Mục này chỉ nhằm giải đáp các thắc mắc về sức khoẻ có tính cách tổng quát. Cho các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin liên lạc với bác sĩ để được thăm khám trực tiếp.
Nhiều thông tin thiết thực và bổ ích khác về sức khoẻ cũng được phát trên đài Radio Chuyện Sáng Chủ Nhật ở vùng Orange County, California, vào mỗi sáng Chủ Nhật từ sáu đến chín giờ, trong chương trình Câu Chuyện Sức Khoẻ Sáng Chủ Nhật.
Bác sĩ Nguyễn Trần Hoàng
Bị chó cắn là một trong những tai nạn không hiếm gặp trong đời sống hằng ngày. Bị chó cắn, có khi chỉ là một vết trầy nhẹ, nhưng cũng có khi để lại hậu quả nghiêm trọng, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng nếu không được xử trí đúng cách. Điều quan trọng là phải biết làm gì ngay từ phút đầu tiên, và khi nào cần đi bác sĩ, để tránh nhiễm trùng, uốn ván và đặc biệt là bệnh dại.
Bài viết này nhằm trình bày từng bước rõ ràng, dễ hiểu, giúp ta bình tĩnh và xử trí đúng khi chẳng may bị chó cắn.
1. Việc cần làm ngay lập tức
A. Trước hết, phải bảo đảm an toàn
Tách ra khỏi con chó càng sớm càng tốt
Nếu là trẻ em hay người già, cần được đưa ra khỏi hiện trường trước
Không nên la hét, đánh trả hoặc đuổi theo con chó
B. Cầm máu
Dùng khăn sạch hoặc gạc ấn chặt vào vết thương
Nếu có thể, nâng cao chỗ bị cắn
Nếu máu chảy nhiều, không cầm được → đi cấp cứu ngay
C. Rửa vết thương – bước quan trọng nhất
Dù vết cắn nhỏ hay lớn, phải rửa ngay:
Dưới vòi nước chảy
Dùng xà phòng
Rửa kỹ ít nhất 10–15 phút
Việc rửa này giảm rất nhiều nguy cơ nhiễm trùng và bệnh dại, đôi khi quan trọng hơn cả thuốc men.
Sau khi rửa:
Lau khô
Có thể thoa một lớp mỏng thuốc sát trùng
Băng lại bằng băng sạch
Không nên tự ý khâu, dán keo hay băng quá chặt.
2. Khi nào cần đi cấp cứu ngay?
Cần đi phòng cấp cứu hoặc gọi 911 nếu có một trong các dấu hiệu sau:
Máu chảy không cầm được
Vết cắn sâu, rách lớn, lộ phần mô dưới da
Bị cắn vào mặt, cổ, tay, bàn tay, bàn chân, bộ phận sinh dục
Đau nhiều, tê, yếu, không cử động được
Sưng nhanh, đỏ lan, sốt
Người bị cắn là trẻ nhỏ, người già, người bệnh nặng, người suy giảm miễn dịch
3. Khi nào nên đi khám trong ngày?
Dù không phải cấp cứu, vẫn nên đi khám sớm nếu:
Da bị rách, thủng
Vết cắn là vết đâm sâu
Bị cắn ở tay hay gần khớp
Không nhớ rõ đã chích ngừa uốn ván lần cuối khi nào
Không rõ con chó có chích ngừa dại hay không
Con chó lạ, không theo dõi được
4. Cần thu thập những thông tin gì?
Nếu có thể, nên ghi lại:
Ngày giờ bị cắn
Vị trí vết thương,
Tên, địa chỉ, số điện thoại chủ chó,
Tình trạng con chó (khỏe mạnh hay bất thường),
Con chó có thể theo dõi 10 ngày hay không.
Những thông tin này giúp bác sĩ và cơ quan y tế quyết định có cần chích ngừa dại hay không.
5. Vì sao vết chó cắn nguy hiểm?
Ba mối nguy chính:
Nhiễm trùng vi khuẩn (rất thường gặp)
Uốn ván
Bệnh dại – tuy hiếm nhưng tử vong gần 100% khi đã phát bệnh
Ngoài ra, còn có nguy cơ:
Tổn thương gân, dây thần kinh
Sẹo xấu, mất chức năng (nhất là ở tay và mặt).
6. Bác sĩ sẽ làm gì khi khám?
Tùy trường hợp, bác sĩ có thể:
Rửa và làm sạch vết thương kỹ hơn
Cắt lọc mô dập
Quyết định không khâu, khâu trễ, hay khâu ngay (đặc biệt ở mặt)
Cho thuốc kháng sinh nếu vết thương nguy cơ cao
Chích ngừa uốn ván nếu cần
Đánh giá nguy cơ bệnh dại để chích ngừa dại nếu cần
7. Thuốc kháng sinh có cần không?
Không phải vết chó cắn nào cũng cần thuốc kháng sinh.
Thường được dùng khi:
Vết cắn ở bàn tay
Vết đâm sâu
Mô bị dập nặng
Người bệnh có sức đề kháng yếu
8. Uốn ván – đừng quên
Nếu vết thương sạch nhẹ: cần tiêm bồi uốn ván nếu hơn 10 năm chưa chích.
Nếu vết thương dơ, sâu: cần tiêm bồi nếu hơn 5 năm.
9. Bệnh dại – vấn đề không được chủ quan
A. Nếu chó quen, theo dõi được
Chó được cách ly theo dõi 10 ngày
Nếu chó vẫn khỏe → thường không cần chích ngừa dại
B. Nếu chó lạ, mất dấu
Xem như có nguy cơ dại
Phải đi khám ngay: Bác sĩ sẽ quyết định chích huyết thanh và vắc-xin dại.
Bệnh dại chỉ phòng được trước khi có triệu chứng. Khi đã phát bệnh thì y học hiện nay gần như bó tay.
10. Chăm sóc tại nhà sau đó
Giữ vết thương sạch, thay băng mỗi ngày
Tránh ngâm nước
Theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng: Đỏ, sưng, đau tăng, chảy mủ, sốt
Có dấu hiệu bất thường, cần đi khám lại ngay.
11. Phòng ngừa chó cắn
Không tự ý vuốt ve chó lạ
Không chọc phá chó khi đang ăn, ngủ, giữ con
Trẻ em phải được người lớn giám sát
Dạy trẻ không ôm cổ, không ghé mặt sát mặt chó
Tóm lại: Bị chó cắn là chuyện không ai mong, nhưng xử trí đúng sẽ giúp tránh được tai biến đáng tiếc.
Xin nhớ:
Rửa ngay – rửa kỹ
Đừng coi thường,
Đi khám sớm khi cần
Và đừng chủ quan với bệnh dại.
Biết đúng – làm đúng – là tự bảo vệ mình và người thân.
Thân mến,
(còn tiếp)
