KIEV, Ukraine (NV) – Tổng Thống Volodymyr Zelensky của Ukraine vừa gửi một lá thư ngỏ cho ông Vladimir Putin, tổng thống Nga, đề nghị hai nhà lãnh đạo gặp nhau tại một quốc gia thứ ba để bàn về việc chấm dứt chiến tranh, giữa bối cảnh Ukraine đang có thêm lợi thế trên chiến trường và tiến trình hòa bình do Mỹ làm trung gian bị đình trệ vì Washington đang tập trung vào cuộc chiến Iran.
Theo bản tin của nhật báo Wall Street Journal (WSJ) hôm Thứ Sáu, 5 Tháng Sáu, đây là lần đầu tiên ông Zelensky gửi lá thư ngỏ cho người đồng nhiệm Putin, kể từ khi Nga mở cuộc xâm lược toàn diện Ukraine vào Tháng Hai, 2022.
Trong thư, Tổng Thống Zelensky đề nghị một cuộc gặp mặt trực tiếp và một lệnh ngừng bắn trong thời gian hai bên đàm phán một thỏa thuận hòa bình rộng hơn. Ông viết rằng Ukraine không nên chỉ ngồi chờ cho đến khi chiến tranh tại Châu Âu trở lại trung tâm chú ý của Mỹ, vì Washington hiện đang “hoàn toàn tập trung” vào vấn đề Iran.
“Ukraine đề nghị chấm dứt cuộc chiến này thông qua sự tham gia trực tiếp giữa chúng tôi và ông. Tôi đề nghị một cuộc gặp,” nhà lãnh đạo Kiev viết trong thư gửi ông Putin, theo WSJ. Lời đề nghị này cũng là cách ông Zelensky công khai chứng minh rằng ông sẵn sàng hòa bình, trong bối cảnh Tổng Thống Donald Trump từng đặt nghi vấn về thiện chí hòa bình của nhà lãnh đạo Ukraine.
Thời điểm lá thư được công bố không phải ngẫu nhiên khi WSJ nhận định Ukraine gần đây đã tăng cường chiến dịch tấn công tầm xa bằng drone vào các nhà máy lọc dầu, hậu cần chiến trường và nguồn lực quân sự Nga.
Một ngày trước khi lá thư được công bố, drone Ukraine đánh vào một kho dầu tại St. Petersburg trong ngày khai mạc một diễn đàn kinh tế lớn mà Putin dự kiến tham dự. Hình ảnh vệ tinh trong bài WSJ cho thấy hậu quả của vụ tấn công tại kho dầu này, nhấn mạnh thông điệp rằng Ukraine không chỉ nói chuyện hòa bình từ thế yếu, mà đang tìm cách bước vào bàn đàm phán khi đã cải thiện khả năng đánh sâu vào lãnh thổ Nga.
Trong thư, Tổng Thống Zelensky cũng nêu rằng Nga đang mất quân với tốc độ khoảng 30,000 người mỗi tháng, theo đánh giá của Ukraine. Con số này nhằm gửi thông điệp rằng thời gian không đứng về phía Moscow, nhất là khi chiến tranh kéo dài có thể làm xã hội Nga mệt mỏi. Ông Zelensky viết: “Khi Nga mệt mỏi, thay đổi sẽ đến,” một câu vừa mang tính cảnh báo chính trị, vừa đánh vào nỗi lo lịch sử của Điện Kremlin về bất ổn trong nước khi chiến tranh sa lầy.
Phía Kremlin xác nhận ông Putin đã được báo cáo về lá thư. Hãng tin Reuters dẫn lời ông Dmitry Peskov, phát ngôn viên Kremlin cho biết lá thư được đưa đến tay ông Putin trong đêm, những gì xuất hiện trên truyền thông cũng được trình lên tổng thống Nga, và ông Putin đã xem qua. Ông Peskov cho biết có khả năng Tổng Thống Putin sẽ bình luận về lá thư trong phiên khai mạc tại diễn đàn kinh tế thế giới St Petersburg International Economic Forum.
Tuy nhiên, phản ứng ban đầu của Moscow không cho thấy có sự đột phá. WSJ nhận định, ông Peskov trước đó vẫn nhắc lại gợi ý rằng một cuộc gặp cấp tổng thống có thể diễn ra tại Moscow, điều Kiev nhiều lần bác bỏ. Tổng Thống Zelensky viết rằng sau 26 năm Putin cầm quyền, “không có gì để một lãnh đạo Ukraine làm tại thủ đô của ông,” cũng như “không có gì để một lãnh đạo Nga làm tại Kiev.” Vì vậy, ông đề nghị hai bên gặp tại một quốc gia khác, tức một địa điểm trung lập hơn.
