấy lại kiểm soát, tạo lại phản xạ tự nhiên của hậu môn và trực tràng.
2-Người già
Do nhiều nguyên nhân phối hợp. Cần phối hợp chăm sóc toàn diện, giữ nhân phẩm cho người bệnh.
3-Phụ nữ sau sinh
Rách tầng sinh môn, tổn thương dây thần kinh. Cần tập phục hồi sớm.
PHÒNG NGỪA
-Chữa trị táo bón và tiêu chảy đúng cách.
-Tập cơ vùng chậu sau sinh, sau mổ.
-Kiểm soát tốt bệnh tiểu đường, thần kinh.
-Ăn uống lành mạnh, không rặn quá sức.
-Không lạm dụng thuốc nhuận trường.
KHI NÀO CẦN GẶP BÁC SĨ
-Bị rò phân thường xuyên hoặc tăng dần.
-Không còn kiểm soát lúc đi tiêu.
-Có máu trong phân, đau bụng, sụt cân.
-Phân đổi màu, thay đổi số lần đi tiêu.
KẾT LUẬN
Đại tiện không tự chủ không chỉ là một vấn đề thể chất, mà còn là gánh nặng tâm lý, xã hội. Tuy nhiên, nếu được chẩn đoán đúng và điều trị kịp thời, đa số bệnh nhân có thể cải thiện rõ rệt.
Từ việc thay đổi lối sống, tập luyện, dùng thuốc đến phẫu thuật, đều có nhiều phương án hiệu quả. Quan trọng nhất là không nên ngại ngùng – hãy mạnh dạn trao đổi với bác sĩ. Ta không đơn độc, và tình trạng này hoàn toàn có thể điều trị được.
