Trúc Phương/Người Việt
Các nhà lập pháp Dân Chủ đang khởi xướng cuộc điều tra nhằm xác định liệu các lệnh ân xá và giảm án do Tổng Thống Trump ban hành có bị chi phối bởi cơ chế “đổi tiền lấy ân xá” (pay-to-play) không. Ngày 7 Tháng Năm, nhóm nghị viên Dân Chủ nói trên đã gửi thư đến hơn 10 người được “đặc xá” một cách bất thường, yêu cầu họ phải phản hồi trước ngày 22 Tháng Năm.
Có rất nhiều “dân oan” thời Trump
Rất không bình thường khi nhiều người được Trump ân xá là thành phần tội phạm có máu mặt. Họ được “đặc xá” không phải vì họ bị hàm oan và Trump rủ lòng nhân từ khi xét lại sự việc một cách công bằng. Đơn giản, những “dân oan” này chi rất đậm, biết cách chi và dĩ nhiên có đường dây để chi sao cho mọi việc trót lọt. Chuyện những tưởng chỉ xảy ra ở các nước độc tài nhưng giờ nhan nhản ở Mỹ, trước sự tảng lờ của Bộ Tư Pháp.
“Lincoln chắc cũng phải đội mồ mà dậy!” – công tố viên đặc biệt Patrick Fitzgerald phát biểu như vậy khi nói về vụ “mua quan, bán tước” chấn động Washington, khi thống đốc Illinois, Rod Blagojevich, bị cáo buộc bán chiếc ghế trống trong Thượng Viện mà Tổng Thống Tân Cử Barack Obama để lại. “Chiếc ghế” được bán với giá nửa triệu đô la. Sự việc xảy ra năm 2008.
Trong phiên xử năm 2011, Blagojevich bị kết án 14 năm tù. Tuy nhiên, khi đang thụ án gần tám năm, năm 2020, Blagojevich được Tổng Thống Trump (nhiệm kỳ một) giảm án; và tiếp tục được Trump (nhiệm kỳ hai) xóa án hoàn toàn vào năm 2025. “Một tối Thứ Bảy ngay sau lễ nhậm chức, tổng thống gọi điện và thông báo ông ấy ân xá cho tôi,” Blagojevich kể.
Giờ đây, Blagojevich là chuyên gia vận động hành lang trong đường dây xin ân xá. Như được thuật từ The New Yorker (“Donald Trump’s Pardon Economy”), khách hàng hiện tại của Blagojevich là Anne Pramaggiore. Từng được xem là một trong những phụ nữ quyền lực nhất Chicago, với cương vị giám đốc điều hành công ty Commonwealth Edison; chủ tịch Hội Đồng Quản Trị Ngân Hàng Dự Trữ Liên Bang Chicago; nhà bảo trợ Viện Nghệ Thuật Chicago, Vườn Thú Lincoln Park,… Pramaggiore bị bắt với tội lập hồ sơ ma để khai khống bảng lương nhân viên.
Lúc bị “vịn,” Pramaggiore xoay sở “chạy án” nhưng bất thành. Trong “thời đại” Trump, “chạy án” không nhất thiết đi qua cửa pháp đình. Uy lực tổng thống mới là thứ cần tìm. Thế là Pramaggiore liên hệ Blagojevich và chi gần $500,000. Theo hồ sơ vận động hành lang liên bang được cung cấp công khai, $230,000 trong số đó đã chảy vào túi Blagojevich. Tháng Tư, 2026, Pramaggiore ra tù.
Dưới thời các tổng thống tiền nhiệm, những người xin ân xá thường được yêu cầu chờ ít nhất năm năm sau khi (nhấn mạnh: “sau khi”) thụ án xong và phải chứng minh sự ăn năn, hối cải (thông thường, sau khi thụ án xong, phạm nhân ra tù phải chịu sự giám sát; do đó, nếu được ân xá, quá trình như vậy sẽ không thực hiện).
Với Trump, “dân oan” không cần chờ lâu. Quy trình điều tra vốn được FBI thực hiện như một tiêu chuẩn bắt buộc đã bị bãi bỏ. Ngày 20 Tháng Giêng, 2025, ngày đầu tiên trở lại nắm quyền, Trump đã lập tức ban lệnh ân xá cho các bị cáo liên quan sự kiện đập phá Quốc Hội ngày 6 Tháng Giêng, 2021. Gọi họ là “những con tin vĩ đại của chúng ta,” Trump ân xá cho khoảng 1,500 người, trong đó có cả kẻ thụ án 20 năm vì tội xịt thuốc đuổi gấu vào mặt nhân viên công lực và dùng nạng nện vào đầu một cảnh sát khác. Một kẻ bạo loạn khác – bị tuyên 12 năm rưỡi tù tội dùng súng điện tấn công cảnh sát – cũng được ân xá.
