Trúc Phương/Người Việt
Chỉ còn một tháng nữa, Giải Chung Kết Túc Cầu Thế Giới (FIFA World Cup) khai mạc nhưng không khí lộn xộn không hề giảm. Từ giá vé đến chính sách nhập cư, tất cả đang khiến World Cup mất hẳn ý nghĩa một giải đấu được xây dựng trên tinh thần thể thao.
Ai chi $2 triệu để xem trận chung kết?
$2 triệu – bạn không nghe nhầm. Đó là giá vé cho trận chung kết đang được rao bán. Lần đầu tiên trong lịch sử gần 100 năm World Cup, FIFA – cơ quan quản lý túc cầu thế giới – áp dụng cơ chế định giá linh hoạt (dynamic pricing). Đây là mô hình vốn phổ biến tại Bắc Mỹ đối với vé máy bay, vé ca nhạc và vé thể thao. Vấn đề ở chỗ có quá nhiều chuyện bất hợp lý từ vụ này.
Tháng Chín, 2025, FIFA cho biết, vé mua qua trang web chính thức của họ dao động từ mức thấp nhất $60 cho các trận vòng bảng đến mức cao nhất $6,730 cho trận chung kết. Tuy nhiên, do cái gọi là “chính sách định giá linh hoạt,” các mức giá hoàn toàn có thể thay đổi. Nói một cách dễ hiểu, “linh hoạt” là yếu tố có thể tùy biến căn cứ theo nhu cầu thị trường. Khi người ta “đánh hơi” thấy nhu cầu tăng thì giá tăng.
Tháng Mười Hai, trong giai đoạn bán vé lần ba, FIFA mở bán các vé hạng bình dân với giá $60; đây là lần đầu tiên người hâm mộ có thể ghi tên mua vé cho các trận cụ thể. Thời điểm đó, FIFA cho biết có tới năm triệu yêu cầu mua vé được đặt trong 24 giờ đầu tiên. Đầu Tháng Tư, FIFA bổ sung các hạng vé cao cấp với mức đắt hơn. Điều rất không bình thường là FIFA cùng ăn chia với thị trường vé không chính thức. FIFA không kiểm soát giá nhưng lại hưởng đến 30% hoa hồng – 15% từ người bán và 15% từ người mua.
Đó là lý do có lúc xuất hiện bốn tấm vé được rao với $2.3 triệu cho trận chung kết diễn ra vào ngày 19 Tháng Bảy tại vận động trường MetLife ở New Jersey. Trên một trang bán vé khác, một vé chung kết được rao với giá $2 triệu. Các trận tứ kết tại Foxborough (Massachusetts), Inglewood (California), Kansas City (Missouri) và Miami (Florida) hiện được rao ở mức hàng ngàn; và trận bán kết tại Arlington (Texas) ở mức hàng chục ngàn.
Ngay giá niêm yết của chính FIFA cho trận chung kết cũng đã vọt lên hơn $10,000. Ngày 8 Tháng Năm, trên trang Vivid Seats, vé thấp nhất cho trận chung kết được niêm yết với giá $8,506. Cần nhắc lại, vé đắt nhất cho trận chung kết World Cup 2022 chỉ là $1,600.
Với World Cup 2026, FIFA có thể bỏ túi ít nhất $11 tỷ. Chủ tịch FIFA, ông Gianni Infantino nói rằng sở dĩ giá vé chính thức cao vì “thị trường Mỹ nó thế.” Infantino nói, nếu vé World Cup rẻ, bọn chợ đen sẽ trục lợi; do đó, FIFA buộc phải áp dụng “cơ chế linh hoạt” vốn được pháp luật Mỹ cho phép. Hơn nữa, giá vé “bèo” nhất tại các trận bóng bầu dục giữa hệ thống đại học Mỹ, theo ông Infantino, đã là $300.
Điều đó không đúng! Trong thực tế, dù giá vé cho những trận bóng bầu dục giữa các đại học trong khuôn khổ NCAA (National Collegiate Athletic Association) có sức hút lớn đôi khi vượt qua cả các trận đấu thuộc giải nhà nghề NFL (National Football League) nhưng các trang bán vé như TickPick và SeatGeek đều khẳng định rằng vé cho các trận NCAA có mức khởi điểm chỉ $30. Vé trận bóng chày giữa hai đội nhà nghề New York Yankees và Texas Rangers hiện được rao bán chỉ $11 đối với loại thấp nhất.
