Mục này chỉ nhằm giải đáp các thắc mắc về sức khỏe có tính cách tổng quát. Với các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin liên lạc với bác sĩ để được thăm khám trực tiếp. Nhiều thông tin thiết thực và bổ ích khác về sức khỏe cũng được phát trên đài Radio Chuyện Sáng Chủ Nhật ở vùng Orange County, California, vào mỗi sáng Chủ Nhật từ 6 đến 9 giờ, trong chương trình “Câu Chuyện Sức Khỏe Sáng Chủ Nhật.” Nhiều thông tin sức khỏe bổ ích khác cũng có thể tìm thấy trên các website www.nguyentranhoang.com và www.radiochuyensangchunhat.com. Quý vị có thể liên lạc bác sĩ qua email: [email protected] hoặc điện thoại (714) 531-7930.
Bác Sĩ Nguyễn Trần Hoàng
Mở đầu – một thay đổi rất nhỏ… nhưng không nhỏ
Chị H., sống ở Santa Ana, kể lại:
“Hồi đầu, ổng đi casino mỗi tháng một lần. Tôi còn nói: đi cho vui, cho biết.
Sau đó thành mỗi tuần.
Rồi… mỗi ngày.”
Chị im lặng một lúc.
“Tôi không biết nó bắt đầu từ lúc nào. Chỉ biết là đến khi tôi nhận ra… thì đã muộn rồi.”
***
Nghiện cờ bạc hiếm khi đến đột ngột.
Nó đến rất chậm.
Nhẹ nhàng.
Gần như không ai nhận ra.
Và chính vì vậy, điều quan trọng nhất không phải là điều trị khi đã nặng.
Mà là nhận ra từ rất sớm – khi mọi thứ còn có thể dừng lại.
1.“Chơi cho vui” – ranh giới mong manh
Không phải ai chơi cờ bạc cũng nghiện.
Nhiều người có thể chơi vài ván bài vào ngày Tết, đi casino vài lần trong năm. Không ảnh hưởng nặng nề đến cuộc sống.
Trong y khoa, đó được gọi là “recreational gambling” – cờ bạc giải trí.
Nhưng vấn đề là:
Không có ranh giới rõ ràng nào giữa “giải trí” và “nguy hiểm.”
Sự chuyển đổi thường xảy ra âm thầm, qua những thay đổi rất nhỏ:
- chơi thường xuyên hơn
- nghĩ đến nó nhiều hơn
- bắt đầu “quan tâm kết quả”
Và từ đó… bắt đầu trượt.
2. Ba giai đoạn của hành vi cờ bạc
Theo các nghiên cứu lâm sàng được tổng hợp bởi National Institute on Drug Abuse và National Institutes of Health, hành vi cờ bạc thường tiến triển qua ba giai đoạn:
Giai đoạn 1: Thắng (Winning Phase)
- Người chơi thắng một vài lần
- Cảm thấy tự tin
- Tin rằng mình “có khả năng”
Đây là giai đoạn nguy hiểm nhất: vì nó không có dấu hiệu cảnh báo.
Giai đoạn 2: Thua (Losing Phase)
- Bắt đầu thua
- Tăng tiền cược
- Bắt đầu “gỡ”
Người chơi vẫn tin rằng mình sẽ thắng lại.
Giai đoạn 3: Tuyệt vọng, cay cú (Desperation Phase)
- Nợ nần
- Nói dối
- Mất kiểm soát hoàn toàn
Đây là lúc gia đình thường mới nhận ra.
Nhưng lúc đó tình hình đã rất nghiêm trọng.
3. Những dấu hiệu sớm – thường bị bỏ qua
Đây là phần quan trọng nhất: vì nếu nhận ra ở đây, có thể tránh được rất nhiều hậu quả về sau.
Nghĩ về cờ bạc nhiều hơn bình thường:
- nhớ lại những lần thắng
- tưởng tượng lần chơi tiếp theo
- theo dõi kết quả, tỷ lệ
Không phải hành vi, mà là suy nghĩ bắt đầu thay đổi.
Tăng tần suất nhưng tự giải thích
“Tuần này hơi nhiều, nhưng tuần sau sẽ nghỉ.”
Người chơi vẫn tin rằng mình đang kiểm soát.
Nhưng thực tế, họ đã bắt đầu mất kiểm soát.