Ngày hôm sau, Trump ân xá cho Ross Ulbricht. Bị kết án rất nặng (hai án chung thân và 40 năm tù), Ross Ulbricht là tay giang hồ máu mặt, can tội phân phối ma túy và rửa tiền. Nhìn chung, gần như các vụ án nghiêm trọng được điều tra và được xử thời Joe Biden đều được Trump ân xá, từ cựu Cố Vấn An Ninh Quốc Gia Michael Flynn, cựu chủ tịch chiến dịch tranh cử Paul Manafort, đến cựu chiến lược gia Tòa Bạch Ốc Steve Bannon…
Vấn đề ân xá thường gây tranh cãi gần như với bất kỳ tổng thống nào. Thời Joe Biden, ông khiến nhiều người bất bình khi ân xá cho con trai Hunter. Tuy nhiên, như nhận định của Liz Oyer – cựu luật sư đặc trách ân xá (Pardon Attorney) trong Tòa Bạch Ốc, tiến trình xét ân xá thời Trump rất tùy tiện và hoàn toàn không theo luật. Thông thường, luật sư ân xá xem xét các đơn xin ân xá và giảm án rồi chuyển lên tổng thống. Trong khi đó, trong chính quyền Trump, tổng thống là người trực tiếp yêu cầu. Trump “đảo lộn hoàn toàn hệ thống ân xá theo cách chúng ta từng biết,” Liz Oyer nói.
Dịch vụ “chạy” ân xá
Với dân thường, họ không có “cửa” để xin ân xá dựa trên yếu tố thuần túy đòi hỏi công lý. Cùng lúc, lại xuất hiện một “nền kinh tế ân xá,” nơi người ta có mối quan hệ nội bộ, có đủ tiền thuê đúng luật sư hoặc chuyên gia vận động hành lang. Các lệnh ân xá của Trump không chỉ gây tổn hại về mặt đạo đức mà còn khiến thiệt hại về mặt tài chính. Trên trang Substack của mình, Liz Oyer cho biết các lệnh ân xá mà Trump ban hành đã xóa ít nhất $1.5 tỷ khoản nợ nghĩa vụ tài chính của những kẻ bị kết án hình sự.
Lân la đến Mar-a-Lago và đóng góp tài chính là một trong những cách hiệu quả để được ân xá. Năm 2023, Trevor Milton, người sáng lập công ty Nikola, bị kết án bốn năm tù vì tội lừa đảo các nhà đầu tư và đối mặt khoản bồi thường $600 triệu. Trong thời gian tại ngoại, Trevor Milton tìm cách “chạy án.”
Mùa bầu cử 2016, đương sự quyên góp $1,500 cho Trump; mùa bầu cử 2020 – $1,000; mùa bầu cử 2022 – $10,000. Đến mùa Thu 2024, khi đang kháng cáo, Milton chi đậm với $3.6 triệu cho Trump cùng các ứng cử viên Cộng Hòa khác; chưa kể gần $1 triệu cho Robert F. Kennedy Jr. Đại diện pháp lý của Milton không ai khác hơn là Luật Sư Brad Bondi (em trai cựu Bộ Trưởng Tư Pháp Pam Bondi). Cuối cùng, Milton nhận được lệnh ân xá do Trump ký vào Tháng Ba, 2025.
Ngày 15 Tháng Mười Một, 2024, Paul Walczak, cựu giám đốc điều hành chuỗi viện dưỡng lão ở Florida, bị cáo buộc trốn thuế, đối mặt 5-6 năm tù và khoản bồi thường $4.4 triệu. Theo cáo trạng, Walczak “sử dụng số tiền đó để làm giàu bản thân,” trong đó có việc mua chiếc du thuyền $2 triệu, chưa kể các chuyến mua sắm xa xỉ.
Đầu năm 2025, khi Trump sắp nhậm chức, nhóm luật sư của Walczak soạn sẵn đơn xin ân xá. Trong đơn, họ nhắc, Elizabeth Fago, mẹ của Paul Walczak, từng quyên góp hàng triệu đô cho chiến dịch tranh cử của Trump cũng như nhiều ứng cử viên Cộng Hòa. Họ kể thêm, chính bà Fago là kẻ “phá thối” chiến dịch tranh cử năm 2020 của Joe Biden khi tung ra cuốn nhật ký ghi chép những năm tháng nghiện ngập của Ashley Biden (con gái Joe Biden).