Không chỉ giá vé
Theo công ty nghiên cứu thị trường Tourism Economics, dự kiến hơn một triệu du khách quốc tế đổ vào Mỹ để xem World Cup, chính thức khởi tranh ngày 12 Tháng Sáu tại Inglewood (California) và khép lại với trận chung kết ngày 19 Tháng Bảy tại East Rutherford (New Jersey). Với người hâm mộ, giá vé là một chuyện. Việc đi lại khó khăn là vấn đề nhức đầu không kém. Ngay cả với chính người Mỹ, việc đi từ phi trường JFK ở New York đến East Rutherford (New Jersey) bằng phương tiện giao thông công cộng đã khiến họ “chóng mặt” bởi phải đổi tàu liên tục để đi quãng đường chưa đến 30 dặm, thì với người nước ngoài, trong đó có thể có không ít người không rành tiếng Anh, là một trở ngại không nhỏ.
Thử ví dụ trường hợp người hâm mộ đến từ Argentina. Để theo chân đội tuyển, ban đầu họ đến Kansas City (Missouri) ngày 16 Tháng Sáu, rồi vượt hơn 500 dặm tới Arlington (Texas) để phất cờ và gõ trống cho trận đấu ngày 22 Tháng Sáu khi Argentina đụng Áo tại sân AT&T. Họ sẽ tốn một khoản đáng kể cho chi phí sinh hoạt khi “ăn dầm nằm dề” ở Texas trong năm ngày để chờ đội nhà bước vào trận tiếp theo tại vòng bảng diễn ra cũng ở sân AT&T ngày 27 Tháng Sáu.
Với 78 trận rải rác khắp nước Mỹ – chiếm ba phần tư tổng số trận World Cup tổ chức cùng lúc ở Canada và Mexico, vấn đề đi lại đúng là một ác mộng. Hãng vận tải NJ Transit sẽ thu phí $150 cho vé khứ hồi đi từ nhà ga Penn Station (New York City) đến vận động trường MetLife (New Jersey) cách nhau vỏn vẹn tám dặm. Giá vé cho tuyến này bình thường chỉ $12.90.
Thống đốc New Jersey, bà Mikie Sherrill, nói, “người dân New Jersey không đáng phải gánh chịu khoản chi phí này khi FIFA bỏ túi $11 triệu lợi nhuận.” Bà Sherrill giải thích rằng sở dĩ giá tàu điện cao bất thường là do chính quyền tiểu bang gánh nhiều khoản liên quan việc tổ chức, trong đó NJ Transit phải “vận chuyển lượng hành khách gấp bốn lần so với ngày thường, với tổng chi phí ước tính $48 triệu.”
Tại MetLife, nơi diễn ra trận chung kết, hoàn toàn không có khu vực đậu xe dành cho khán giả. Trung tâm thương mại American Dream Mall cách đó nửa dặm có nhận đậu xe nhưng bãi hạn chế và “bị chém” đến $225/chiếc. Tính đến thời điểm này, vé đậu xe cho trận chung kết đã bán hết sạch. Mức giá đậu xe tại vận động trường SoFi ở Inglewood (California) thậm chí đắt hơn, với $300.
Điều tạo nên sự độc đáo đặc biệt nhất ở mỗi mùa World Cup là khu vực dành cho người hâm mộ. Tháng Mười, 2024, Seattle cho biết họ sẽ chào đón nửa triệu người hâm mộ tại Seattle Center, một không gian ngoài trời rộng 74 mẫu Anh. Tuy nhiên, sau đó, họ thông báo chương trình nhảy múa hội hè của dân hâm mộ được tổ chức tại nhiều địa điểm khác nhau. Điều đó có nghĩa không khí chắc chắn bớt sôi động khi người hâm mộ không còn tập trung tại một chỗ. Tương tự, Tháng Hai, 2026, New York-New Jersey cũng hủy sự kiện lễ hội túc cầu tại Công viên Liberty State ở Jersey City, nơi có tầm nhìn hướng ra tượng Nữ Thần Tự Do.