Cảm xúc thay đổi theo kết quả
- vui quá mức khi thắng
- bực bội khi thua
- tâm trạng lên xuống theo từng ván
Cờ bạc bắt đầu điều khiển cảm xúc.
Bắt đầu “gỡ”
Đây là dấu hiệu chuyển sang nguy hiểm.
Người chơi không còn chơi để vui.
Họ chơi để lấy lại những gì đã mất.
Che giấu nhẹ
- không nói rõ đi đâu
- không muốn người khác biết
- nói giảm số tiền đã chơi
Chưa phải nói dối lớn.
Nhưng đó là bước đầu của việc giấu kín.
4.Cái bẫy tâm lý – vì sao người ta không dừng lại?
Ảo tưởng kiểm soát (Illusion of Control)
Người chơi tin rằng:
- mình có chiến thuật
- mình hiểu hệ thống
- lần sau sẽ khác
Nhưng thực tế, đa số trò chơi là xác suất thuần túy.
Sai lầm “gambler’s fallacy”
“Thua nhiều rồi, chắc sắp thắng.”
Đây là một sai lầm logic rất phổ biến.
Mỗi lần chơi là độc lập. Nhưng não con người lại không chấp nhận điều đó.
“Suýt thắng”
Như đã nói ở Kỳ 1: “suýt thắng” kích thích não gần giống thắng thật
Điều này làm người chơi cảm thấy “Mình gần tới (“thởi”) rồi.” (Và cứ như vậy mà “tới (số) luôn”
Trí nhớ chọn lọc
Người chơi nhớ:
- những lần thắng
- những lần “gần thắng”
Và quên:
- tổng số tiền đã mất
5. Những tình huống rất thật trong cộng đồng
Trường hợp 1 – “chỉ là cuối tuần thôi”
Một người đàn ông ở Westminster ban đầu đi casino vào cuối tuần với bạn.
Sau vài tháng: bắt đầu đi một mình.
Không cần bạn nữa
Gia đình không để ý.
Vì “ổng vẫn đi làm đều.”
Trường hợp 2 – “chỉ là online thôi”
Một thanh niên ở Fountain Valley:
- bắt đầu cá cược thể thao online
- không ai thấy
- không cần đi đâu
Đến khi phát hiện, nợ đã lên hàng chục ngàn.
Trường hợp 3 – “tôi chỉ thử vận may”
Một cô chú lớn tuổi: đi casino để “cho vui.”
Dần dần trở thành thói quen
Vấn đề không phải tiền.
Mà là không thể ngừng nghĩ đến việc đi lại.
6. Vai trò của gia đình – nhận ra sớm hay bỏ qua
Gia đình thường rơi vào hai thái cực:
1. Xem nhẹ
“Đàn ông mà, chơi chút không sao.
Và đã bỏ qua giai đoạn ban đầu.
2. Phản ứng mạnh
- la mắng
- kiểm soát
Khiến người chơi giấu kín hơn
Cách đúng là:
- Quan sát
- Trò chuyện nhẹ nhàng
- Đặt câu hỏi, không phán xét
7. Một dấu hiệu quan trọng nhưng ít ai để ý
Một người bắt đầu có vấn đề khi:
Cờ bạc không còn là một hoạt động, mà đã trở thành một phần của suy nghĩ hằng ngày.
Khi đó, dù chưa mất nhiều tiền,
Nhưng quá trình nghiện đã bắt đầu.
8. Khi nào cần can thiệp?
Theo American Psychiatric Association:
Chỉ cần có vài dấu hiệu lặp lại như:
- không dừng được
- nghĩ nhiều
- bắt đầu ảnh hưởng cuộc sống
Thì đã nên can thiệp sớm.
Không cần chờ đến khi:
- mất tiền lớn
- nợ nần
- gia đình tan vỡ
9. Kết lại – một điều rất thật
Nghiện cờ bạc không bắt đầu từ một quyết định lớn.
Nó bắt đầu bằng những điều rất nhỏ: một lần đi thử, một lần thắng, một lần muốn gỡ.
Và từ đó, từng bước một, người đó đi xa hơn…
Mà không nhận ra. [dt]
___
Tài liệu tham khảo (trích yếu)
- American Psychiatric Association
- National Institute on Drug Abuse
- National Institutes of Health
(còn tiếp)
