Trúc Phương/Người Việt
Ngày 13 Tháng Hai, trên Truth Social, Tổng Thống Donald Trump thông báo việc xuất trình giấy tờ tùy thân (Voter ID) là điều kiện bắt buộc trong cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới, kể cả khi Quốc Hội không thông qua. Ông cho biết sẽ “sớm” công bố cơ sở pháp lý cho quyết định này “dưới hình thức một sắc lệnh hành pháp.”
“SAVE America Act” vi hiến hay không?
“Đảng Dân Chủ từ chối bỏ phiếu cho quy định Voter I.D. hoặc yêu cầu về quốc tịch. Lý do rất đơn giản – họ muốn tiếp tục gian lận trong bầu cử. Đây không phải điều các nhà lập quốc mong muốn” – Trump viết – “Sẽ có Voter I.D. trong cuộc bầu cử giữa kỳ, dù Quốc Hội thông qua hay không!”
Trước đó, ngày 11 Tháng Hai, phe Cộng Hòa tại Hạ Viện đã thông qua dự luật yêu cầu cử tri phải chứng minh quốc tịch Mỹ trước thềm bầu cử giữa kỳ – “Safeguard American Voter Eligibility (SAVE) Act, gọi tắt là “SAVE America Act.” Năm 2025, những phiên bản trước của dự luật từng không đạt được đủ sự ủng hộ ở cả hai viện. Phiên bản mới nhất – bổ sung thêm quy định bắt buộc xuất trình giấy tờ tùy thân – cần ít nhất 60 phiếu thuận tại Thượng Viện để được thông qua.
Phe Cộng Hòa cho rằng “SAVE America Act” sẽ bảo đảm tính minh bạch và liêm chính của bầu cử. Trong khi đó, cánh Dân Chủ cảnh báo nó có thể tước quyền bầu cử của hàng triệu người Mỹ. Theo Brennan Center for Justice, hơn 21 triệu người Mỹ – một con số khổng lồ – hiện không có sẵn hoặc không thể dễ dàng tiếp cận các giấy tờ cơ bản như passport hay giấy khai sinh.
Brennan Center nhấn mạnh: “Tỷ lệ người Mỹ không có passport chiếm khoảng một nửa dân số. Hàng triệu người không có bản sao giấy khai sinh. Đạo luật SAVE có thể khiến công dân Mỹ ở mọi độ tuổi và chủng tộc bị mất quyền bầu cử, và cử tri trẻ và cử tri da màu sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề.” Còn nữa, hàng triệu phụ nữ đã đổi họ sau khi kết hôn, khiến tên hiện tại không trùng với giấy khai sinh hoặc passport, và như vậy họ phải trải qua thêm nhiều thủ tục mới có thể thực hiện quyền bầu cử.
Nếu trở thành luật, SAVE America Act sẽ cấm các tiểu bang đăng ký cử tri cho bầu cử liên bang nếu người đăng ký không xuất trình bằng chứng giấy tờ về quốc tịch Mỹ. Ngoài ra, cử tri cũng không được bỏ phiếu nếu không mang theo Voter ID mỗi khi đi bầu, trừ khi tiểu bang của họ đồng ý gửi danh sách cử tri cho Bộ An Ninh Nội Địa bốn lần mỗi năm. Các loại giấy tờ được chấp nhận gồm một số thẻ REAL ID có ghi rõ quốc tịch (đa số REAL ID hiện nay không có thông tin này), passport Mỹ hoặc thẻ căn cước quân đội Mỹ.
Với luật mới, nếu một công dân vừa tròn 18 tuổi hoặc chuyển sang tiểu bang khác sinh sống và muốn đăng ký bầu cử, họ có thể bị từ chối ngay từ đầu nếu không có sẵn các giấy tờ kể trên. Họ vẫn có thể nộp đơn đăng ký nhưng phải gửi bổ sung giấy tờ chứng minh quốc tịch qua đường bưu điện. Với những người đã kết hôn và đổi họ, hoặc các trường hợp giấy tờ không thống nhất thông tin cá nhân, thậm chí giấy khai sinh cũng có thể không được chấp nhận.