Theo Lighthouse, đơn vị chuyên tổng hợp dữ liệu về giá phòng khách sạn, tính đến cuối Tháng Tư, giá phòng khách sạn dao động từ mức thấp nhất $254/đêm tại San Francisco; $264/đêm tại Houston; đến $662/đêm tại Boston. Đến thượng tuần Tháng Năm, lượng đặt phòng tại 11 thành phố tổ chức World Cup chưa đạt mức cao như kỳ vọng.
Bóng ma ICE
Ngày 1 Tháng Năm, 2,000 nhân viên tại vận động trường SoFi dọa đình công nếu lực lượng Cảnh Sát Di Trú (ICE) xuất hiện trong khuôn viên vận động trường.
Trong lịch sử FIFA, chưa từng có mùa World Cup nào mà quốc gia đăng cai lại cấm nhập cảnh nhằm vào người hâm mộ đến từ quốc gia có cầu thủ dự giải. Từ ngày 2 Tháng Tư, 2026, Bộ Ngoại Giao đã thực hiện việc mở rộng “Chương Trình Ký Quỹ Thị Thực” (Visa Bond Program), yêu cầu công dân từ 50 quốc gia phải ký quỹ $15,000 trước khi nhập cảnh Mỹ tạm thời. Năm nước có đội tuyển dự World Cup – Algeria, Cabo Verde, Côte d’Ivoire, Senegal và Tunisia, đều chịu ảnh hưởng bởi quy định trên. Đó là chưa kể vụ lằng nhằng liên quan Iran. Đến thượng tuần Tháng Năm, người ta vẫn chưa biết đội tuyển Iran có đến Mỹ hay không.
Việc được xét visa nhập cảnh chỉ là bước đầu. Du khách đến Mỹ còn phải chạm trán với các nhân viên nhập cư tại phi trường, bị kiểm tra điện thoại để xem có “chửi bới” gì chính quyền Trump trên mạng xã hội không. Năm 2025, nhân viên hải quan Mỹ thực hiện 55,000 lượt kiểm tra như vậy tại các phi trường.
Mới đây, ông Markwayne Mullin, bộ trưởng Bộ Nội An (DHS) tuyên bố hải quan Mỹ có thể ngừng làm thủ tục cho du khách quốc tế tại các phi trường thuộc những nơi gọi là “thành phố trú ẩn” (sanctuary cities). Ít nhất sáu trong 11 thành phố tổ chức World Cup có thể được xếp vào nhóm “trú ẩn.” Cùng lúc, ông Todd Lyons, quyền giám đốc ICE khẳng định cơ quan này sẽ đóng “vai trò then chốt” về an ninh trong suốt thời gian World Cup. Tuy nhiên, ngày 7 Tháng Năm, ông Rodney Barreto, đồng chủ tịch Ủy Ban World Cup Miami, nói, Ngoại Trưởng Marco Rubio xác nhận rằng ICE sẽ không “đón chào” người hâm mộ tại các vận động trường. Việc “xác nhận” này không có gì chắc chắn.
Nhìn chung, World Cup 2026 đầu tiên tổ chức tại ba quốc gia – gần như hoàn toàn phá sản ngay từ khi nó chưa diễn ra, ít nhất ở ý nghĩa của khái niệm “united” trong cụm từ “United Bid” mà khi đăng cai tổ chức, ba quốc gia Mỹ-Canada-Mexico từng đề cao. Quan hệ chính trị của ba nhà đồng tổ chức đều rạn nứt, đặc biệt Mỹ và Canada.
World Cup 2026 chẳng khác gì ba giải đấu riêng biệt, với quy chế nhập cảnh, an ninh, mô hình tài trợ khác biệt. Trong khi đó, ban lãnh đạo FIFA chỉ lo vuốt ve Tổng Thống Trump và bận hốt bạc. Chuyện thể hiện vai trò gắn kết hoặc hàn gắn chia rẽ không còn là việc của họ. [dt]
