WASHINGTON, DC (NV) – Tờ The New York Times (NYTimes) hôm Thứ Sáu, 29 Tháng Năm, cho biết Bộ Nội An (DHS) đang tìm cách làm nhẹ đi thông báo về một thay đổi chính sách nhập cư bộ này đưa ra tuần trước. Thông báo ban đầu đã dấy lên lo ngại rằng hàng trăm ngàn di dân đang sống hợp pháp tại Hoa Kỳ có thể bị buộc phải rời khỏi nước Mỹ để tiếp tục hồ sơ xin thường trú nhân.
NYTimes dẫn tuyên bố mới nhất của DHS nói: “Trên thực tế, phần lớn người nhập cư sẽ không cần phải rời khỏi Hoa Kỳ để nộp đơn xin thẻ xanh.”
CBS hôm Thứ Bảy, 30 Tháng Năm, dẫn tin từ DHS của chính quyền Tổng Thống Donald Trump khẳng định rằng không có thay đổi lớn nào trong chính sách, và chỉ một số ít người mới phải trở về nước của họ.
Tranh cãi xoay quanh bản ghi nhớ của Sở Di Trú và Nhập Tịch Hoa Kỳ (USCIS) nhằm hạn chế “adjustment of status”, tức điều chỉnh tình trạng di trú. Khi đó, phát ngôn viên của USCIS là Zach Kahler nói: “Từ nay, một người ngoại quốc đang lưu trú tạm thời ở Hoa Kỳ và muốn có thẻ xanh phải trở về quốc gia của mình để nộp đơn, trừ những trường hợp đặc biệt.”
Tuyên bố này khiến luật sư di trú, các nhóm doanh nghiệp, gia đình và người nộp đơn lo lắng, vì việc rời khỏi Hoa Kỳ có thể kéo theo nhiều rủi ro nghiêm trọng. Một số người có thể bị kẹt ở nước ngoài do các hạn chế đi lại của chính quyền Trump áp dụng với công dân của hàng chục quốc gia. Những người từng ở quá hạn visa cũng có thể bị cấm nhập cảnh trở lại tới 10 năm nếu rời khỏi Hoa Kỳ. CBS cho biết các giới chức di trú đương nhiệm và cựu quan chức nói chính sách này có thể ảnh hưởng đến sinh viên, du khách, người có visa tạm thời, người được vợ hoặc chồng là công dân Mỹ bảo lãnh, và người lao động được công ty bảo lãnh.
Sau phản ứng dữ dội, DHS đưa ra tuyên bố khác, nói hướng dẫn mới chỉ nhắc lại “luật và chính sách lâu đời” và “sẽ không ngăn bất kỳ người nước ngoài nào nhận thẻ xanh nếu họ thật sự và đúng cách đủ điều kiện.” DHS nói bản ghi nhớ chủ yếu sẽ ảnh hưởng đến một số người “không xứng đáng được hưởng lợi ích mang tính tùy nghi” của việc nộp hồ sơ trong nước, và vì vậy sẽ phải nộp đơn qua Bộ Ngoại Giao ở đất nước của họ.
DHS cũng tìm cách trấn an người lao động có kỹ năng và các hồ sơ dựa trên việc làm. “Chính sách này sẽ không có tác động đáng kể nào đối với những người nộp đơn có trình độ cao và các chuyên gia lành nghề đã tuân thủ luật pháp,” DHS nói trong tuyên bố gửi CBS News. “Những người này phục vụ lợi ích quốc gia và đem lại lợi ích kinh tế cho Hoa Kỳ, và sẽ tiếp tục xứng đáng được xem xét thuận lợi theo quyền tùy nghi.”
Vẫn chưa rõ ràng
Tuy nhiên, các chuyên gia di trú nói lời giải thích mới vẫn chưa xóa hết những bất an và thông tin vẫn chưa rõ ràng cụ thể. Ông Lynden Melmed, người từng là cố vấn pháp lý hàng đầu của USCIS dưới thời Tổng Thống George W. Bush, nói với CBS rằng tuyên bố mới của DHS dường như thu hẹp phạm vi hướng dẫn và làm nó bớt tuyệt đối hơn. Nhưng ông nói chính sách này vẫn có thể “gây gánh nặng,” vì người nộp đơn và luật sư có thể phải nộp thêm bằng chứng để chứng minh vì sao họ nên được phép hoàn tất quy trình thẻ xanh trong Hoa Kỳ. “Chính sách cốt lõi vẫn sẽ làm chậm di trú hợp pháp, nhưng ít nhất họ đang hạ giọng,” ông Melmed nói.
Bản ghi nhớ ban đầu của USCIS mô tả “adjustment of status” như một quyền lợi “đặc biệt” và một hành động “ân huệ hành chính,” thay vì là một lựa chọn thông thường cho những người đủ điều kiện. Văn bản cũng hướng dẫn nhân viên USCIS xem việc người nộp đơn chọn điều chỉnh tình trạng trong nước thay vì xử lý hồ sơ tại lãnh sự quán ở nước ngoài là một “yếu tố bất lợi” khi ra quyết định tùy nghi. CBS cho biết bản ghi nhớ gợi ý rằng một số nhóm, gồm người có visa “dual intent” như H-1B dành cho lao động kỹ năng cao, người tị nạn và người được cấp quy chế tị nạn, vẫn có thể nộp đơn từ bên trong Hoa Kỳ.
Cựu quan chức USCIS Michael Valverde nói với CBS rằng chính sách này sẽ “làm đảo lộn kế hoạch của hàng trăm ngàn gia đình và chủ lao động mỗi năm.” Ông nói thêm: “Đây phần lớn là một động thái chưa từng có tiền lệ, sẽ hạn chế mạnh di trú hợp pháp vào Hoa Kỳ. Những người đã tuân thủ luật lệ một cách trung thành giờ phải đối mặt với sự bất định rất lớn.”
Những người chỉ trích nói chính sách này có thể gây hại đặc biệt cho các gia đình có tình trạng di trú hỗn hợp và công dân Mỹ kết hôn với người di dân từng nhập cảnh hợp pháp bằng visa tạm thời. Ông Doug Rand, cựu quan chức cấp cao USCIS dưới thời Tổng Thống Biden, cho biết mỗi năm có khoảng nửa triệu người nhận thẻ xanh thông qua “adjustment of status.” Ông nói chính sách mới này có thể khiến “một số lượng rất lớn công dân Mỹ khó hoặc không thể tiếp tục cuộc sống với người mà họ đã chọn kết hôn, những người đã đến đây hợp pháp.”
American Immigration Council cho biết bản ghi nhớ để lại nhiều câu hỏi chưa được trả lời, gồm việc điều gì sẽ xảy ra với những người đã nộp hồ sơ và liệu một số nhóm có bị ngăn trên thực tế khỏi việc nộp đơn bên trong Hoa Kỳ hay không. Tổ chức này cảnh báo một số kịch bản có thể làm dấy lên các vấn đề hiến định.
Hiện tại, phạm vi thực tế của chính sách vẫn chưa rõ. Chính quyền nói những người đủ điều kiện, đặc biệt là lao động kỹ năng cao, sẽ không bị gián đoạn đáng kể. Nhưng các luật sư và tổ chức bảo vệ di dân nói quyền tùy nghi mới trao cho nhân viên USCIS có thể làm chậm hồ sơ, tăng giấy tờ và khiến gia đình cũng như chủ lao động không chắc liệu một quy trình thẻ xanh vốn được xử lý trong Hoa Kỳ nay có thể buộc người nộp đơn phải thực hiện một chuyến đi đầy rủi ro ra nước ngoài hay không. (K.L)