Viết trên The Conversation ngày 12 Tháng Hai, John J. Martin, trợ lý giáo sư luật thuộc Quinnipiac University cho rằng “SAVE America Act” không hợp hiến. Điều ít được nhắc ở đây là Quốc Hội có thực sự có thẩm quyền ban hành luật này hay không? Hiến Pháp không hề đặt ra yêu cầu quốc tịch đối với quyền bầu cử. Văn bản gốc của Hiến Pháp gần như không đề cập quyền này. Chỉ sau Nội Chiến, thông qua các tu chính án kéo dài đến tận thập niên 1970, Hiến Pháp mới cấm các hình thức phân biệt đối xử trong bầu cử dựa trên chủng tộc, giới tính và độ tuổi.
Ngoài ra, Hiến Pháp trao quyền quyết định tư cách cử tri cho các tiểu bang, đúng với tinh thần liên bang. Tu Chính Án Thứ 10 cho phép các tiểu bang tự điều chỉnh bầu cử cấp tiểu bang và địa phương. Ngay cả trong bầu cử liên bang – trong đó có bầu tổng thống và Quốc Hội – các tiểu bang vẫn là chủ thể quyết định ai được đi bầu. Nói cách khác, Hiến Pháp không trao cho Quốc Hội quyền đặt ra tiêu chuẩn tư cách cử tri. Điều này đã được Tối Cao Pháp Viện khẳng định rõ trong phán quyết năm 2013, khi tòa tuyên rằng không có điều khoản nào trong Hiến Pháp cho phép Quốc Hội quy định tư cách cử tri trong các cuộc bầu cử liên bang.
Bằng cách yêu cầu cử tri phải chứng minh quốc tịch, SAVE America Act mặc nhiên khẳng định rằng chỉ công dân Mỹ mới có quyền bỏ phiếu trong bầu cử liên bang – tức là Quốc Hội đang tự đặt ra một điều kiện bầu cử, điều mà Hiến Pháp giao hoàn toàn cho các tiểu bang. Trên thực tế, việc người không phải công dân được đi bầu không phải là điều chưa từng tồn tại. Trong lịch sử Mỹ, ít nhất 19 tiểu bang từng cho phép nam giới “cư trú hợp pháp,” trong đó có cả người không có quốc tịch, tham gia bầu cử trong suốt thế kỷ 19.
Ngày nay, hơn 20 đô thị (municipalities) và Washington, DC vẫn cho phép thường trú nhân không mang quốc tịch Mỹ bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử địa phương. Về mặt hiến định, các tiểu bang hoàn toàn có quyền mở rộng quyền bầu cử như vậy, kể cả đối với bầu cử liên bang. Bây giờ, với quy định Voter ID, luật của tiểu bang sẽ xung đột trực tiếp với SAVE America Act.
Tuy nhiên, một dự luật như vậy vẫn được thúc đẩy. Vấn đề là yếu tố chính trị. Nỗi lo về cử tri không phải công dân luôn là chủ đề then chốt trong diễn ngôn của đảng Cộng Hòa. Tất cả 108 dân biểu đồng bảo trợ SAVE America Act đều là người Cộng Hòa, cũng như gần như toàn bộ số dân biểu bỏ phiếu thông qua dự luật tương tự vào năm 2025.
Những người ủng hộ viện dẫn điều khoản “thời gian, địa điểm và cách thức bầu cử” trong Hiến Pháp để biện minh cho thẩm quyền của Quốc Hội. Tuy nhiên, điều khoản đó chỉ cho phép Quốc Hội điều chỉnh thủ tục bầu cử, không cho phép đặt ra điều kiện về tư cách cử tri. Quốc Hội có thể yêu cầu mẫu đơn đăng ký cử tri thống nhất toàn quốc, thậm chí có thể thêm câu hỏi về quốc tịch; nhưng Quốc Hội không thể ban hành một mệnh lệnh tuyệt đối buộc các tiểu bang không bao giờ cho phép người không phải công dân bỏ phiếu trong bầu cử liên bang.
