Mục này chỉ nhằm giải đáp các thắc mắc về sức khỏe có tính cách tổng quát. Với các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin liên lạc với bác sĩ để được thăm khám trực tiếp. Nhiều thông tin thiết thực và bổ ích khác về sức khỏe cũng được phát trên đài Radio Chuyện Sáng Chủ Nhật ở vùng Orange County, California, vào mỗi sáng Chủ Nhật từ 6 đến 9 giờ, trong chương trình “Câu Chuyện Sức Khỏe Sáng Chủ Nhật.” Nhiều thông tin sức khỏe bổ ích khác cũng có thể tìm thấy trên các
website www.nguyentranhoang.com và www.radiochuyensangchunhat.com. Quý vị có thể liên lạc bác sĩ qua email: [email protected] hoặc điện thoại (714) 531-7930.
Bác Sĩ Nguyễn Trần Hoàng
Yêu thương, nhưng (không) biết phải làm sao (bây giờ)
Một người vợ ở Westminster nói: “Tôi la, ổng giận.
Tôi im, ổng đi tiếp.
Tôi không biết phải làm sao nữa.”
Đó là tâm trạng rất thật của nhiều gia đình.
Không phải họ không thương.
Không phải họ không muốn giúp.
Mà vì:
không biết giúp cách nào để không làm tình hình tệ hơn.
***
Trong nghiện cờ bạc, gia đình đóng vai trò rất lớn.
Nhưng nếu không hiểu đúng, gia đình cũng có thể… vô tình đẩy người thân đi xa hơn.
Kỳ này không nói về trách móc.
Mà nói về cách hiểu – cách nhìn – và cách giúp đúng.
Hiểu đúng trước khi giúp: họ không chỉ “cứng đầu”
Điều đầu tiên cần thay đổi là cách nhìn.
Người nghiện cờ bạc:
- không chỉ là người “không nghe lời”
- không chỉ là người “thiếu ý chí”
Mà là người đang:
- bị thay đổi hệ thưởng trong não
- bị kéo bởi cảm xúc và xung động
Theo American Psychiatric Association: Đây là một rối loạn nghiện, cần tiếp cận như bệnh lý
Hiểu điều này không phải để bao che.
Mà để chọn cách giúp hiệu quả hơn.
***
Những phản ứng thường gặp – và vì sao không hiệu quả
La mắng, trách móc
“Anh phá hết gia đình rồi.”
“Sao anh không biết suy nghĩ?”
Phản ứng tự nhiên.
Nhưng thường dẫn đến:
- xấu hổ
- phòng thủ
- giấu kín hơn
Kiểm soát chặt
- giữ tiền
- kiểm tra điện thoại
- theo dõi mọi hoạt động
Có thể cần trong một số giai đoạn,
nhưng nếu làm không đúng cách:
- Sẽ tạo cảm giác bị kiểm soát
- Khiến cho người nghiện tìm cách lén lút hơn
Bao che, trả nợ giúp
“Thôi, để em trả lần này, miễn là anh dừng.”
Nghe rất hợp lý.
Nhưng thực tế:
làm giảm hậu quả là sẽ làm giảm động lực thay đổi
Người nghiện có thể tiếp tục
vì có người “chống lưng.”
Im lặng chịu đựng
- không nói
- không đối diện
Điều này thường làm:
- vấn đề kéo dài
- tích tụ bức xúc
- đến lúc bùng nổ thì quá muộn
***
Vậy nên làm gì? Ba nguyên tắc quan trọng
Nguyên tắc 1: Không phán xét, nhưng không chấp nhận hành vi
Phân biệt rõ: con người và hành vi là hai chuyện hoàn toàn khác nhau
Có thể nói:
“Anh vẫn là người em thương.
Nhưng việc đánh bạc này… đang làm gia đình mình khổ.”
Điều này giúp:
- giữ được kết nối
- nhưng vẫn đặt ranh giới
Nguyên tắc 2: Giao tiếp đúng cách
Không nói khi đang giận, đang căng thẳng
Chọn lúc:
- yên tĩnh
- riêng tư
Cách nói:
- dùng “tôi cảm thấy,” thay vì “anh luôn…”
- nói về ảnh hưởng, không chỉ trích con người
Ví dụ:
“Tôi rất lo khi thấy anh đi nhiều như vậy.”
thay vì
“Anh lúc nào cũng như vậy.”
Nguyên tắc 3: Đặt ranh giới rõ ràng
Gia đình cần:
- xác định giới hạn
- và giữ vững
Ví dụ:
- không cho mượn tiền để đánh bạc
- không che giấu cho hành vi
Ranh giới không phải để trừng phạt.
Mà để bảo vệ cả hai bên.
***
Vai trò cụ thể của gia đình
Nhận diện sớm
Gia đình là người thấy đầu tiên, và cần giúp càng sớm càng tốt, dể
- thay đổi hành vi
- thay đổi cảm xúc
Đừng đợi đến khi nợ nần
Khuyến khích tìm giúp đỡ
Nói nhẹ nhàng:
“Mình thử nói chuyện với chuyên gia xem sao.”
Không ép.
Không ra lệnh.
Hỗ trợ nhưng không gánh thay
Hỗ trợ:
- đi cùng đến gặp chuyên gia
- giúp tổ chức tài chính
Nhưng không:
- trả nợ thay
- che giấu hậu quả
Chăm sóc chính mình
Gia đình cũng chịu áp lực rất lớn.
Cần:
- nghỉ ngơi
- chia sẻ với người tin cậy
- tìm hỗ trợ nếu cần
Không thể giúp người khác nếu bản thân kiệt sức.
***
Một điều rất khó – nhưng rất cần
Nhiều gia đình hỏi:
“Có nên cho họ thêm một cơ hội không?”
Câu trả lời không đơn giản.
Nhưng có một nguyên tắc:
Cơ hội cần đi kèm với thay đổi thực sự, không chỉ lời hứa.
Một câu chuyện nhỏ
Một người vợ nói với chồng:
“Em không cần anh hứa nữa.
Em chỉ cần anh bắt đầu thay đổi.”
Không phải lời lớn lao.
Nhưng rất thật.
Khi nào cần can thiệp mạnh hơn?
Nếu có các dấu hiệu:
- nợ lớn
- nói dối nghiêm trọng
- ảnh hưởng con cái
- dấu hiệu trầm cảm, tuyệt vọng
Thì cần can thiệp sớm:
- chuyên gia tâm lý
- bác sĩ
- hoặc chương trình hỗ trợ
***
Kết lại – giúp đúng là một nghệ thuật
Giúp người nghiện cờ bạc không dễ.
Quá nhẹ sẽ không hiệu quả
Quá mạnh sẽ phản tác dụng
Cần:
- hiểu
- kiên nhẫn
- và cách tiếp cận đúng
Một câu nói để nhớ
Không phải cứ yêu là giúp đúng.
Nhưng nếu hiểu đúng, thì yêu sẽ trở thành sức mạnh thật sự. [dt]
Tài liệu tham khảo (trích yếu)
- American Psychiatric Association
- National Institute of Mental Health
Kỳ 7: Điều trị – con đường phục hồi có thật hay không?
- Các phương pháp điều trị
- Thực tế hiệu quả
- Hy vọng và giới hạn