Các bất đồng căn bản vẫn rất lớn khi Moscow muốn Ukraine rút quân khỏi các khu vực phòng thủ kiên cố tại Donetsk và Luhansk, những nơi Nga chưa chiếm được bằng quân sự. Kiev nói mọi cuộc đàm phán phải bắt đầu từ đường chiến tuyến hiện tại. Đây là khác biệt cốt lõi bởi vì Nga muốn dùng đàm phán để đạt điều chưa lấy được trên chiến trường, còn Ukraine muốn dùng chiến tuyến hiện hữu làm nền tảng thương lượng.
Ông Zelensky cũng nhắc đến cuộc gặp giữa Tổng Thống Donald Trump và ông Putin tại Alaska hồi Tháng Tám, nói rằng “các vấn đề Ukraine và Europe không được quyết định ở Anchorage.” Câu này là thông điệp gửi cả Moscow lẫn Washington rằng Ukraine không chấp nhận việc các cường quốc bàn chuyện tương lai của Ukraine mà không có Kiev. Đồng thời, Zelensky vẫn nói sự tham gia của Mỹ là cần thiết để xây dựng một kiến trúc an ninh mới trong khu vực, và các bên khác có thể tham gia sau khi kênh song phương Kiev-Moscow được thiết lập.
Cùng ngày, chánh văn phòng của Zelensky, Kyrylo Budanov, cảm ơn Mỹ và United Arab Emirates vì đã hỗ trợ một cuộc trao đổi tù binh, trong đó 185 quân nhân Ukraine và một thường dân trở về từ nơi giam giữ của Nga. Chi tiết này cho thấy dù đàm phán hòa bình tổng thể đang bế tắc, các kênh trung gian vẫn còn hoạt động trong những vấn đề nhân đạo cụ thể.
Lá thư của Zelensky là một hành động ngoại giao có tính toán. Ông không chỉ đề nghị gặp gỡ mà đang đặt ông Putin vào thế phải trả lời trước thế giới. Nếu ông Putin từ chối, Moscow khó nói rằng Kiev không muốn hòa bình. Nếu ông Putin đồng ý, Ukraine có cơ hội đưa điều kiện ngừng bắn và bảo đảm an ninh vào một cuộc thương lượng trực tiếp.
Điểm đáng chú ý là Zelensky đưa ra đề nghị trong lúc Ukraine đang chứng minh năng lực tấn công tầm xa bằng drone. Điều này rất đáng chú ý vì trong ngoại giao chiến tranh, lời mời đàm phán từ bên yếu thường bị xem là cầu hòa nhưng lời mời đàm phán từ bên đang tăng sức ép quân sự có thể trở thành một đòn bẩy chính trị: “Chúng tôi sẵn sàng nói chuyện, nhưng không phải vì đã hết lựa chọn.”
Đối với ông Putin, lá thư này tạo áp lực kép. Trên chiến trường, Nga vẫn đang cố giành thêm lãnh thổ. Nhưng về chính trị, nếu chiến tranh kéo dài mà thương vong tiếp tục cao, lời cảnh báo của ông Zelensky về sự mệt mỏi trong lòng Nga sẽ không phải chỉ là tuyên truyền. Lịch sử Nga nhiều lần cho thấy chiến tranh kéo dài, tốn máu và thiếu kết quả rõ ràng có thể làm lung lay tính chính danh của người cầm quyền.
Với Tổng Thống Trump, lá thư trên cũng là một thử thách khi ông Zelensky công khai thừa nhận Mỹ đang bị phân tâm bởi Iran, nhưng không loại Mỹ khỏi tiến trình. Trái lại, nhà lãnh đạo Ukraine nói vai trò của Mỹ vẫn cần thiết cho bảo đảm an ninh hậu chiến. Điều đó buộc Tổng Thống Trump phải chọn tiếp tục để cuộc chiến Ukraine-Nga trôi trong bế tắc, hay dùng ảnh hưởng của Washington để tạo một thỏa thuận mà Ukraine có mặt, Europe có mặt, và Nga không thể tự do đòi hỏi điều kiện.
Lá thư này của Tổng Thống Zelensky chưa phải là bước ngoặt chấm dứt chiến tranh, nhưng là một bước đi quan trọng trong cuộc chiến giành thế chủ động về chính trị, ngoại giao và dư luận quốc tế. (MPL) [dt]