“Bỗng dưng” không là công dân Mỹ
Vấn đề không chỉ ở chỗ “SAVE America Act” hợp hiến hay không – như phân tích của Giáo Sư Luật John J. Martin (Quinnipiac University) mà hệ thống xác minh nhân thân được chính quyền Trump sử dụng rộng rãi đã xác định nhầm hàng trăm cử tri là người không có quốc tịch Mỹ – như tiết lộ từ bài báo điều tra công phu mới đây (“’Not Ready for Prime Time.’ A Federal Tool to Check Voter Citizenship Keeps Making Mistakes”/ProPublica, ngày 13 Tháng Hai). Bài báo thuật:
Tháng Mười Một, khi thư ký quận hạt Brianna Lennon (Boone, Missouri) nhận được email thông báo một hệ thống liên bang vừa được mở rộng đã “đánh dấu” 74 người trong danh sách cử tri của hạt là những trường hợp “có thể không phải công dân Mỹ,” bà thực sự muốn té ngửa. Từng điều hành công tác bầu cử ở Boone suốt bảy năm, Brianna Lennon nghe nói công cụ này có thể không chính xác. Hóa ra là thật. Nguồn gốc của dữ liệu sai lệch bắt nguồn là công cụ của Bộ Nội An (DHS) mang tên “Systematic Alien Verification for Entitlements,” gọi tắt là SAVE.
Trước đây, SAVE chủ yếu được dùng để kiểm tra điều kiện hưởng phúc lợi công của người nhập cư. Nhưng một năm qua, hệ thống này được mở rộng khắp nơi. Theo chỉ đạo của Trump, DHS đã gom dữ liệu từ nhiều cơ quan liên bang để cho phép các tiểu bang xác minh tư cách công dân của cử tri thông qua SAVE. Nhiều bộ trưởng Nội Vụ tiểu bang thuộc phe Cộng Hòa đã hào hứng tham gia.
Điều tra của ProPublica và The Texas Tribune cho thấy DHS đã vội vàng đưa hệ thống SAVE vào sử dụng khi nó vẫn đang được bổ sung dữ liệu và chưa thể xác định chính xác tình trạng quốc tịch cập nhật mới nhất của cử tri. Hậu quả là SAVE liên tục mắc lỗi, đặc biệt trong việc đánh giá tư cách của những người sinh ra ngoài nước Mỹ.
Điều đáng nói nhất là ngay cả khi tính những trường hợp bị đánh dấu nhầm, các đợt rà soát hàng loạt đầu tiên bằng SAVE đã không hề cho thấy những vụ cử tri không phải công dân Mỹ “ào ạt” đi bầu là “rất phổ biến” – như Trump luôn khẳng định. Ít nhất bảy tiểu bang, với tổng cộng khoảng 35 triệu cử tri đăng ký, đã công bố kết quả rà soát dựa vào chính hệ thống SAVE của Trump; và họ chỉ phát hiện khoảng 4,200 người – tương đương 0.01% – được xác định không phải công dân Mỹ.
Trong khi đó, phần mình, suốt một thập niên qua, Trump liên tục nói đi nói lại rằng hệ thống bầu cử của Mỹ là “hỏng hóc,” bị thao túng bởi những kẻ tha hóa, tình trạng gian lận tràn lan và máy kiểm phiếu thì đầy lỗi. Trong nhiệm kỳ hai, ông đã hàng trăm lần dùng những từ như “dàn xếp,” “tham nhũng,” “bị đánh cắp” và “gian lận” để mô tả các cuộc bầu cử. Dựa trên các phát biểu của ông, kể từ đầu Tháng Hai, tần suất sử dụng những từ trên đã tăng 139% so với các tháng trước (“Ramping Up Election Attacks, Trump Does Not Let Reality Get in His Way”/The New York Times).
Nỗi ám ảnh của Trump thật ra không phải là cơ chế bầu cử hoặc hệ thống máy móc liên quan bầu cử. Vấn đề lớn nhất là cá nhân ông cũng như phe Cộng Hòa luôn “yếu bóng vía” trước nỗi sợ thất cử. [kn]