Tháng Hai, 2025, bà Fago được mời đến tiệc gây quỹ tại Mar-a-Lago với mức phí tham dự $1 triệu/người. Chưa đầy ba tuần sau bữa tiệc, Trump ký lệnh ân xá toàn diện và vô điều kiện cho Paul Walczak (“Trump Pardoned Tax Cheat After Mother Attended $1 Million Dinner”/The New York Times).
“Đường dây” trong… Tòa Bạch Ốc
Ân xá, nhìn chung, là dịch vụ đang phất. Nó hoạt động công khai. Giới luật sư và chuyên gia vận động hành lang luôn quảng bá rầm rộ các mối quan hệ với chính quyền. Trong nhiều trường hợp, họ chủ động tìm “con mồi,” cam kết giúp giải quyết dứt điểm mọi rắc rối pháp lý. Ches McDowell là một trong những kẻ như vậy.
Là dân vận động hành lang chuyên nghiệp xuất thân từ North Carolina, McDowell mở văn phòng mang tên Checkmate tại Washington DC vào Tháng Năm, 202, nhưng doanh thu đã đạt $22 triệu trong cùng năm. Khách hàng toàn đại gia, từ các công ty thuộc nhóm Fortune 500 như Eli Lilly, General Dynamics và Philip Morris, đến những cái tên mới nổi như GEO Group (chuyên vận hành các trung tâm giam người nhập cư bị ICE truy bắt).
McDowell là bạn thân của Trump Jr. (cậu ấm nhà tổng thống). Trong đội ngũ nhân sự của McDowell, có cháu trai của Bộ Trưởng Y Tế Robert F. Kennedy Jr, và con trai của Chris LaCivita (người quản lý chiến dịch tranh cử của Trump). Vụ “chạy án” nổi bật của McDowell là giúp Changpeng Zhao (Triệu Trường Bằng) – tỷ phú sáng lập sàn giao dịch tiền mã hóa Binance bị chính quyền Biden cáo buộc vi phạm Đạo Luật Bảo Mật Ngân Hàng và Đạo Luật Kinh Tế Khẩn Cấp Quốc Tế. Binance phải nộp phạt $4.3 tỷ. Tháng Tư, 2024, Zhao bị tuyên bốn tháng tù cùng tiền phạt cá nhân $50 triệu.
Tháng Chín, 2025, Binance thuê công ty Checkmate của McDowell để vận động chính quyền Trump cấp lệnh ân xá cho Zhao. Để làm vụ này, McDowell nhận khoản thù lao hơn $1.3 triệu. Không cần phải tiếp cận Ed Martin (luật sư phụ trách ân xá trong Tòa Bạch Ốc) hay Alice Johnson (chủ tịch ủy ban ân xá Tòa Bạch Ốc), McDowell đi thẳng đến Bo Hines – giám đốc điều hành Hội Đồng Tiền Mã Hóa của Trump. Khác với thời Biden, Trump rất ủng hộ tiền mã hóa.
Cùng với việc nhờ McDowell “chạy cửa sau,” Binance cũng “đi cửa trước,” khi thành lập đội “đặc nhiệm” đảm nhận việc xúc tiến làm ăn với World Liberty Financial – dự án tiền mã hóa do chính gia đình Trump thành lập. Cuối cùng, ngày nọ, sau khi cùng cậu ấm Trump Jr. đi săn về, McDowell tạt vào Tòa Bạch Ốc để dự lễ trao Huân Chương Tự Do Tổng Thống cho Charlie Kirk. Dịp này, McDowell tiện thể “nói nhỏ” với Trump về vụ Changpeng Zhao. Bảy ngày sau, Trump ký lệnh ân xá cho Zhao (“How a Billionaire Felon Boosted Trump’s Crypto Company en Route to a Pardon”/Wall Street Journal).
Trở lại việc nhóm nghị viên Dân Chủ đang lật lại hồ sơ ân xá, khi gửi thư đến một số đối tượng nổi cộm (trong đó có Changpeng Zhao) và yêu cầu họ giải trình. Tất nhiên chẳng ai dại gì giải trình. Phe Dân Chủ biết chắc như vậy nhưng chính việc im lặng của các đối tượng được truy hỏi sẽ trở thành cái cớ để Dân Chủ thêm phần chắc nịch khẳng định rằng các vụ ân xá của Trump là không bình thường và tất cả sẽ được truy xét một khi cờ đến tay Dân Chủ, sau cuộc bầu cử giữa kỳ chẳng hạn. [kn]
